ελληνική μουσική
403 online   ·  204.219 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Διάκριση Βυζαντινής μουσικής και μουσικής του Βυζαντίου


ΕΝΟΤΗΤΕΣ
Εισαγωγή
Προς
Από
Συμπεράσματα
Γράφει το μέλος ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΗΣ (tago)9 άρθρα στο MusicHeaven
Τρίτη 16 Οκτωβρίου 2007

Εισαγωγή

Σε αυτό το άρθρο θα πραγματευτούμε τις συγγένειες αλλά και τις αμφίδρομες επιδράσεις από και προς τον κόσμο του Βυζαντίου.



Αφετηρία μας θα είναι η διάκριση μεταξύ της βυζαντινής μουσικής και της μουσικής του βυζαντίου, που όπως θα αναλύσουμε πιο κάτω, είναι δύο έννοιες οι οποίες δεν ταυτίζονται μεταξύ τους. Θα προσπαθήσουμε ακόμα να βρούμε τις καταβολές των εν λόγω ειδών της μουσικής και βεβαίως την κατάληξή τους στο πέρασμα των χρόνων. Θα απαντήσουμε σε ερωτήματα που συνήθως τίθενται, όπως για παράδειγμα αν υπάρχει σχέση μεταξύ αρχαίας ελληνικής και μουσικής της βυζαντινής εποχής, καθώς και το αν το βυζάντιο επηρέασε άλλους πολιτισμούς στο επίπεδο της μουσικής.

Πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας την εννοιολογική σημασία του όρου «μουσική του βυζαντίου» για να μπορούμε να απαντήσουμε, στη συνέχεια, με σαφήνεια στο ζητούμενο. Έτσι, ο παραπάνω όρος καλύπτει όλες τις μουσικές, λόγιες και λαϊκές, θεωρητικές και προφορικές, θρησκευτικές αλλά και κοσμικές, οι οποίες εμφανίστηκαν μέσα στα όρια της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας . Είναι σαφές πως πρόκειται για ένα τεράστιο πολιτισμικό πεδίο το οποίο προέρχεται αλλά και καταλήγει προς κάθε κατεύθυνση στο ευρύτερο πλαίσιο της Ανατολικής Μεσογείου ήδη από τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια .

Αντίστοιχα χρησιμοποιώντας τον στενό όρο «βυζαντινή μουσική» εννοούμε την επίσημη και κυρίαρχη μουσική έκφραση της αυτοκρατορίας που ως κέντρο της είχε την Κωνσταντινούπολη και βεβαίως κατευθυνόταν από την εκκλησία. Είναι πιθανό στα αρχικά στάδιά της να υπήρξε μια περαιτέρω ανάπτυξη της αρχαίας ελληνικής μουσικής αν και πλέον θεωρείται ως ανεξάρτητο μουσικό είδος. Πρέπει να σημειώσουμε το γεγονός της χρήσης των τρόπων της αρχαίας ελληνικής μουσικής, αφού οι τρόποι της τελευταίας, δώριος, φρύγιος, λύδιος και οι παράγωγοί τους, βρίσκονται σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, σε στενή σχέση με τους ήχους της Οκταηχίας . Ωστόσο παρά τις εν λόγω επιρροές, παρατηρούμε να απορρίπτεται από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες ακόμα, από τους Πατέρες η χρήση συνοδευτικού οργάνου, όπως γινόταν και στην Εβραϊκή μουσική, παρόλο που πολλά από τα ψαλλόμενα ήταν δανεισμένα απ’ αυτή. Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ξεχάσουμε το γεγονός πως στο λεγόμενο Βυζάντιο, συνεχίζεται πληθυσμιακά η δομή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μέσα στα όριά του δηλαδή, ζούσαν δεκάδες εθνότητες, μεταξύ των οποίων έλληνες, σύριοι, αιγύπτιοι, ιλλυριοί, σκύθες, ασιάτες, αρμένιοι, εβραίοι κ.ά..
Από ότι δείχνουν τα πράγματα η βυζαντινή μουσική που διασώζεται είναι στο σύνολό της εκκλησιαστική με εξαίρεση κάποιους αυτοκρατορικούς ύμνους που και αυτοί ωστόσο έχουν θρησκευτικά στοιχεία.

Συνέχεια: Προς





Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (13)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

mnk Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#9917   /   16.10.2007, 16:28   /   Αναφορά
Eξαιρετικό.

Ενδιαφέρον, σαφές και κατατοπιστικότατο.

Ευχαριστούμε.
swkraths Chat
Σολίστ
#9922   /   16.10.2007, 23:27   /   Αναφορά
Πoλύ καλό άρθρο ιστορικά και επιστημονικά τεκμηριωμένο, όπως άλλωστε και τα υπόλοιπα άρθρα σου Δημήτρη.Συνέχισε την υπέροχη δουλειά σου!!
KAKOFONIKS Chat
Φθασμένος
#9923   /   17.10.2007, 10:46   /   Αναφορά
Δημήτρη μας πολύ ωραία δημοσίευση μου άρεσε, επίσης είναι πολύ ωραία τεκμηριωμένο περιμένουμε και τα υπόλοιπα με χαρά!!!!!!!!!
renabill Chat
Φθασμένος
#9924   /   17.10.2007, 11:06   /   Αναφορά
Ευχαριστούμε Δημήτρη για το ωραίο κείμενο.Πολύ κατατοπιστικό ειδικά για μένα που δεν ξέρω πολλά από μουσική, αλλά την αγαπώ.
anna2405 Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#9926   /   17.10.2007, 13:21   /   Αναφορά
Πολύ ενδιαφέρον άρθρο Δημήτρη, δεν είχα το χρόνο να το διαβάσω αμέσως αλλά μόλις το άρχισα με κράτησε να το διαβάσω ολόκληρο ! Καλή συνέχεια στην υπέροχη δουλεία που κάνεις! Περιμένουμε και το επόμενο άρθρο σου! :) Να σαι καλα!
stam82 Chat
Συγχορδία Μινόρε
#9927   /   17.10.2007, 13:23   /   Αναφορά
Εξαιρετικά ενδιαφέρον!

Πολύ καλή δουλειά!
sakinaEG Chat
Συγχορδία Μινόρε
#9931   /   17.10.2007, 18:27   /   Αναφορά
θα συμφωνήσω οτι το άρθρο είναι κατατοπιστικότατο και πολύ σαφές.

χαίρομαι που γράφτηκε και πολύ περισσότερο που υπάρχει κόσμος ο οποίος ενδιαφέρεται και ασχολείται με τη βυζαντινή μουσική / βυζαντιακή μουσική !

oulion Chat
Σολίστ
#9937   /   17.10.2007, 23:44   /   Αναφορά
Αρκετα ενδιαφερον!
zaharias77 Chat
Περαστική Νότα
#9944   /   18.10.2007, 13:59   /   Αναφορά
den kserw poios eisai alla mallon ksereis arketa panw sth byzantini mousiki kai auto me xaropoiei idietera kanw didakrotriko sthn byzantini mousikologia kai brhka tis apopseis sou ekseretika endiaferouses ...bravo
tago Chat
Φθασμένος
#9955   /   18.10.2007, 20:27
Σας ευχαριστώ όλους πάρα πολύ για τα καλά σας λόγια. Ελπίζω αυτά τα άρθρα που έχω γράψει μέχρι σήμερα, να σας φανούν χρήσιμα και να διευρύνουν τους ορίζοντες σας πάνω στη μουσική.

gate Chat
MusicHeaven Guru
#9956   /   18.10.2007, 21:56   /   Αναφορά
Δημήτρη, το πολύ όμορφο άρθρο σου περιέχει πράγματι σε συντομία και καλογραμμένα τις διάφορες απόψεις για την καταγωγή της βυζαντινής μουσικής και τα μουσικά στοιχεία των λαών που πιθανώς συνθέτουν το "ύφασμά" της. Προσωπικά βέβαια συμφωνώ με εκείνους που αποδίδουν πλήρως την καταγωγή και την φύση της στην αρχαιοελληνική μουσική και υποβαθμίζουν την όποια πιθανή επιρροή μεσανατολικών λαών κι αυτό όχι από κάποια εθνική έπαρση ή τίποτα παρόμοιο αλλά επειδή ιστορικά με πείθει περισσότερο αυτή η οπτική. Οι μεν λαοί όπως της Περσίας, της Συρίας, της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, των Ινδιών, της Αιγύπτου ή του Πακιστάν γνώρισαν την μουσική αυτή απ' ευθείας από τους αρχαίους έλληνες ήδη από την ακμή της Ελληνιστικής περιόδου αλλά και κατά την παρακμή της, ενώ οι Τούρκοι ειδικότερα (και επομένως οι λεγόμενες ισλαμικές επιρροές) την γνώρισαν μέσω άλλων λαών και μάλιστα ως κατακτητές και με πάρα πολύ μεγάλη διαφορά χρονικά περίπου 1000 ετών. Βέβαια, όπως κι εσύ το λες εξάλλου, τα θέματα αυτά είναι πολύ λεπτά μιας και δεν μπορούμε παρά μόνο με εικασίες και ιστορική λογική να τα επαληθεύσουμε, ωστόσο τα ίδια τα στοιχεία της μουσικής, η ίδια η μορφή της όπως μέχρι σήμερα μας έχει περισωθεί, μας προδίδει αρκετά για την καταγωγή της. Τα επιχειρήματα για την άποψη αυτή είναι πάρα πολλά και ασφαλώς δεν χωράνε σε ένα σχόλιο. Εδώ γράφω μόνο σε συντομία το συμπέρασμα και κάποια μόνο από τα σημεία στα οποία βασίζεται η θέση αυτή. Ενδεικτικά και μόνο παραπέμπω για όσους ενδιαφέρονται στο βιβλίο του Β. Κατσιφή "Έλξεις, η αρμονία της φυσικής κλίμακας" (1996) και ειδικότερα στο πρώτο μέρος του βιβλίου αυτού που αναφέρεται ακριβώς σε αυτό το ζήτημα της καταγωγής της βυζαντινής μας μουσικής.
priggos Chat
Βασική Νότα
#12078   /   25.02.2008, 11:17
Αγαπητή Νεκταρία,

πάντα ήθελα να σχολιάσω αυτό το βιβλίο του αυτοαποκαλούμενου μουσικολόγου Β. Κατσιφή, «Έλξεις, η αρμονία της φυσικής κλίμακας». Είναι ένας εκ των οποίων μάχεται τις θέσεις του Καρά, χωρίς όμως να έχει ιδέα για το πλήρες περιεχόμενο και την βαθύτερη έννοια των θεωρητικών αυτών θέσεων.



Το βιβλίο που αναφέρεις, όπως είπες κι εσύ, έχει δύο μέρη, το πρώτο αναφέρεται στην καταγωγή της Βυζαντινής Μουσικής ενώ το δεύτερο προσπαθεί να εξηγήσει το φαινόμενο των έλξεων.

Όσον αφορά το πρώτο μέρος, πιστεύω ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Διδαχθέντες οι ανατολικοί λαοί τη βάση της μουσικής άμεσα απ’ τους αρχαίους Έλληνες, την καλλιέργησαν κατά τα δικά τους ήθη και έθιμα, προσδίδοντάς της ίδιον ύφος, χαρακτηριστικό κάθε λαού. Στην εποχή του Βυζαντίου τώρα, σίγουρα η μουσική επηρεάστηκε απ’ τις μουσικές των γύρω λαών, κάτι σαν μουσικό αντιδάνειο. Προσωπικά πιστεύω ότι δεν είναι δυνατόν να μην επηρεαστεί με τόσους λαούς υπό την βυζαντινή κυριαρχία: Άραβες, Πέρσες, Σύριοι, Εβραίοι, Αιγύπτιοι κ.α. Ακόμα και η εκκλησιαστική μουσική επηρεάστηκε απ' την κοσμική, την και εξωτερική μουσική καλουμένη. Σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε στοιχεία κοσμικής μουσικής στην εκκλησιαστική μουσική, όπου όχι μόνο δεν έχουν Ελληνική καταγωγή, αλλά και δεν συνάδουν με το ύφος και ήθος που θέλει η εκκλησιαστική μας παράδοση. Τέτοια είναι ο «παθητικός» ήχος που αναφέρει και ο κ. Κατσιφής στο βιβλίο του, οι χρόες όπως τις γνωρίζουμε σήμερα (ζυγός, σπάθη, κλιτόν), ο Ήχος πλ. Δ΄ επτάφωνος χρωματικός, ο και μακάμ χιτζαζκιάρ καλούμενος κ.α.



Το δεύτερο μέρος του προαναφερθέντος βιβλίου βρίθει ανακριβειών και αντιφάσεων. Δεν θα επεκταθώ πολύ, θα αναφέρω απλά μια περίπτωση: Στην περιγραφή του οργάνου Πανήχιον, όπου ο κ. Κατσιφής φέρεται να είναι ο εμπνευστής του, αναφέρεται ότι το όργανο αυτό έχει δυνατότητα μετρήσει, ακουστικώς, τις υποδιαιρέσεις ενός μείζονος τόνου, για παράδειγμα. Στη συνέχεια ο κ. Κατσιφής, αναφερόμενος στις έλξεις, κάνει λόγο για διαστήματα 7 ½ , ή 10 ½ μορίων (βλ. Γ΄ ήχο σελ. 185). Μπορεί να «ακούσει» ο κ. Κατσιφής τη διαφορά 1/24 του μείζονος τόνου από 2/24, δηλαδή να «ακούσει» 144 διαστήματα σ' ένα οκτάχορδο; Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο (χωρίς τη βοήθεια συχνομέτρου παρά μόνο με το αυτί και το όργανό του) τότε αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο !!!

Θα συνιστούσα στον εν λόγο κ. μουσικολόγο να αφήσει τις ευρεσιτεχνίες και ανακαλύψεις οργάνων και να αφιερώσει λίγο χρόνο στο κανονάκι, όργανο που έρχεται άμεσα απ’ την αρχαία Ελληνική περίοδο. Το κανονάκι είναι απόγονος αρχαιοελληνικών οργάνων όπως Κανών, Τρίγωνο, Ψαλτήριο, Επιγόνιο, Μάγαδις, Σιμίκιον. Σήμερα το κανονάκι απαντάται με μανδάλια, κινητούς καβαλάρηδες δηλαδή, όπου αλλάζουν το κούρδισμα κάθε χορδής, τα οποία εμφανίστηκαν πρώτη φορά στην Αίγυπτο περί το 1792. Ο αριθμός των μανδαλίων διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Ένα κανονάκι μπορεί να χωρίσει τον μείζονα τόνο σε 12, 24 ή ακόμα περισσότερα τμήματα. Στην περίπτωση των 24 τμημάτων, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε σε αλλοιώσεις 5 ½ , ή 6 ½ τμημάτων, αφού π.χ. 11 τμήματα στα 24 ισούνται με 5 ½ στα 12. Η μουσική αντίληψη που απαιτείται για να καταλάβει κάποιος τη διαστηματική διαφορά 1/24 του μείζονος τόνου, είναι απείρως μεγαλύτερη απ' όση χρειάζεται για να αντιληφθεί διάστημα 1/12 του μείζονος τόνου. Στην εκκλησιαστική βυζαντινή μουσική (μετά το 1883 - πρακτικά Πατριαρχικής επιτροπής), υπάρχουν 6 υποδιαιρέσεις του μείζονος τόνου, δηλαδή μια αλλοίωση θα ισούται με 2, 4, 6, 8 ή 10 μόρια. Οι Τούρκοι επίσης, υποδιαιρούν τον μείζονα τόνο σε 9 κόμματα.

Ξέρεις πόσο δύσκολο είναι αγαπητή Νεκταρία να οξύνεις έναν φθόγγο κατά 4 μόρια ή κατά 4 κόμματα; Καθόλου δύσκολο, ο κ. Κατσιφής μπορεί να τον οξύνει ακόμα και 4 ½ μόρια. Θα χάσω και τα υπόλοιπα μαλλιά μου !!!



Στο ίδιο βιβλίο συναντάμε ακόμα και 3 νέους ήχους: ήχος τέταρτος σε τρόπο «άγια», πλάγιος του Α΄ σε ιδιωματισμό «μινόρε», ήχος βαρύς (πλ. του τρίτου) από Γα.

Μήπως ο κ. Κατσιφής θέλει να κάνει δική του ονοματοδοσία των ήχων και γι' αυτό μάχεται τον Καρά; Αν είναι πάντως να έχουμε ήχους παθητικούς ή μινόρε, προτιμώ την ονοματοδοσία του Καρά.



Τέλος να αναφερθώ στο πολύ μεστό σχόλιο του κ. ΑΚΡΙΔΑ απ' το Μεσολόγγι, καθώς και στην ρήση του κ. Ψάχου, που αναφέρει στο σχόλιό του ο κ. ΗΛΙΑΔΗΣ: «χωρίς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ιδιώματα των ήχων που προκύπτουν από το νόμο της μελωδικής έλξεως, το ψαλλόμενον μέλος δεν είναι μέλος ήχου, αλλά μέλος επί κλίμακος, γυμνής παντός χρωματισμού και συνεπώς πτώμα μέλους».



Στην εποχή του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Μ.τ.Χ.Ε. Κωνσταντίνου Πρίγγου όλοι αυτοί, δεν θα ήταν ούτε καν αναγνώστες, ενώ σήμερα δηλώνουν μουσικολόγοι και πρωτοψάλτες. Έχει άδικο μετά ο κ. ΑΚΡΙΔΑΣ που αναφέρεται σε κάποιον γνωστό πρωτοψάλτη που έλεγε: «…και ποιος είναι ο Στανίτσας, έχει πτυχίο που έχω εγώ;»



Αιωνία τους η μνήμη !!!


AIDONOGLOUNEKTARIA Chat
MusicHeaven Guru
#23993   /   10.01.2012, 13:35   /   Αναφορά
Πολύ ενδιαφέρον!

Ευχαριστούμε πάρα πολύ!


Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις