αρχική σελίδα MusicHeaven κεντρική σελίδα του blog περισσότερα Blogs
Home
Παραλογισμοί
Όταν κάτι μου φαίνεται παράλογο, αλλά ταυτόχρονα μου κεντρίζει το ενδιαφέρον, τότε είναι απόλυτα λογικό.
04 Νοεμβρίου 2011, 19:45
Σοφίσματα: 8 - Αναίτια επανάληψη {argumentum ad nauseam}


Πολλές φορές σε μία επιχειρηματολογία χρησιμοποιείται αναίτια η επανάληψη συγκεκριμένων ισχυρισμών-επιχειρημάτων, ώστε να τραβήξει την προσοχή από τα ερωτήματα που τίθενται ή από άλλες απόψεις. Έχει την εξής γενική μορφή:

 

- Ομιλητής 1: Θεωρώ ότι ισχύει χ.

- Ομιλητής 2: Άν όμως ίσχυε χ τότε το ψ δεν θα ταίριαζε με το ν.

- Ομιλητής 1: Θεωρώ ότι ισχύει χ.

 

Όπως τονίζεται στο αντίστοιχο άρθρο της wikipedia, το σόφισμα αυτό συχνά χρησιμοποιείται από ομάδα ομοϊδεατών, ώστε να αποδυναμώσουν μία επιχειρηματολογία διά της παράλληλης χρήσεως του 'σοφίσματος της πλειοψηφικής αλήθειας'. Χαρακτηριστικό παράδειγμα έχουμε παρακάτω:

 

Ομ. 1: Ο Παναθηναϊκός έχει δυνατή άμυνα διότι έχει δεχθεί μόλις τρία τέρματα στις πρώτες 8 αγωνιστικές.

Ομ. 2: Ο Παναθηναϊκός είναι ξεφτίλα γιατί έχασε το 1956 από τον Ολυμπιακό 4-0!

Ομ. 1: Μα, η άμυνά του είναι πολύ ισχυρή, από ό,τι δείχνει μέχρι τώρα.

Ομ. 3: Ο Παναθηναϊκός είναι ξεφτίλα γιατί έχασε το 1956 από τον Ολυμπιακό 4-0!!

Ομ. 5: Ρε σεις παιδιά, άλλο πράγμα συζητάμε τώρα. Μήπως να ακούσουμε τον Ομ.1;

Ομ. 4: Ο Ομ.2 έχει δίκιο. Ο Παναθηναϊκός είναι ξεφτίλα γιατί έχασε το 1956 από τον Ολυμπιακό 4-0!!

Ομ. 1: Μπορεί να είναι κι έτσι, όμως η άμυνά του είναι η καλύτερη όπως δείχνει η ως τώρα πορεία της ομάδας.

Ομ. 2: Ο Παναθηναϊκός είναι ξεφτίλα γιατί έχασε το 1956 από τον Ολυμπιακό 4-0!!

Ομ. 4: Συμφωνώ με τον Ομ. 3. Ο Παναθηναικός είναι ξεφτίλα γιατί έχασε το 1956 από τον Ολυμπιακό 4-0!!

Ομ. 3: Μία ομάδα που χάνει το 1956 από τον Ολυμπιακό 4-0 είναι ξεφτίλα. Ο Παναθηναϊκός έχασε. Δεν χρειάζεται να γράψω κάτι άλλο...

 

Η λογική πλάνη έγκειται στο εξής σημείο: θεωρούμε ότι αν κάτι ακούγεται συχνότερα ως αληθές είναι και αληθές.

 

Η λογική αυτή πλάνη χρησιμοποιείται κυρίως στις διαφημίσεις κάθε τύπου. Είναι το κύριο όπλο των επιχειρήσεων στις μέρες μας. Σε μία διαφήμιση είναι δυνατό να ακούσει κανείς 10 φορές εν συνεχεία την ίδια πρόταση ή και μία πρόταση με παρόμοιο περιεχόμενο αλλά διαφορετική διατύπωση. Η διαφήμιση δεν περιορίζεται όμως στο επιχειρηματικό επίπεδο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε πολιτικό ή και κοινωνικό επίπεδο. Μπορεί κανείς να ακούσει από 10 διαφορετικούς δημοσιογράφους το ίδιο ακριβώς επιχείρημα επάνω σε κάτι που πρότεινε ένα κόμμα ή ένας πολιτικός συγκεκριμένου κόμματος. Το σφάλμα αυτό είναι επίσης το κύριο μέσον της προπαγάνδας, καθώς δημιουργεί συνθήκες ισχυροποίησης ενός ισχυρισμού, εξαιτίας της ανατροφοδότησής του και μόνον.

 

Η χρήση του σφάλματος είναι τόσο ευρεία, και τυγχάνει τόσο ευρείας αποδοχής ως μή σφάλμα, που θα ήταν αδύνατο να περιχαρακωθεί σε συγκεκριμένες διαλεκτικές και ιδεολογίες. Ο τρόπος για να αντιληφθούμε το σφάλμα είναι η επισήμανση της έλλειψης συλλογιστικής κατά την επαναλαμβανόμενη ανάπτυξη του εκάστοτε ισχυρισμού.


1 σχόλια - Στείλε Σχόλιο


03 Νοεμβρίου 2011, 14:20
Σοφίσματα: 7 - Πιθανοτική βεβαιότητα


Όπως περιγράφεται στον τίτλο, αυτό το σφάλμα συνίσταται στην μετατροπή της πιθανότητας εμφάνισης ενός γεγονότος σε βεβαιότητα εμφανίσεώς του. Υπακούει στη γενική μορφή:

 

Το Α είναι πιθανό να συμβεί.

Άρα το Α είναι αναπόφευκτο.

 

Σε πολλές περιπτώσεις εμφανίζεται κι ως ψευδές δίλημμα, όπως θα φανεί στο παρακάτω παράδειγμα:

Η πρόθεση ψήφου προς τη ΝΔ ειναι 33%. Η αντίστοιχη του ΠΑΣΟΚ είναι 16%. Άρα η ΝΔ θα κυβερνήσει.

 

ή και με τη μορφή της πλειοψηφικής αλήθειας, αντίστοιχα:

Στην πτήση μας, οι 160 από τους 230 επιβάτες υποστηρίζουν ότι θα πέσει το αεροπλάνο. Άρα θα πέσει το αεροπλάνο.

 

Το συνηθέστερο βέβαια σφάλμα βρίσκεται στην ίδια την παραγωγή στατιστικών μεγεθών εκ του μή όντως (αναιτίως). Παράδειγμα:

Η περίπτωση να υπάρχει εξωγήινος με καπέλο χόκει στο σύμπαν είναι 0,00000000000000000000000001234 τοις εκατό. Άρα, σίγουρα κανείς εξωγήινος δεν φορά καπέλο του χόκει.

Η πιθανότητα να κερδίσει η ομάδα χόκει της Αμερικής την ομάδα ποδοσφαίρου της Αυστραλίας στο μπιλιάρδο είναι 43%. Επομένως, οι Αυστραλοί παίζουν καλύτερο μπιλιάρδο.

Η πιθανότητα να υπάρχει μετά θάνατον ζωή είναι 0,000000324%. Επομένως, δεν υπάρχει μετά θάνατον ζωή.

 

Φυσικά, γίνεται εμφανές στα παραπάνω παραδείγματα πως το σφάλμα της πιθανότητας συνδυάζεται με μεγάλο πλήθος σφαλμάτων, εξαιτίας της εγγενούς αοριστίας των συμπερασμάτων του.


- Στείλε Σχόλιο


02 Νοεμβρίου 2011, 10:59
Σοφίσματα: 6 - Ψευδές δίλημμα


Το ψευδές δίλημμα είναι χρήση διλημματικής φόρμας επάνω σε μή δυικές καταστάσεις. Συνήθως, το ακούμε ως "επιχειρηματολογία του μαύρου- άσπρου". Η γενική μορφή του σφάλματος έχει ως εξής:

 

Το ζήτημά μας μπορεί να είναι είτε Α, είτε Β.

Αν δεν είναι Α τότε είναι μόνο Β.

Κι αντίστροφα.

 

Το λογικό άλμα βρίσκεται στο σημείο μετατροπής μίας κατάστασης από πολυμερή σε εσφαλμένη διμερή, τριμερή κλπ. Θέλει προσοχή το σημείο του εσφαλμένου πολυμερισμού, διότι δεν είναι κάθε πολυμερισμός εσφαλμένος. Αν γράψω ότι 'αν πέσει το ποτήρι κάτω είτε θα ραγίσει είτε δεν θα ραγίσει' δεν έχω άλλη επιλογή, δεδομένου ότι ράγισμα είναι και το σπάσιμο. Αν γράψει κανείς ότι "είτε θα βγω από το σπίτι, είτε δεν θα βγω", δεν παράγει εσφαλμένο διμερισμό, κάτι όμως που θα κάνει στα παρακάτω παραδείγματα, τα οποία δανείστηκα από την wikipedia, καθώς είναι πολύ εύστοχα:

 

«Ο Πέτρος δεν έχει έρθει στην ώρα του για δουλειά. Είτε χάλασε το αυτοκίνητό του, είτε παρακοιμήθηκε. Τηλεφώνησα σπίτι του και δεν είναι εκεί, οπότε μάλλον χάλασε το αυτοκίνητό του».

Το παραπάνω επιχείρημα αποτελεί ψευδές δίλημμα, διότι υπάρχουν αναρίθμητοι άλλοι λόγοι για τους οποίους ο Πέτρος μπορεί να άργησε στην δουλειά (ίσως αποφάσισε να παραιτηθεί χωρίς προειδοποίηση, ίσως αρρώστησε ξαφνικά και βρίσκεται στο νοσοκομείο, κλπ.). Εάν υπήρχε τρόπος να αποδειχθεί ότι δεν υπάρχουν άλλες πιθανότητες πέρα από τις αρχικές δύο, τότε η λογική του επιχειρήματος θα ήταν ορθή. Μέχρι να γίνει κάτι τέτοιο, το επιχείρημα παραμένει πλανερό.

 

Τα ψευδή διλήμματα χρησιμοποιούνται συχνά στην πολιτική. Τα βρίσκει κανείς κρυμμένα σε ρητορικές ερωτήσεις και συσχετίζονται με την πλάνη των πολλών ερωτημάτων. Για παράδειγμα:

  • Προτιμάτε να εκλέξετε το κυβερνών κόμμα, ή να καταλήξουμε σε πυρηνικό ολοκαύτωμα;
  • Είσαι μαζί μας ή με τους υπέρμαχους του ρατσισμού και της καταπίεσης;
  • Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα!Αυτοδύναμη κυβέρνηση ή ακυβερνησία και χάος.


... εναλλακτικά μπορεί να παρουσιάζονται ως γεγονότα:

  • Η αντιπολίτευση ψήφισε εναντίον της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.
  • Μάλλον δεν θεωρεί την παιδεία σημαντική.
  • Αμερική - την αγαπάς ή την μισείς.
  • Ή κερδίζουν όλοι ή κανένας.
  • Δεν είσαι μαζί μας, άρα είσαι εναντίον μας.
  • Αν δεν είσαι πρώτος, τότε είσαι τελευταίος.

 

Το σφάλμα αυτό συνδυάζεται περίτεχνα με πλήθος άλλων σφαλμάτων, ώστε να γίνει ακόμη πειστικότερο. Χαρακτηριστικό συνδυασμός είναι με εκείνο του 'σφάλματος της βεβιασμένης συμφωνίας' σύμφωνα με το οποίο κάποιες βεβιασμένες προϋποθέσεις/ιδιότητες ταυτίζονται με τις δύο πλευρές του διλήμματος. Τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το παραπάνω "Προτιμάτε να εκλέξετε το κυβερνών κόμμα, ή να καταλήξουμε σε πυρηνικό ολοκαύτωμα;" στο οποίο, το μή κυβερνών κόμμα ταυτίζεται αναίτια με το πυρηνικό ολοκαύτωμα, ενώ το κυβερνών κόμμα εξίσου αναίτια με το μή πυρηνικό ολοκαύτωμα.

 

Τα ψευδή διλήμματα είναι επίσης χαρακτηριστικά της διαφημιστικής ρητορικής:

  • Ή θα πάρετε το υγρό Καθαριξ ή θα μείνετε με λεκέδες.
  • Προτιμάτε αυτοκίνητο "Σιφουνας 1300" ή θα ταξιδεύετε με τα πόδια;

 

Ή και σε τηλεπαιχνίδια/τηλεκουίζ:

  • Ποιος κατά τη γνώμη σας αξίζει ως τραγουδιστής: ο Νίκος ή η Μαίρη;

- Στείλε Σχόλιο


01 Νοεμβρίου 2011, 00:20
Σοφίσματα: 5 - Λαϊκισμός {argumentum ad populum}


Το σφάλμα αυτό στη συλλογιστική είναι γνωστό κι ως 'το σύνδρομο της αγέλης', 'προσφυγή στις μάζες', 'προσφυγή στην πλειοψηφία' η και 'προσφυγή στην ομοφωνία' (πηγή Wikipedia).

 

Η συλλογιστική έχει ως εξής:

 

Ο Α υποστηρίζει το χ.

Οι πολλοί διαφωνούν με το χ.

Άρα το χ δεν ισχύει.

 

Το σφάλμα (λογικό άλμα) έγκειται στο εξής σημείο: η άποψη των πολλών μέσα σε μία ομάδα είναι οπωσδήποτε η ορθότερη από εκείνη των λίγων. Η ποιότητα μίας συλλογιστικής κρίνεται με βάση την ποσότητα των εκφράσεων κι όχι την ίδια τη μέθοδο της συλλογιστικής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα:

"Ο Γαλιλαίος υποστηρίζει ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο. Όμως, αυτό είναι κάτι που όλοι μας πιστεύουμε πως δεν ισχύει. Επομένως, ο Ήλιος κινείται γύρω από τη Γη."

 

Στο παραπάνω παράδειγμα δεν εξετάζεται η δομή του συλλογισμού με τον οποίο καταλήγει στον ισχυρισμό του ο Γαλιλαίος, αλλά αντίθετα η συναισθηματική/αντανακλαστική αντίδραση της απήχησης του ισχυρισμού του στο 'κοινό αίσθημα'.

 

"Εφόσον διαφωνείτε με την άποψη των πολλών Κε Χ μέλος του κόμματος Α, δεν μπορείτε να ανήκετε στο κόμμα αυτό, το οποίο φυσικά δεν μπορεί να ανεχτεί την έκφραση λάνθασμένων απόψεων στο σώμα του."

Εδώ, η 'διαφωνία' με την κοινά αποδεκτή άποψη των μελών, μετατρέπεται αναίτια σε 'λάθος άποψη', με αποτέλεσμα την κρίση του μέλους ως 'πολιτικά ανεπαρκές' στην προσέγγιση της 'κομματικής αλήθειας'.

 

Είναι ευνόητος ο παραλληλισμός αυτού του σφάλματος με εκείνο της 'προσωπικής επίθεσης' διότι πολύ συχνά εμφανίζεται συνδυασμός τους, όπως φάνηκε στο παραπάνω παράδειγμα, κι έχει σχηματικά ως εξής:

Ο Α διαφωνεί με τους πολλούς και πιστεύει ότι ισχύει χ.

Ο Α είναι ανόητος καθώς διαφωνεί με τους πολλούς.

Άρα το χ δεν ισχύει.

 

Ή και αντίστροφα:

Ο Α διαφωνεί με τους πολλούς και πιστεύει ότι ισχύει το χ.

Το χ δεν ισχύει διότι οι πολλοί δεν το πιστεύουν.

Άρα ο Α είναι ανόητος που δεν ακούει τους πολλούς.


- Στείλε Σχόλιο


30 Οκτωβρίου 2011, 13:57
Σοφίσματα: 4 - Επιχειρηματολογία εκ του αποτελέσματος


Αυτού του τύπου το επιχείρημα χρησιμοποιεί το αποτέλεσμα μίας συλλογιστικής ως μέσο για την απόδειξη του αιτίου. Σε γενική μορφή έχει ως εξής:

 

Απο το Α παράγεται το Β.

Το Β ισχύει.

Άρα το Α ισχύει.

 

Το λογικό άλμα βρίσκεται στην μετατροπή μίας μονόδρομης σχέσης (το Α δίνει το Β, δίχως να σημαίνει ότι το Β παράγεται αποκλειστικά απο το Α) σε αμφίδρομη (το Α δίνει το Β, και το Β παράγεται αποκλειστικά από το Α). Θα φανεί στο παρακάτω παράδειγμα:

Ο Καζαντζάκης (Α) γράφει καλά βιβλία (Β).

Καλά βιβλία (Β) υπάρχουν πολλά στο εμπόριο.

Άρα ο Καζαντζάκης (Α) έχει γράψει τα καλά βιβλία (Β) του εμπορίου.

 

Πιο συγκεκριμένο παράδειγμα έχει ως εξής:

Ο Στήβεν Κινγκ γράφει καλά βιβλία.

Ο τελευταίος πειρασμός είναι καλό βιβλίο.

Άρα ο Στήβεν Κίνγκ έγραψε το βιβλίο "Ο τελευταίος πειρασμός".

 

Δηλαδή, μετατρέπεται η δήλωση της πρώτης πρότασης σε αμφίδρομη: από τη μία ο Στήβεν Κίνγκ γράφει καλά βιβλία, κι από την άλλη τα καλά βιβλία γράφονται από τον Στήβεν Κίνγκ.

 

Μία άλλη εκδοχή του σφάλματος είναι η 'επιχειρηματολογία του τυχαίου ή αναίτιου αποτελέσματος'. Σε αυτή την εκδοχή, η ύπαρξη ενός συγκεκριμένου αποτελέσματος αιτιολογείται με βάση μία ταυτόχρονη, μα λογικώς αναίτια, εμφανίση ενός φαινομένου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έχει ως εξής:

Αν στο κλάσμα 16/64 αφαιρέσω τα εξάρια, τότε μας δίνει το αποτέλεσμα 1/4 που είναι ίσο με το αρχικό 16/64 (=1/4). Επομένως, μπορώ ελεύθερα να αγνοώ τα 6άρια ταυτόχρονα από τον αριθμητή και τον παρονομαστή κλασμάτων.

 

Αντίστοιχο παράδειγμα έχει ως εξής:

Κάποια φορά σφύριξα κι αμέσως έπεσε ένα αεροπλάνο. Δεν ξανασφυρίζω γιατί προκαλώ πτώσεις αεροπλάνων.


2 σχόλια - Στείλε Σχόλιο


27 Οκτωβρίου 2011, 22:10
Σοφίσματα: 3 - Ειδική εξαίρεση


Η ειδική εξαίρεση χρησιμοποιείται ώστε να παρακάμψει έναν γενικό κανόνα ή μία γενική περιγραφή, προκειμένου να θέσει ένα υπό συζήτηση αντικείμενο σε κατάσταση αμφιβολίας ή αδυναμίας.

Η γενική μορφή του σφάλματος έχει ως εξής:

 

- Όλα τα χ αντικείμενα μίας ομάδας έχουν την Α ιδιότητα.

- Το αντικείμενο της ομάδας που εξετάζουμε δεν είναι ακριβώς χ, αλλά χ'.

- Επομένως δεν έχει την Α ιδιότητα.

 

Το λογικό άλμα συνίσταται στο εξής σημείο: ενώ περιγράφουμε το αντικείμενο χ ως τραπέζι, στην συνέχεια το εξαιρούμε από τα τραπέζια και το αποκαλούμε μή τραπέζι.

 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα:

"Όλοι οι ενήλικες πολίτες της χώρας έχουν δικαιώματα στην διοίκηση των κοινοτήτων τους διά της ψήφου τους. Όμως ο φοιτητής είναι μαθητής κι επομένως απολιτικό όν. Άρα, ο φοιτητής δεν έχει δικαιώματα στη διοίκηση της κοινότητάς του διά της ψήφου του."

Στο παραπάνω παράδειγμα, ενώ αναγνωρίζουμε στους φοιτητές ένα κοινό δικαίωμα που έχουν όλα τα ενήλικα μέλη μίας κοινότητας, στη συνέχεια τους εξαιρούμε από τον γενικό αυτό κανόνα κατά προσωπική βούληση.

Ένα πιο τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί η αντιμετώπιση των μαύρων στην Αμερική, στις αρχές του 20ου αιώνα: "Όλοι οι αμερικανοί πολίτες, ανεξαρτήτως χρώματος και προέλευσης έχουν ίσα δικαιώματα. Ο Τζο δεν έχει γιατί είναι μαύρος και κανείς μαύρος δεν επιτρέπεται να είναι αμερικανός πολίτης. Άλλωστε το μαύρο δεν είναι χρώμα αλλά έλλειψη χρώματος...".

 

Από την άλλη υπάρχει και μιά διαφορετική μορφή ειδικής εξαίρεσης, εκείνη που μοιάζει με την επίκληση στην αυθεντία του Σοφίσματος 1:

"Δεν μπορείς να καταλάβεις την απάντηση που σου δίνω διότι δεν είσαι μαθηματικός. Αυτά είναι για επιστήμονες".

Εδώ έχουμε μία ειδική εξαίρεση (αυθεντία) η οποία δύναται να κατανοήσει την αλήθεια σε αντίθεση με τον υπόλοιπο κόσμο.

 

Και φυσικά, ο πιο χαρακτηριστικός τρόπος για να δηλωθεί το παραπάνω σόφισμα μας είναι γνωστός ως: "η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα", φέροντας το παράδοξο δόγμα πως ο γενικός κανόνας οφείλει την απόδειξή του μέσα στην ίδια την εξαίρεσή του (δηλαδή σε κάτι που αντικρούει την γενική ισχύ του κανόνα)...


- Στείλε Σχόλιο


27 Οκτωβρίου 2011, 00:55
Σοφίσματα: 2 - Προσωπική επίθεση ή επικέντρωση στο πρόσωπο {ad hominem}


Το σφάλμα αυτό συνίσταται στην προσπάθεια απαξίωσης ενός ισχυρισμού διά της σπιλώσεως του φορέα του. Στη γενική του μορφή έχει ως εξής:

 

Ο Α υποστηρίζει ότι ισχύει χ.

Ο Α είναι αναξιόπιστος κι ανόητος.

Άρα το χ δεν ισχύει.

 

Το λάθος βρίσκεται στην γενίκευση του ισχυρισμού περί ανικανότητας συναγωγής συμπεράσματος από τον συζητητή. Κι αντί να ασκούμε κρίση στον συλλογισμό, εφαρμόζουμε κρίση στην δήθεν ‘προσωπικότητα’ ή τον δήθεν ‘χαρακτήρα΄ του συζητητή. Παρότι φαίνεται σχετικά λογικό αυτό, εντούτοις είναι παράλογο και θα φανεί στο εξής παράδειγμα:

«Ο Τάκης υποστηρίζει ότι η ρίζα του 2 μπορεί να προκύψει ως υποτείνουσα στο ισοσκελές ορθογώνιο τρίγωνο με κάθετες πλευρές μήκους 1. Όλοι γνωρίζουμε ότι ο Τάκης είναι άσχετος με τριγωνομετρία και ανόητος εκ φύσεως! Επομένως, δεν είναι δυνατό να ισχύει κάτι τέτοιο».

Βέβαια, όλοι μας γνωρίζουμε από την τριγωνομετρία ότι αυτό ισχύει, άσχετα με το γεγονός ότι το υποστήριξε ο ‘ανόητος’ Τάκης. Το πρόσωπο που φέρει τον ισχυρισμό δεν αναιρεί τον ισχυρισμό στον οποίο οφείλουμε να εστιάσουμε την προσοχή μας, αντί του όποιου προσώπου.

Μία δεύτερη οπτική του ζητήματος έχει ως εξής: "Ο κομμουνισμός υποστηρίζει ότι το κέρδος του επιχειρηματία είναι πράξη αδικίας. Όλοι μας ξέρουμε τί έκανε ο κομμουνισμός στη Ρωσία και την Κίνα, και πόσο καταστροφικός ήταν. Επομένως, το κέρδος του επιχειρηματία είναι πράξη δικαίου."

Ή και αντίστοιχα "Ο χριστιανισμός υποστηρίζει ότι σφαγιάστηκαν χιλιάδες εκ των πιστών του στη Ρώμη. Όλοι μας γνωρίζουμε τί συνέβη το μεσαίωνα με τους χριστιανούς, που σφάγιασαν χιλιάδες αλλόπιστων. Άρα δεν σφαγιάστηκε κανείς εκ των χριστιανών στη Ρώμη".

Δηλαδή σχετίζεται ένας ισχυρισμός με ένα συγκεντρωτικό ιδεολογικό σύστημα και στη συνέχεια αποδυναμώνεται διά της αναφοράς στα όποια δεινά του ιδεολογικου συστήματος.


2 σχόλια - Στείλε Σχόλιο


26 Οκτωβρίου 2011, 13:04
Σοφίσματα: 1 - Επίκληση στην αυθεντία ή προσφυγή στο σεβασμό {argumentum ad verecundiam}


Αυτό το σφάλμα συνίσταται στην εξαγωγή άσχετων συμπερασμάτων διά της επικλήσεως σε ένα πρόσωπο 'αναγνωρισμένου κύρους', δηλαδή υψηλού κοινωνικού στάτους. Σε πολλές περιπτώσεις είναι αρκετά δύσκολη η αποκάλυψη του σφάλματος, ειδικά αν το κύρος του προσώπου στο οποίο γίνεται η επίκληση είναι του αυτού ‘χώρου’ με εκείνον που αναπτύσσεται στο κεντρικό ζήτημα συζήτησης ή διατριβής.

Ένα απλουστευτικό παράδειγμα έχει ως εξής:

«Ο Αϊνστάιν πιστεύει ότι η μακαρονάδα πρέπει να τρώγεται μόνο με τυρί. Όλοι μας γνωρίζουμε ότι ο Αϊνστάιν ήταν από τους σημαντικότερους φυσικούς κι επομένως γνώριζε τη φύση καλύτερα από τους υπόλοιπους. Άρα η μακαρονάδα πρέπει να τρώγεται μόνο με τυρί!».

Στο παραπάνω παράδειγμα, το λάθος στη συλλογιστική (λογικό άλμα) βρίσκεται στα εξής σημεία: αφενός μεν αναγνωρίζεται στον Αϊνστάιν μία ιδιότητα που δεν ισχύει (ότι γνωρίζει καλύτερα από τους υπόλοιπους τη φύση επειδή είναι φυσικός), αφετέρου δε ακόμη κι αν ο Αϊνστάιν υποστήριζε κάτι τέτοιο, αυτό δεν θα αποτελούσε προϊόν της μεθόδου της Φυσικής, δηλαδή θα ήταν άσχετο με το πεδίο ευφυΐας του. Είναι αντίστοιχο του ισχυρισμού πως «επειδή ο Μότσαρντ ήταν κορυφαίος μουσικός, δηλαδή άνθρωπος με υψηλές πνευματικές ικανότητες, θα μπορούσε να φτιάξει έναν πύραυλο και να ταξιδέψει στη σελήνη από τότε ακόμα, αν το ήθελε…».

 

Η γενική μορφή του συλλογισμού έχει ως εξής:

- Ο Α υποστηρίζει το χ.

- Ο Α είναι αυθεντία κι εκ τούτου έχει δίκιο.

- Επομένως το χ ισχύει.

 

Σε ποιο σημείο έχουμε το ‘λογικό άλμα’:

Η συνηθέστερη έκφραση αυτού του σφάλματος περιλαμβάνει την γενικευτική απόδοση ορθότητας στους ισχυρισμούς ενός προσώπου, ακόμη και σε τομείς άσχετους με την ειδίκευσή του ή την εμπειρία του, δίχως να ελέγχονται τα κριτήρια ορθότητας του ίδιου του ισχυρισμού ή και η αιτιολόγηση που το πρόσωπο αυτό  παρέχει στο υπό συζήτηση ζήτημα. Σε μία πιο περίεργη μορφή του, το σφάλμα αυτό συνίσταται στην αποδοχή συμπεράσματος στο πεδίο με το οποίο ενασχολείται η ‘αυθεντία’, που όμως δεν στοιχειοθετείται ανάλογα, παρά μόνο εκφράζεται από την ‘αυθεντία’. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι «Ο Αϊνστάιν υποστήριζε ότι οι μαύρες τρύπες οδηγούν σε άλλη διάσταση. Επομένως οι μαύρες τρύπες οδηγούν σε άλλη διάσταση».  Όμως κάτι τέτοιο, παρά το γεγονός ότι ανήκει στο πεδίο της Φυσικής, δηλαδή στον τομέα ειδίκευσης της ‘αυθεντίας’ (στην οποία γίνεται η επίκληση), δεν αιτιολογήθηκε ποτέ επαρκώς στα πλαίσια της ειδικότητας αυτής.

 

Ας προσέξουμε ότι δεν αποτελεί η κάθε αναφορά σε 'ειδικό' το σφάλμα της 'επικλήσεως στην αυθεντία', εφόσον η στοιχειοθέτηση του ισχυρισμού δεν γίνεται με βάση το πρόσωπο, αλλά με βάσητη συλλογιστική του. Έτσι, η αναφορά 'Ο Πυθαγόρας απέδειξε ότι το γνωστό θεώρημα ισχύει' έχει μεγάλη διαφορά από την αναφορά 'το θεώρημα ισχύει επειδή το ισχυρίστηκε ο Πυθαγόρας'. Το πρώτο επισημαίνει την αποδεικτική διαδικασία, ενώ το δεύτερο εστιάζει στο πρόσωπο του Πυθαγόρα.

 

Τέλος, η 'επίκληση στην αυθεντία' δεν οδηγεί απαραίτητα σε λάθος συμπέρασμα, καθώς αν γράψω ότι 'ο Αϊνστάιν πίστευε πως η φασολάδα ταιριάζει με τη λακέρδα', το σφάλμα μου βρίσκεται στην αιτιολόγηση του ισχυρισμού κι όχι στο αποτέλεσμα (η φασολάδα ταιριάζει με τη λακέρδα). Ετούτο συνδέεται με το "σφάλμα της αιτιολόγησης διά του αποτελέσματος" που θα δούμε παρακάτω.


- Στείλε Σχόλιο


25 Οκτωβρίου 2011, 20:38
Λογική πλάνη (σόφισμα) - Η τέχνη της πειθούς


Στην ιστορία της διανόησης έχει αναγνωριστεί ένα πλήθος από μεθοδολογικά σφάλματα στη σκέψη που φαίνονται μεν ορθά, αλλά καταλήγουν σε εσφαλμένα συμπεράσματα. Τα σφάλματα αυτά κατηγοριοποιήθηκαν σε γενικές γραμμές σε σφάλματα αυτοαναφοράς, αντίφασης, αιτιακής γενίκευσης, αιτιακής ειδίκευσης, εννοιολογικής σύγχισης, καθώς και άλλες υποκατηγορίες.

 

Το ιστολόγιο αυτό δεν απευθύνεται σε εξειδικευμένους επιστήμονες της λογικής, αλλά σε καθημερινούς ανθρώπους, κι έτσι προσπαθεί να εξηγήσει, όσο είναι δυνατόν, στους ανθρώπους αυτούς με απλά παραδείγματα τί κρύβεται πίσω από λογικοφανείς επιχειρηματολογίες που όμως όλοι μας καταλαβαίνουμε ότι είναι παράλογες. Τα φόρα είναι γεμάτα από τέτοιου είδους σοφίσματα, είτε επειδή φέρουν ρητορική ισχύ, είτε επειδή μάθαμε να τα θεωρούμε τυπικά λογικό τρόπο σκέψης. Όμως, στην πραγματικότητα ακόμα και επιστημονικές και φιλοσοφικές διατριβές υποπίπτουν συχνότατα σε τέτοια σφάλματα. Επομένως, μία έρευνα γύρω από τέτοια θέματα μπορεί να μας βοηθήσει, τόσο στην αναγνώριση των σοφισμάτων στα κείμενα που διαβάζουμε, όσο και στην αναγνώριση των σοφισμάτων στο δικό μας λόγο, έτσι ώστε να αποφεύγουμε εμείς οι ίδιοι τους παραλογισμούς, και φυσικά να εξυγειάνουμε το δικό μας τρόπο του σκέπτεσθαι.

 

Πάνω στην δυναμική των σοφισμάτων αναπτύχθηκε ένας τεράστιος κλάδος μελέτης και εφαρμογής: η ρητορική. Ρητορική είναι η τέχνη της πειθούς, μας έλεγε ο Γοργίας στους σωκρατικούς διαλόγους, που ελέγχθηκε από τον Σωκράτη ως προς το πνευματικό περιεχόμενο της ρητορικής το οποίο και βρήκε κενό. Η 'τέχνη της πειθούς' είναι το κύριο μέλημα των δημαγωγών, δηλαδή της πολιτικής και της επιχειρηματικότητας. Δεν μπορεί να φανταστεί κανείς την πλήρη χρήση της σοφιστικής στον σύγχρονο 'πολιτισμό': από τα διαφημιστικά σποτς, μέχρι τον εθνικό προϋπολογισμό και τους πολιτικούς λόγους. Κι ετούτο θα γίνει περισσότερο εμφανές όσο θα προχωρούμε στα σφάλματα της συλλογιστικής. Όμως, το σημαντικότερο σημείο είναι ότι το 'έγκλημα' χρειάζεται δύο: τον δημαγωγό και το 'ζόμπι'. Δικό μου μέλημα είναι να ...ξαναζωντανέψει το ζόμπι. Ο νους μας.

 

Αυτοαναφορά είναι η μέθοδος που περιλαμβάνει την περιγραφή ενός αντικειμένου με το ίδιο το αντικείμενο ή κάποιο παράγωγό του. Λ.χ. η πρόταση "Συμμετέχω στην εκπαίδευση ώστε να εκπαιδευτώ" αποτελεί αυτοαναφορά, κι επί τούτου κενολογία, δηλαδή πρόταση δίχως λογικό νόημα. Δεν προσφέρει ούτε σαφή περιγραφή αντικειμένου, μήτε ερμηνεία, μήτε αιτιολόγηση, μήτε κάτι που θα συνεισφέρει στο πνευματικό μας περιεχόμενο. Αντίστοιχα, η πρόταση "η σφαίρα έχει σφαιρικό σχήμα" είναι αυτοαναφορική, διότι η σφαίρα είναι ήδη χαρακτηρισμός του στερεομετρικού σχήματος της επεξήγησης. Ένα σύγχρονο αυτοαναφορικό επιχείρημα έχει την εξής δομή: "ο φοροεισπρακτικός νόμος είναι αναγκαίος, επειδή αναγκαζόμαστε να φοροεισπράξουμε διά θεσμίσεως νόμου". Ακόμη ένα απλό παράδειγμα μπορεί κανείς να βρει στην φράση "ο επιχειρηματίας πρέπει να έχει κέρδος διότι το κέρδος είναι επιχειρηματική δραστηριότητα". Δεν εξηγούν τίποτα, παρά μόνο ανασκευάζεται το πρώτο μέρος της πρότασης σε εκείνο του δεύτερου μέρους. Η δυναμική της αυτοαναφοράς σχετίζεται με ένα σόφισμα που θα δούμε παρακάτω, την αναίτια επανάληψη, κατά την οποία ισχυροποιείται ένας ισχυρισμός όσες περισσότερες φορές ακούγεται ή διαβάζεται. Κι όπως είναι προφανές, στην περίπτωση της αυτοαναφοράς έχουμε επανάληψη μίας φράσεως μέσα στην ίδια πρόταση, δηλαδή μέσα σε μία πρόταση προτάσσεται δύο φορές ο ίδιος ισχυρισμός...

 

Αντίφαση ή αυτοαναίρεση είναι η άρνηση μίας σχέσης ή ιδιότητας, την οποία θεωρήσαμε αληθή προηγουμένως, ή και αντίστροφα. Δηλαδή, στο παράδειγμα "η πολιτική είναι καλό πράγμα γι' αυτό κι ευθύνεται για τα δεινά του κόσμου" υποπίπτουμε σε αντίφαση όταν καθορίζουμε ένα αντικείμενο ταυτόχρονα ως αποκλειστική πηγή (αίτιο) του καλού και του κακού. Αντίστοιχα, στην επιχειρηματολογία "Ο κατηγορούμενος είναι αθώος, κύριε πρόεδρε! Προχθές που έγινε το έγκλημα ήμασταν στο σπίτι μου, στην Κυψέλη, και πίναμε. Εγώ λείπω από την προηγούμενη εβδομάδα στην Αγγλία και επέστρεψα εχθές", υπάρχει μία φανερή αντίφαση κατά την οποία ενώ ο μάρτυρας υποστηρίζει ότι έπινε προχθες ποτά με τον κατηγορούμενο στο σπίτι του, στην Κυψέλη, ταυτόχρονα υποστηρίζει ότι την ίδια ημέρα βρίσκονταν στην Αγγλία, μέσα από το νόημα της τελευταίας προτάσεως.

 

Τα σφάλματα αιτιακής γενικεύσεως αφορούν την επέκταση ειδικευμένων κριτηρίων σε γενικευμένα σύνολα. Παράδειγμα αποτελεί ο συλλογισμός "Προχθές με χτύπησε ένας αφγανός. Οι αφγανοί είναι βίαιοι...". Ή και αντίστοιχα "ο γιατρός έσωσε τον ασθενή από βεβαιο θάνατο. Επομένως, η ιατρική σώζει τους ασθενείς από βέβαιο θάνατο". Διότι, όπως στην πρώτη περίπτωση λαμβάνουμε ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό υπόψη (είναι αφγανός) και γενικεύουμε σε εκείνο άσχετες ιδιότητες (είναι βίαιος) ως άμεσα χαρακτηριστικά του, έτσι στην δεύτερη λαμβάνουμε μεν υπόψη ότι η ιατρική έσωσε έναν ασθενή από βέβαιο θάνατο, όμως γενικεύουμε στο λανθασμένο συμπέρασμα ότι κάθε βέβαιος θάνατος είναι δυνατό να αποφευχθεί διά της ιατρικής...

 

Η αιτιακή ειδίκευση είναι το ακριβώς αντίθετο της αιτιακής γενίκευσης. Αποδίδουμε σε ένα αντικείμενο ιδιότητες του συνόλου στο οποίο το κατηγοριοποιούμε. Ας πάρουμε και πάλι το παράδειγμα με τον Αφγανό, αλλά ...απο την αντίθετη: "Στον αφγανικό λαό επικρατεί βία. Επομένως κάθε αφγανός είναι βίαιος". Ή και "το ποδήλατο είναι ελαφρύτερο από το αυτοκίνητο ως  μέσο, κι επομένως κάθε εξάρτημα του ποδηλάτου είναι ελαφρύτερο από το αντίστοιχο του αυτοκινήτου". Δεν εξυπακούεται ότι εφόσον το ποδήλατο είναι ελαφρύ ως μέσο, το κάθε γρανάζι του θα είναι ελαφρύτερο σε σχέση με τα γρανάζια του αυτοκινήτου...

 

Η εννοιολογική σύγχιση είναι η ταυτόχρονη απόδοση δύο σημασιών στην ίδια λέξη, έτσι ώστε να μεταπηδά κάποιος από τη μία σημασία στην άλλη, δίχως να ορίζει ποτέ ποια σημασία χρησιμοποιεί. Παράδειγμα "το χρήμα είναι το μέσον συναλλαγής αγαθών. Στην ερώτησή σας τί συναλλάσεται στην περίπτωση του τζόγου, σας απαντώ ότι το χρήμα είναι δυνατότητα αγοράς και ιδιοκτησίας.". Βλέπουμε ότι η επιχειρηματολογία μεταπηδά από σημασία σε σημασία ώστε να αποφύγει τα ερωτήματα που τίθενται και φυσικά αναιρούν τις απαντήσεις που δίνονται.

 

Στο επόμενο κείμενο θα ασχοληθώ αναλυτικότερα με τα γνωστά 'σοφίσματα' ή αλλιώς 'λογικές πλάνες'.


- Στείλε Σχόλιο


Συγγραφέας
stavmanr
Σταύρος
από ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΚΕΝΤΡΟ
34 ετών



Περί Blog
blogs.musicheaven.gr/stavmanr

Κάθε τί που δεν υπακούει στην κοινή λογική αναγνωρίζεται ως παραλογισμός. Όμως, πόσο λογική είναι η ίδια η 'κοινή λογική';






Το παρόν ιστολόγιο δεν διεκδικεί δάφνες αλήθειας, αλλά δικαίωμα στην αλήθεια, ακόμα και σε εκείνη που προκύπτει από το λάθος.








Tags




Επίσημοι αναγνώστες (4)
Τα παρακάτω μέλη ενημερώνονται κάθε φορά που ανανεώνεται το blogΓίνε επίσημος αναγνώστης!


Πρόσφατα...


Δημοφιλέστερα...




Αρχείο...


Φιλικά Blogs


    Links







    Ανάπτυξη MusicHeaven.gr, Hosting interTENΌροι Χρήσης