ελληνική μουσική
164 online   ·  202.037 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Αρχαία Ελληνική μουσική (2ο μέρος)

Αρχαία Ελληνική μουσική (2ο μέρος)

ΕΝΟΤΗΤΕΣ
Μουσικά όργανα
Το Θεωρητικό σύστημα
Μουσική σημειογραφία
Η θέση της μουσικής στην κοινωνία και την παιδεία
Γράφει η Απολλώνια (έτσι απλά να υπάρχει ένα) (edelweiss)8 άρθρα στο MusicHeaven
χμμμ... Από Μουσική: Παίζω ντραμς (σε λίγο καιρό με το καλό και πτυχίο), κρουστά, ούτι και πιάνο. Επίσης έχω δίπλωμα Βυζαντινής μουσικής καθώς έχω και ειδικότητα στο τραγούδι, στο τμήμα λαϊκής και παραδοσιακής μουσικής. Από χορό: λάτιν, φλα...
Δευτέρα 12 Μαΐου 2008

Μουσικά όργανα

Συνέχεια του αφιερώματος στην Αρχαία Ελληνική Μουσική. Το Α' Μέρος μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

Τα πιο γνωστά μουσικά όργανα είναι ο αυλός και η λύρα. Οι κυριότερες μορφές οργάνων του τύπου λύρας στην αρχαία Ελλάδα ήταν η φόρμιγξ, η λύρα, η βάρβιτος και η κιθάρα.

Είναι ήδη γνωστό ότι η λύρα και η κιθάρα συνιστούν δύο ιδιαίτερες ομάδες οργάνων τύπου λύρας. Η διαφορά των δύο ομάδων είναι ότι η μεν λύρα έχει σχετικά μικρό ηχείο από καύκαλο χελώνας (ή σε σχήμα καύκαλου χελώνας) και δύο ξεχωριστούς, προσαρμοσμένους στο ηχείο λεπτούς βραχίονες (πήχεις), ενώ η κιθάρα έχει σχετικά μεγάλο ηχείο με χοντρούς βραχίονες (πήχεις), οι οποίοι είτε είναι προσαρμοσμένοι στο ηχείο, είτα σχηματίζουν μ’ αυτό ενιαίο σώμα.

Η φόρμιγξ έχει τα χαρακτηριστικά της κιθάρας μάλλον και συνήθως 4, αλλά επίσης και 2,3,5 ή και 6 χορδές.

Η βάρβιτος ήταν είδος λύρας, οι βραχίονες (πήχεις) του οποίου ήταν μακρύτεροι απ’ ό,τι στη λύρα και στο ανώτερο τμήμα τους σχημάτιζαν καμπύλη προς τα μέσα. Η βάρβιτος λόγω του μεγαλύτερου μήκους των χορδών της πρέπει να είχε βαθύτερα ήχο.

Και τα τέσσερα παραπάνω όργανα -τα πιο διαδεδομένα έγχορδα όργανα, τουλάχιστον στους κλασικούς χρόνους- παίζονταν με πλήκτρο.

Μια άλλη κατηγορία εγχόρδων αποτελούσαν τα ψαλτικά όργανα –δηλαδή τα παιζόμενα με τα δάχτυλα, χωρίς πλήκτρο. Σ’ αυτά ανήκουν μεταξύ άλλων το τρίγωνον (=άρπα) και η μάγαδις, πολύχορδο όργανο τύπου άρπας με χορδές κουρδισμένες ανά ζεύγη σε διάστημα ογδόης. Η σαμβύκη ήταν επίσης είδος άρπας με ύψος πάνω από ένα μέτρο, παιζόταν δε με πλήκτρο.

Από τα λαουτοειδή όργανα το πιο γνωστό ήταν η πανδούρα (ή πανδουρίς ή πάνδουρος, ή τρίχορδον), η οποία παιζόταν επίσης με πλήκτρο. Τα έγχορδα με δοξάρι ήταν στην αρχαία Ελλάδα, όπως και σ’ όλους τους αρχαίους μουσικούς πολιτισμούς, άγνωστα. Όλα τα έγχορδα όργανα ήταν νυκτά, είτε με τα δάκτυλα του εκτελεστή, είτε με πλήκτρο.

Από τα πνευστά όργανα το πιο γνωστό και διαδεδομένο ήταν ο αυλός. Ο αρχαίος ελληνικός αυλός δεν είχε καμμιά σχέση με όργανα του τύπου φλάουτου. Από γραπτές μαρτυρίες και από εικονογραφικά τεκμήρια είναι χωρίς αμφιβολία γνωστό πως ήταν πνευστό με διπλή (ίσως μερικές φορές και με απλή) γλωττίδα -δηλαδή όργανο του τύπου σύγχρονου όμποε (ή ζουρνά στην ελληνική δημοτική μουσική). Ο αυλός κατασκευαζόταν σε διάφορα μεγέθη, σε αντιστοιχία περίπου με τις σημερινές περιοχές φωνών soprano, alto, tenore, basso και χρησιμοποιούταν συνήθως σε ζευγάρι ως διπλός αυλός(δίαυλος, δίδυμοι αυλοί, κ.τ.λ.) Οι δύο αυλοί του ζευγαριού μπορεί να είχαν το ίδιο ή διαφορετικό μήκος σωλήνα.

Άλλα πνευστά όργανα ήταν η σύριγξ -όργανο τύπου φλάουτου αποτελούμενο από παράλληλους κολλημένους μεταξύ τους καλαμένιους σωλήνες (συνήθως 7, αλλά επίσης 5 ή 9) και η σάλπιγξ, που χρησιμοποιούνταν στον πόλεμο και στην αγγελία διαφόρων τελετών.

Εκτός από τα έγχορδα όργανα (χορδόφωνα) και πνευστά (αερόφωνα) υπήρχαν επίσης πολλά κρουστά όπως τα σείστρα, τα κρόταλα, τα κύμβαλα και άλλα ιδιόφωνα και μεμβρανόφωνα.
Συνέχεια: Το Θεωρητικό σύστημα



Tags
Μουσικά Είδη:ελληνική μουσικήΜουσικά Όργανα:ΈγχορδαΌμποεκιθάραΚαλλιτέχνες:ΠυθαγόραςΜουσική Εκπαίδευση:ρυθμόςκλίμακεςφωνητική


Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (7)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

Crocodile Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#13720   /   12.05.2008, 17:30   /   Αναφορά
Πολύ εδιαφέρον άρθρο για οποιονδήποτε θέλει να αντλήσει στοιχεία σχετικά με την αρχαία ελληνική μουσική. Είναι η συνέχεια μιας εργασίας που περιμέναμε από καιρό.
tago Chat
Φθασμένος
#13724   /   12.05.2008, 21:54   /   Αναφορά
¨Όταν διάβασα το πρώτο μέρος του άρθρου σου, πραγματικά ήθελα το δεύτερο το συντομότερο δυνατό. Διαβάζοντάς τα και τα δύο μαζί μόνο κερδισμένος μπορεί να βγει κάποιος πλουτίζοντας τις γνώσεις του πάνω στην αρχαία Ελληνική μουσική. Έχει πολύ ενδιαφέρον και δίνει σημαντικά στοιχεία.
Mesogeios Chat
Συγχορδία Μινόρε
#13725   /   12.05.2008, 22:39   /   Αναφορά
Και η καλή δουλειά συνεχίστηκε. Σ’ ευχαριστούμε! Δεν ξέρω αν υπήρχε η δυνατότητα να συνοδεύεται και από φωτογραφίες οργάνων, από όσα είναι δυνατόν να έχουμε σήμερα…
marylin Chat
MusicHeaven Guru
#13790   /   15.05.2008, 07:26   /   Αναφορά
Πολύ ενδιαφέρον, μπράβο σου!
priggos Chat
Βασική Νότα
#13874   /   22.05.2008, 12:09   /   Αναφορά
Αρκετά σοβαρή δουλειά θα έλεγα, από ένα λουλούδι, εύγε edelweiss.

Θέλω να κάνω μόνο δύο σχόλια.

Καταρχήν, στην αρχαία Ελληνική Μουσική δεν υπήρχαν φθόγγοι ή βαθμίδες, αλλά χορδές, γι' αυτό και όλα τα ονόματά τους, είναι θηλυκού γένους.

    Η 3η χορδή λοιπόν, ονομαζόταν Λίχανος και όχι Λιχανός ή Υπερμέση, το γιατί, είναι μια άλλη ιστορία, ίσως για κάποιο άρθρο στο e-Περιοδικό.



Τέλος, όσον αφορά τα μουσικά διαστήματα που αναφέρεις, τα οποία αναφέρονται και λανθασμένα. Ένα μουσικό διάστημα αναφέρεται σαν καταχρηστικό κλάσμα και όχι σαν γνήσιο. Δηλαδή, λέμε διάστημα 4/3 και όχι 3/4 (το γιατί και το πως ζουν ανάμεσά μας είναι μεγάλο και περίπλοκο θέμα, όχι μόνο για άρθρο σε περιοδικό, αλλά για ολόκληρο σύγγραμμα).

    Το διάστημα 3/2=1.5 της χορδής, δεν "δίνει" μια καθαρή πέμπτη, αλλά ένα πεντάχορδο. Η καθαρή πέμπτη δεν έχει λόγο ρητό (λόγος ακεραίων), αλλά άρρητο αριθμό (συγκερασμός της δυτικής κλίμακος), αφού ισούται με 2^(8/12)=1.5874.... [δηλ. δωδεκάτη ρίζα του 2 υψωμένη στην 8η].

    Το διάστημα 4/3=1.333 της χορδής, δεν "δίνει" μια καθαρή τετάρτη, αλλά ένα τετράχορδο. Η καθαρή τετάρτη έχει λόγο τον άρρητο αριθμό 2^(6/12)=1.4142.... [δηλ. δωδεκάτη ρίζα του 2 υψωμένη στην 6η].

    Ο τόνος τέλος της ευρωπαϊκής μουσικής, έχει λόγο τον άρρητο αριθμό 2^(2/12)=1.1224...., σε αντίθεση με τον μείζονα τόνο της Βυζαντινής, αλλά και αρχαίας Ελληνικής μουσικής (βλ. Πυθαγόρειο Κλίμακα) όπου έχει λόγο 9/8=1.125.



Γίνεται αντιληπτό πλέον, γιατί ένα πιάνο φαλτσάρει όταν παίζει διαστήματα 4Κ & 5Κ. Αμφότερα τα διαστήματα είναι μικρότερα απ’ τα φυσικά (4/3 & 3/2 αντίστοιχα), δηλαδή στο πιάνο είναι κουρδισμένα ελαφρώς βαρύτερα. Δεν φταίει λοιπόν ένα τόσο καταπληκτικό όργανο σαν το πιάνο, αλλά το κούρδισμά του. Ο άρρητος λόγος διαστημάτων που είναι κουρδισμένο, δημιουργεί διακροτήματα που είναι δύσκολο να περάσουν απαρατήρητα από έναν μυημένο και εξασκημένο στην ενιαία - ασυγκέραστη κλίμακα της Βυζαντινής Μουσικής (εδώ περιλαμβάνονται και οι μουσικοί της ανατολικής Μεσογείου, όπου κι αυτοί χρησιμοποιούν την ασυγκέραστη κλίμακα).



Οι βιολιστές καταλαβαίνουν τι εννοώ, πόσο τους ενοχλεί το φάλτσο των συγκερασμένων οργάνων (πιάνο, κιθάρα, μπουζούκι, λαούτο, σαντούρι, ακορντεόν κ.α. ), και πόσο διευκολύνει το παίξιμό τους, ο συγχρωτισμός με ασυγκέραστα όργανα (λύρα, ούτι, κανονάκι, νέι, λάφτα, σάζι, ταμπούρ & γυαλί ταμπούρ κ.α. ).



Καταραμένε Μπαχ !

priggos Chat
Βασική Νότα
#14545   /   11.06.2008, 12:59
Στην προτελευταία παράγραφο θα ήθελα να κάνω μια διόρθωση:

Γίνεται αντιληπτό πλέον, γιατί ένα πιάνο φαλτσάρει όταν παίζει διαστήματα 4Κ & 5Κ. Αμφότερα τα διαστήματα αυτά είναι μεγαλύτερα απ’ τα φυσικά (4/3 & 3/2 αντίστοιχα), δηλαδή στο πιάνο είναι κουρδισμένα ελαφρώς οξύτερα (και να σκεφτεί κανείς, ότι τα παραπάνω διαστήματα θεωρούνται σύμφωνα ή αρμονικά, κατά τους Ευρωπαίους ).

Ο τόνος επίσης στο πιάνο είναι μικρότερος του Πυθαγορείου, οπότε κάθε διάστημα τόνου είναι κουρδισμένο ελαφρώς βαρύτερα.




priggos Chat
Βασική Νότα
#26123   /   16.12.2012, 03:20

Διόρθωση: Στην Ευρωπαϊκή φάλτσα κλίμακα, η 4η καθαρή έχει αριθμητική τιμή 2^(5/12), ενώ η 5η καθαρή, 2^(7/12). 


Διαφέρουν δε κατά τι, από την φυσική Πυθαγόειο κλίμακα. 


Το 4χορδο με λόγο 4/3, είναι κατά 2 cents μικρότερο απ' την 4η καθαρή, ενώ το 5χορδο με λόγο 3/2, είναι κατά 2 cents μεγαλύτερο απ' την 5η καθαρή. 





Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις