ελληνική μουσική
353 online   ·  204.066 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Ετεροφωνία και Πέτρος Μπερεκέτης

Ετεροφωνία: Τι ωραία λέξη!

Σύνθετος λέξη, το αρχαίο επίθετο ἓτερος (άλλος, διάφορος) και τη λέξη φωνή.
Ετεροφωνία και Πέτρος Μπερεκέτης
Γράφει ο Δημήτρης (priggos)1 άρθρα στο MusicHeaven
Πόση μαγεία υπάρχει αλήθεια στη μουσική, όσο γυρνάμε πίσω στο χρόνο !!!!! ...
Τρίτη 25 Μαρτίου 2008
Στη μουσική πρακτική σημαίνει έτερες φωνές, δηλαδή ετέρους φθόγγους, περί τον κύριο. Ο κύριος φθόγγος είναι φθόγγος της μελωδίας του άσματος. Οι έτεροι φθόγγοι, κατά το πλείστο των περιπτώσεων, ανήκουν στην ίδια κλίμακα με τους βασικούς, ενώ η χρονική διάρκειά τους είναι πολύ μικρότερη του κυρίου. Η ετεροφωνία δεν είναι πολυφωνία, όπως ούτε το αντίθετο βεβαίως.

Ετεροφωνία είναι η εκτέλεση μιας μουσικής γραμμής με περισσότερα ποικίλματα, δηλαδή για να το πούμε απλοϊκά, πιο πολλές νότες. Αυτό απαιτεί βέβαια ικανότητα από μεριάς του εκτελεστού. (Στη γλώσσα των παραδοσιακών μουσικών, λέγεται και σάλτσα. Αυτό το βιολί «βάζει» πολύ «σάλτσα».)

Σε μια παραδοσιακή ορχήστρα της αγαπημένης Ανατολής (εννοείται μονοφωνική), για να ακουστεί σωστά η ετεροφωνία, πρέπει να εκτελείται από ένα, το πολύ δύο όργανα, ενώ τα υπόλοιπα εκτελούν την κλασσική μελωδική γραμμή του εκάστοτε τραγουδιού ή fasil.

Η ετεροφωνία είναι νότες ζωντανές, δυναμικές, τις οι οποίες κάθε μουσικός τις εκτελεί με το δικό του τρόπο, αλλά πολλές φορές συμβαίνει ακόμα και το ίδιο πρόσωπο να βάζει διαφορετική σάλτσα σε κάθε εκτέλεση, ακόμα και του ιδίου μουσικού κομματιού. Απ' αυτό καταλαβαίνουμε ότι η ετεροφωνία είναι ένα συστατικό του ύφους.

Το ύφος είναι απ' τα σπουδαιότερα, αν όχι το σπουδαιότερο κεφάλαιο, στην καθόλου μουσική και πολύ περισσότερο στη Βυζαντινή. Είναι κάτι που δεν γράφεται σε θεωρητικά ή πρακτικά βιβλία μουσικής, αλλά ούτε και με την μουσική γραφή μπορούμε να το παραστήσουμε στο χαρτί (βυζαντινή παρασημαντική, πεντάγραμμο κλπ). Μαθαίνεται μόνο με την ακοή και την παρατήρηση των εκτελέσεων των μουσικών κομματιών από τους κατέχοντές το, δηλαδή με τη Μουσική Παράδοση, η οποία κατέχει θέση ισάξια της μουσικής θεωρίας. Αυτό κατά τους παλαιούς διδασκάλους, μπορεί να επιτευχθεί μόνον με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ώστε να μεταλαμπαδευτεί η πεμπτουσία της μαγικής αυτής μουσικής που είναι το ύφος.

Δύο λόγια τώρα για τον Πέτρο.

Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω αν ο Μπερεκέτης έγραψε ή όχι πολυφωνικά έργα. Προσωπικά δεν νομίζω, ίσως η «Σουίτα» που αναφέρει σε σχόλιο απ' το μέλος yiannissyiannis στο άρθρο «Σχέση Βυζαντινής και παραδοσιακής μουσικής» του μέλους Gate να είναι έργο άλλου και να αποδίδεται στον Μπερεκέτη, πράγμα σύνηθες τα χρόνια εκείνα ή να υπήρξε άλλος Πέτρος και να γίνεται σύγχυση του ονόματος, όπως συμβαίνει με τον Πέτρο εκ Πελοποννήσου, εκκλησιαστικής μουσικής συνθέτη και Λαμπαδάριο και τον Πετράκη, λόγιο συνθέτη της Πόλης, περί τα τέλη του 18ου αι. αμφότεροι.

Ο Πέτρος ο Μπερεκέτης είναι απ’ τους αγαπημένους συνθέτες καλοφωνικών ειρμών, όσο τους διαβάζεις, τόσο τους λατρεύεις. Θα συστήσω σε όλους το Καλλοφωνικό Ειρμολόγιο (του Γρηγορίου Πρωτοψάλτου), καθώς και τα Άπαντα του Πέτρου Μπερεκέτου (δίτομο έργο του μύστου της Βυζαντινής Μουσικής Χαραλάμπους Καρακατσάνη). Στις μουσικές γραμμές αυτών των βιβλίων, πιστεύω ότι εξαντλείται το μεγαλύτερο μέρος της Βυζαντινής Μουσικής (βεβαίως δεν πρέπει να ξεχνάμε και τα άπαντα του Ιακώβου του Πρωτοψάλτου).

Μελετώντας τις γραμμές του Μπερεκέτου, με τις τόσο λεπτεπίλεπτες μουσικές εκφράσεις, μου είναι αδύνατο να φανταστώ ότι ο ίδιος συνθέτης θα μπορούσε να γράψει, μεταξύ άλλων, μια φούγκα για παράδειγμα ή να παίξει και πιάνο. Άλλο πράγμα είναι η μονοφωνία και άλλο, τελείως διάφορο, η πολυφωνία. Όπως τελείως άλλο πράγμα είναι η ετεροφωνία απ’ την πολυφωνία.

Με βάση λοιπόν την μουσική μου εμπειρία, αλλά και τη λογική, όπως δεν μπορώ να φανταστώ τον Μπετόβεν να γράφει καλοφωνικούς ειρμούς (μονοφωνικούς) όπως ο «Εν τη βροντώση καμίνω», σε Ήχο Α΄, έτσι δεν μπορώ να φανταστώ τον Μπερεκέτη να γράφει συμφωνικά έργα (πολυφωνικά), όπως η 9η συμφωνία ή τη σονάτα υπό το σεληνόφως. Είναι πρακτικά αδύνατο για τα ανθρώπινα δεδομένα, να είσαι υπηρέτης δύο αφεντάδων.

Εξαίρεση στον κανόνα, συναντάς μόνο στην εποχή μας, όπου πραγματικά, είσαι ότι σε δηλώσουν. Μια δισκογραφική εταιρεία σου κάνει ένα δίσκο και σε κάνει τραγουδιστή. Ένα τηλεοπτικό show σε κάνει πρώτη φίρμα στο χορό, το τραγούδι, σε χρήζει στιλίστα, συνθέτη στιχουργό και ότι άλλο μπορεί να αποφέρει ευρώ στην παραγωγή. Ακόμα και στο χώρο της Βυζαντινής μουσικής, συναντάς κ. κ. μουσικολόγους με σπουδές σε πιάνο και ανώτερα θεωρητικά. Έχω ακούσει μάλιστα πρωτοψάλτη να λέει ότι το ίσον εκεί είναι Sol maggore! Πώς θα αντιδρούσε ο Μπερεκέτης αν τον άκουγε;

Τέλος, θέλω να κλείσω αυτό το άρθρο, το πρώτο μου στο e-Περιοδικό, με δύο παροιμίες του λαού μας: "Χειροτέρα της αμαθείας η ημιμάθεια." και "Από κακό δάσκαλο, κακός μαθητής". Επίσης να αναφέρω τα λόγια του ίδιου του Κυρίου: "Δεν μπορείς να υπηρετείς δύο αφεντάδες, το Θεό και τον μαμωνά."

Για όσους εξακολουθούν να έχουν αντίθετη άποψη (δεν κολλάει παντού ο Βολτέρος) θεωρώντας ότι μπορούν να συνθέσουν από συμφωνία μέχρι καλοφωνικό ειρμό, ή ακόμα να τραγουδήσουν οποιοδήποτε τραγούδι, από Κουγιουμτζή και Λοΐζο σε Βαμβακάρη και Τσιτσάνη, μέχρι Άκη Πάνου και Μπρέγκοβιτς (όλοι πιστεύω το κάνουν σαν αυτόν, είναι τόσο εύκολο), έχω την εντύπωση ότι αν δεν έχουν χαθεί κάπου στην πορεία, τότε δεν ανήκουν πουθενά, κοιτούν μόνο τον εαυτό τους και όχι τον «αφέντη» τους.

Το μεγαλύτερο κακό που μπορεί να προκαλέσουν η οίηση και η έπαρση είναι "τύφλωση" και "κώφωση", γι' αυτό όποιος έχει αυτιά για να «ακούει», ας ακούσει, όποιος έχει μόνο αυτιά, ας σωπάσει.

Δημήτρης Ανδριώτης
Φεβρουάριος του 2008
Χολαργός


Tags
Μουσικά Όργανα:βιολί


Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (6)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

oulion Chat
Σολίστ
#12562   /   25.03.2008, 01:44   /   Αναφορά
Να πω την αλήθεια δεν πολυκατάλαβα, αλλά σ' ευχαριστούμε για το χρόνο σου priggos!
vero Chat
Φθασμένος
#12563   /   25.03.2008, 09:58
το διαβασα... γιατι εχει εδω και κατι μηνες ασχολουμε με τα βιβλια του παππου μου που τελιωσε την ιερατικη σχολη της κορινθου το 47. Εχω βρει βιβλια απο το 1907 που τα ειχε αγορασει.... και με εχει πιασει να μαθω βυζαντινη μουσικη(λολ)....

santourman Chat
Σολίστ
#12569   /   25.03.2008, 12:27   /   Αναφορά
Αν και πρόκειται για δυο ανεξάρτητα πράγματα - τουλάχιστον εγώ δε μπόρεσα να βρω κάποια προφανή σχέση που να συνδέει τα δυο θέματα - περιέχει μερικές σημαντικές πληροφορίες, χρήσιμες σε αυτούς που ψάχνονται πάνω στη μουσική. Δημήτρη σε ευχαριστούμε και περιμένουμε κι άλλα άρθρα!
sakisarabatzis Chat
Σολίστ
#12635   /   28.03.2008, 20:01   /   Αναφορά
Αριστο δημοσίευμα.Συγχαρητήρια.Πρέπει ως εθνος να ειμαστε υπερήφανοι γιατί εχουμε τη δική μας εθνική μουσική δηλ.τη Βυζαντινή Μουσική, το Δημοτικό μας τραγούδι και τη Λαικη μουσική μας παράδοση.
latsis Chat
Περαστική Νότα
#13634   /   08.05.2008, 13:17   /   Αναφορά
Ο Πέτρος ο Μπερεκέτης υπήρξε κατά τη ταπεινή μου άποψη ο μεγαλήτερος συνθέτης της Βυζαντινής Μουσικής. Δυστηχώς η παπάδες όπως και παλαιότερα ( ο μπερεκέτης δεν έψαλε ποτέ στο Πατριαρχείο παρά τη μεγαλοφυία του) έτσι και τώρα δεν θέλουν να ακούγονται έργα του Μπερεκέτη στους ναούς ( πολύ σπάνια το Θεοτόκε Παρθένε ). Πως να αγαπήσουν λοιπόν οι νέοι την βυζαντινή μουσική? Όλα τα βιβλία της ιστορίας της μουσικής αναφέρονται μόνο στους δυτικούς μουσικούς παραλείποντας προκλητικά αυτούς τους μεγάλους ΕΛΛΗΝΕΣ συνθέτες του 17ου και 18ου (όπως τον Μπερεκέτη). Δυστηχώς επειδή εδώ οι περισσότεροι δεν ενδιαφέρονται για τα ζητήματα αυτά, οι Τούρκοι έχουν εκμεταλευτεί την τέχνη του Μπερεκέτου, του Λαμπαδαρίου και άλλων και φτιάχνουν δική τους θεωρία και δική τους μουσική. Προτείνω σε όσους ασχολούνται με την μουσική να ακούσουν το Ασματικό Τρισάγιο σε α΄ ήχο του Μπερεκέτου απο τον Θρασύβουλο Στανίτσα. Από αυτό το κομμάτι φαίνεται το μεγαλείο της Ελληνικής μουσικής του 17ου αιώνος.



http://www.mousikofiloi.org/music/Asmatikon_A_ChrStan.rm
alexdomestikos Chat
Περαστική Νότα
#19215   /   15.11.2009, 13:57
Φίλε "latsis" οι παπάδες δε θέλουν να ακούγοντε έργα του Μπερεκέτη? Το "Θεοτοκε Παρθένε" που αναφέρεις εσύ που το ψάλεις? Αμα πας να το ψάλεις στην αρτοκλασία λογικό ειναι να σου πουν οι Ιερεις αλλα και ο κόσμος (καλα απο συναδέλφους ψάλτες θα γίνει χαμός) "πλακα μας κανεις? θα πεις μάθημα 40 λεπτών με κρατήματα στην αρτοκλάσια? Θα ξημερώσουμε" Εγω πάντως το λέω μια χαρα (1-2 το πολυ 3 κομμάτια που επιλέγω καθε φορά) στο τέλος της Θ. Λειτουργίας (στο Αντιδωρο δηλαδη) ή στο τέλος ενός εσπερινου σε πανυγιρι. Δε νομιζω τοτε να σου γυρίσει κανενας παπας και να σου πει "Ε! του Μπερεκέτη ειναι αυτο? μη το λες!" χαχα... αποκλείεται...



Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις