ελληνική μουσική
online 294·152.994 μέλη
αρχική > e-Περιοδικό > Μαθήματα Μουσικής

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος


γράφει ο Γιάννης (reteos) *Τρίτη 17 Μαΐου 2011


Μια πρακτική ανάλυση στο Καλαματιανό και το Τσάμικο, με ηχητικά δείγματα.


Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος


Συνεχίζοντας  τη δημοσίευση  των  άρθρων  σχετικά με  τα ηχητικά   δείγματα  των Ελληνικών  ρυθμών   και ξεφεύγοντας  -  για να μην είμαι μονότονος και ίσως κουραστικός -  από τους λαϊκούς ρυθμούς, στο άρθρο αυτό θα αναφερθώ σε  δύο  πολύ γνωστούς  δημοτικούς  ρυθμούς: στον Καλαματιανό και στον Τσάμικο.

ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΣ

Είναι ένας Ελληνικός ρυθμός που ως ανέφερα πασίγνωστος  στην Χώρα μας.Σχετικά με την προέλευση της ονομασίας , την πήρε προφανώς  από  τα λόγια του τραγουδιού «σαν πας στην Καλαμάτα και ‘ρθείς με καλό .....» με αναφορά στο  Καλαματιανό μαντήλι.Χορεύεται από ομάδα που πιάνεται χέρι-χέρι και συντονίζεται με τον πρώτο ,ο οποίος και σέρνει τον χορό .

Δείτε:

 

«ΔΟΜΗ»

Μέτρο :7/8   |1/4ο,1/8ο,1/4ο,1/4| .{ V ^ V V }

 

Δηλαδή μέσα στο μέτρο έχουμε νότες συνολικής αξίας 7/8ων (3/4 = 6/8 + 1/8 = 7/8α)

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Βλέπουμε πως μέσα στο μέτρο έχουμε 4 χρόνους εκ των οποίων οι τρείς έχουν χρον. αξία 1/4ου έκαστος και  ένας αξία 1/8ου.

Τό μέτρημα του ρυθμού γίνεται ως εξής :

Στον πρώτο χρόνο το πόδι κάτω (μπότα)  σε χρον αξία 1/4(2/8α)+1/8ο (1+2ος χρόνος μαζί)

Και στον τρίτο και τέταρτο πάλι  αντιστοίχως το πόδι κάτω σε χρον αξία 1/4ου (2/8α) έκαστος

Διαμορφώνεται δηλ. ο ρυθμός  σε τρία μέρη ( o πρώτος  χρόνος παρατείνεται  και στον δεύτερο κατά 1/8ο), ήτοι 3/8α=1/4+ 1/8  +2/8α=1/4  +2/8α=1/4

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Παίρνουμε ως παράδειγμα το τραγούδι «Αιγιώτισσα»:

Πρακτική ανάλυση

Στον  παρακάτω  πίνακα  απεικονίζεται η σχέση μελωδίας-ρυθμού . Για ευνόητους λόγους  αναφέρομαι μόνο σε  ένα μέρος της μελωδίας , για να μην γίνομαι κουραστικός. Αλλωστε ο αναγνώστης φαντάζομαι πως έχει εξοικειωθεί με την σημειογραφία μου, ωστε να καταλάβει μόνος του και το υπόλοιπο μέρος  ως επίσης  και την εισαγωγή.

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Στο παραπάνω παράδειγμα δεν αναφέρομαι  ξεχωριστά στον ρυθμό, αλλά  συγχρόνως και στην προσαρμογή της μελωδίας στον ρυθμό.

Ο ρυθμός είναι γραμμένος  (στοιχειωδώς)  μόνο με κρουστά. Απέφυγα να αναφερθώ στις συγχορδίες (πολύ μεγάλο  κεφαλαιο στην μουσική)  πρός  αποφυγή της παραμικρής συγχύσεως, καθόσον το αντικείμενο των άρθρων   είναι  αποκλειστικά και μόνο ο ρυθμός.

Οπτικό δείγμα  στο πεντάγραμμο:

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Ηχητικό δείγμα :

http://www.sendspace.com/file/74wv2d

 

ΤΣΑΜΙΚΟΣ:

Γνήσιος Ελληνικός ρυθμός . Χορεύεται και αυτός από όμάδα που πιάνεται χέρι-χέρι και ο πρώτος σέρνει και εδώ τον χορό . Ο Τσάμικος χορεύεται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα.  Θέλει  απόλυτο  ρυθμό στον βηματισμό και  τις φιγούρες.  Δείχνει  τη λεβεντιά του άντρα  ή  τη λυγεράδα  και την ευπρέπεια της γυναίκας .

Δείτε:

http://www.youtube.com/watch?v=lY2FTAHgzMw&feature=related

 

«ΔΟΜΗ»

Μέτρο ¾ (=6/8α)   |8ο., 16ο, 8ο, ,8ο,8ο,8ο | : {V. ,^ ,V, Λ,V,Λ} }

(όγδοο παρεστιγμένο, δέκατο έκτο,όγδο,όγδο,όγδο,όγδοο)

Μέσα στο μέτρο έχουμε 6 χρόνους :

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Επειδή είναι αδύνατον να τον μετράμε όπως απεικονίζεται ,στην πράξη τα πράγματα απλουστεύονται:

Στον παραπάνω πίνακα βλέπουμε πως έχουμε 6 χρόνους   . Μετατρέπουμε  αυτόν τόν πίνακα  έτσι ώστε να έχει 3 χρόνους 1/4ου έκαστος    (3/4α =6/8α ) :

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Συνεπώς μετράμε τον ρυθμό έτσι:  το πόδι  κάτω (μπότα ) μετράει μόνο τον 3ο και 1ο χρόνο κάνοντας ανάλογη παύση στον δεύτερο.

Ουσιαστικά έχουμε  τρία μέρη: ένα ζεύγος ήχων (3ος  , 1ος  ) καί  μια παύση σε ίδους χρόνους  .

Δηλ  3ος=V,        1ος=V, 2ος= (-)

Στον παρακάτω πίνακα βλέπουμε την αντιστοιχία του ρυθμού  (6/8ων  -> 3/4ων) καθώς και τη προσαρμογή της μελωδίας στον ρυθμό:

Παίρνουμε για παράδειγμα το γνωστό μας Τσάμικο : «Κάτω στου Βάλτου»

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Yπενθυμίζω πως τo   “”  στη σημειογραφία σημαίνει αλλαγή οκτάβας (υψηλότερη ή χαμηλότερη  αντίστοιχα).

 

Οπτικό δείγμα  στο πεντάγραμμο:

Δημοτικοί Ρυθμοί: Καλαματιανός και Τσάμικος

Στο 9,10,11ο   μέτρο ( δηλ. εκεί που αρχίζει το τραγούδι  «Kάτω στου Βάλτου......») παίζω μόνο  τη μπότα  μέσα στον ρυθμό (δηλ. 3+1ο +(-) χρόνο) για να γίνει αντιληπτή η «κύρια ως πρός το μέτρημα» εφαρμογή του ρυθμού. ΄Αλλωστε και ένας χορευτής με βάση αυτό χορεύει τον τσιάμικο.Σημειώνεται ότι τά κομμάτια αυτά τά  έγραψα σε όσο το δυνατόν απλούστερη «εκπαιδευτική» μορφή  προκειμενου να γίνει κατανοητός ο ρυθμός  και μόνο.

Ηχητικό δείγμα :

http://www.sendspace.com/file/mh3wfg

http://www.sendspace.com/delete/mh3wfg/23f1ea7d65d7708ebe7a9db0adf0cfdd

Ας τ’ ακούσουμε σε εκτέλεση με αρμόνιο  αυτόματης συνοδείας ρυθμού:

α) Καλαματιανός:

http://www.sendspace.com/file/ip743j

 

β) Τσάμικος:

http://www.sendspace.com/file/pfyie1

 

Ως έχω αναφέρει και στα προγενέστερα άρθρα  μοιράζομαι το κέφι μου μαζί σας, σαν απλός ερασιτέχνης και με βάση αυτή την ιδιότητα  πρέπει να αξιοολογείται το άρθρο (όχι μόνο τα δικά μου, αλλά κατα την γνώμη μου και όλων των μελών, όταν πρόκειται για κάτι το προσωπικό). ΄Αλλωστε πιστεύω πως  η  Κοινότητα του Musicheaven στην οποία έχω την τιμη να  είμαι μέλος, αυτό το σκοπό έχει: Να μοιραζόμαστε τι ς σκέψεις   και γνώσεις μας , όσες αυτές και  αν είναι . Ας μου επιτραπεί επ’ ευκαιρία να συγχαρώ  δημοσίως τον διαχειριστή  για την άψογη  οργάνωση και λειτουργία της Κοινότητος αυτής.   Σε καμιά περίπτωση  δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι  μέσω  των σχετικών άρθρων μου, διδάσκεται μουσική. Δεν είμαι ειδικός. Κατα την προσωπική μου γνώμη, αν κάποιος θέλει να ασχοληθεί  «παραπέρα»  από το να κάνει το κέφι και να ικανοποιήσει το μεράκι του,  καλό είναι να παρακαλουθήσει μαθήματα σε κάποιο ωδείο ή σε δασκάλους μουσικής, όπου εκεί γίνεται   μεθοδευμένη δουλειά.

Το να αποτυπώσεις βέβαια τους ρυθμούς σε ένα χαρτί ή σε μια οθόνη Η/Υ είναι πάρα πολύ δύσκολο και δεν ξέρω κατά πόσο γίνομαι καταναοητός, αλλά πιστεύω πως γίνεται μια γενική περιγραφή  αυτών, ώστε ο αναγνώστης να παίρνει μια στοιχειώδη τουλάχιστον ιδέα.  Προσπάθησα και θα συνεχίσω (ως έχω υποσχεθεί),  με μεγάλη μου βέβαια χαρά  και συνέπεια,  να ολοκληρώσω  σταδιακά και «εν καιρώ» (δεν θέλω να καταχραστώ την «φιλοξενία») την ενότητα  σχετικά με τους Ελληνικούς ρυθμούς. Παράλληλα ευχαριστώ τα μέλη που με προτρέπουν  γι’αυτό. Ευχαριστώ για μια φορά ακόμη για την ανάγνωση.

Γιάννης «ΡΕΤΕΟΣ»


Πρόσφατα άρθρα από τον ίδιο
Σχετικά μαθήματα μουσικής
Tags
Μουσική Εκπαίδευση:συγχορδίεςρυθμόςtempo



σχόλια (10)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

faidonalkinoos
Φθασμένος
#22474   /   17.05.2011, 09:17   /   Αναφορά
Οι δύο διασημότεροι, (κι εκτός συνόρων), ελληνικοί χοροί...

Ο ηρωικός πολεμικός Τσάμικος -Κλεφτών κι Αρματωλών-, Πελοποννησιακής μάλλον καταγωγής, με την πανέμορφη τσάμικη φορεσιά (που σήμερα οι εύζωνοι φορούν), να μαρτυράει, την ευεξία και το ετοιμοπόλεμο, του εκάστοτε αρχηγού (μπροστάρη στο χορό) μέσα από τις "αεροπλανικές" φιγούρες και τα ηρωικά βήματά του...

Ένας (τροχαϊκού ρυθμού) - αλλά νεοελληνικής έκφρασης και καταγωγής, χορός πολεμικής προετοιμασίας...

ποαραθέτω λίγα γλωσσολογικά του Κου Γιάννη Τσαμήτρου (εκπαιδευτικού χοροδιδασκάλου) σχετικά με την καταγωγή της λέξης Τσάμης και τα παράγωγά της:

"Ως προς την προέλευση των όρων Τσάμης-Τσαμουριά-Τσάμικο σύμφωνα με τη γλωσσολογία,το (τ) (σ) έχει διάφορες εκδοχές προέλευσης. Για παράδειγμα:
τσ: από αρχ. νθ ,ακανθάβραχα > κατσάβραχα. τσ: από θσ, κάθησε > κάτσε.
τσ: ίσως από δι της προθέσεως δια: τσάγαλ > διάγαλο, τσακίζομαι τσα > τσατσά, όπου τσατσά ή θεία (αναδίπλωση του τσα Τσάμης-Τσαμουριά (Μ.Φιλήντα, γλωσσογνωσία και Γλωσσογεωγραφία,1,149).
«Το όνομα Τσαμουριά (Θεσπρωτία) και Τσάμηδες» δεν είναι ούτε Αλβανικό ούτε Τούρκικο. Αποτελεί παραφθορά του ονόματος Θυαμουριά (μεσαιωνικό όνομα της Θεσπρωτίας), το οποίο προέρχεται από το όνομα τοπικού ποταμού, που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Θύαμις και σήμερα Καλαμάς. Οι Θεσπρωτοί συχνά αποκαλούσαν τους εαυτούς των «Τσάμηδες» (Σταύρος Λυγερός 1992 «Η αλήθεια για τους τσάμηδες» στην εφημ. «Καθημερινή» Κυριακή 5 Απριλίου. Βλ. επίσης Φ. Κ. Βώρου 1992, διπλωματικός «Τσάμικος», στο: Τα Εκπαιδευτικά 27-28 σελ 83.
Οι λέξεις λοιπόν Τσάμης, Τσαμουριά και Τσάμικο, σύμφωνα με τις εκδοχές της προέλευσης το τσ, είναι λέξεις ε λ λ η ν ι κ έ ς και οι Τσάμηδες, σύμφωνα με την ιστορική έρευνα, είναι Χριστιανοί στην καταγωγή, πιθανόν βίαια εξισλαμισμένοι, κατά τον 17 αιώνα."

Να'σου κι ο Καλαματιανός ο χαριτωμένος και περισσότερο αγαπητός και διαδομένος, λόγω του εύθυμου ρυθμού και βηματισμού, της χαρούμενης προδιάθεσής του, της αρχαίας του καταγωγής (οι μαρτυρίες σε πήλινα-τοιχογραφίες-στήλες κλπ αδιάψευστοι μάρτυρες)...
Πελοποννησιακή υπόθεση ο Καλαματιανός, που αν και είναι ένας άλλος τύπος του συρτού, κέρδισε την ονομασία του από τις πολλές αναφορές στα τραγούδια που τον "συντρόφευαν" σε Καλαμάτα Καλαματιανούς Καλαματιανοπούλες τα περίφημα μαντήλια κλπ.

Φίλε Γιάννη (κατά κόσμον) reteos: και πάλι συγχαρητήρια για την προσέγγισή σου σε τόσο ευαίσθητα θέματα. ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ !!!

Καλή επιτυχία !!!

υ.γ. σαφώς ένα άρθρο δεν μπορεί να διδάξει την ύλη, δεν μπορεί να παράξει έναν επαγγελματία, δεν έχει τη δυατότητα άλλωστε όσο δυνατό και να είναι, όσο πολυσέλιδο και να είναι... χρειάζεται ο δάσκαλος...

πόσα όμως άρθρα δεν οδήγησαν κάποιους (πολλούς) στο δάσκαλο και στην ειδίκευση λόγω μιας κάποιας, κάποτε, τυχαίας αναγνωσής των, από νέους ανθρώπους, που το δέχτηκαν σαν κίνητρο, σε κάτι που μέσα τους το ήθελαν αλλά δεν το γνώριζαν...;;;

ΝΑ ΕΙΣΤΕ ΠΑΝΤΑ ΚΑΛΑ !!!
reteos
Φθασμένος
#22475   /   17.05.2011, 14:28   /   Αναφορά
Φίλτατε Φαίδωνα θα ήθελα να σε ευχαριστήσω για τις σημαντικές πληροφορίες που παραθέτεις αλλά και να σε συγχαρώ κι εγώ για την, από την δική σου πλευρά, προσέγγιση στη παράδοση . Σ’ αυτό δέν «μιλάει» μόνο το υπέροχο σχόλιό σου , αλλά «μιλάει» και το παλαιότερο «πλούσιο» άρθρο σου, ”το δημοτικό τραγούδι.” , και όχι μόνο .. Το σημαντικότερο όμως , που πράγματι σε βάθος «πιάνεις» είναι ότι (έστω και με τα αρθράκια μας) πιθανόν να μπαίνει ένα ακόμη λιθαράκι στο κίνητρο του ενδιαφέροντος για τη «λαμπρή» παραδοσή μας την οποία εγώ προσωπικά υπερασπίζομαι και λατρεύω, ανεξαρτήτως των ποικιλοτρόπων επιθέσεων που δέχεται ( αν κάνω λάθος διόρθωσέ με). Ωραίες πράγματι οι σύγχρονες- μοντέρνες μουσικές , και μένα μου αρέσουν , αλλά η παράδοση είναι παράδοση , πρέπει ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ( εν προκειμένω μέσω ενός πολύ μεγάλου κομματιού της ,που είναι οι Ελληνικοί μουσικοί ρυθμοί) να διατηρείται και να μεταδίδεται από γενια σε γενιά.
Κι εσύ νάσαι καλά και σε ευχαριστούμε για τα τόσο όμορφα θέματα στα οποία αναφέρεσαι μέσω των άρθρων και σχολιών σου και τα οποία με ακατάπαυστο ενδιαφέρον διαβάζω .
SimosKouskounis
Συγχορδία Ματζόρε
#22480   /   19.05.2011, 14:19   /   Αναφορά
Γιάννη επέτρεψε μου μια παρατήρηση.

Νομίζω ότι το βιντεάκι που παραθέτεις πιο πάνω με το «Το φεγγάρι κάνει βόλτα» δεν είναι καλαματιανός 7/8 αλλά τεσσάρι η δυάρι κατ’ άλλους.

Αν θες βάλλε άλλο βιντεάκι . Το ‘Μήλο μου κόκκινο’ ας πούμε η όποιο άλλο θες.
reteos
Φθασμένος
#22482   /   19.05.2011, 20:52
Σε ευχαριστώ πολύ Σίμο μου για την παρατήρηση. Το συγκεκριμένο τραγούδι «το φεγγάρι κάνει βόλτα» , στο ανηρτημένο video http://www.youtube.com/watch?v=zWhpnwqT_9U του χορευτικού τομέα Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου-Τμήμα παραδοσιακών χορών , παρουσιάζεται ως Καλαματιανός κι αυτός είναι ο σκοπός που το ανέβασα, ενώ άλλοι (ίσως ειδικότεροι) τον αναφέρουν τετράσημο ή δίσημο ρυθμό ( ένα σχετικό λίνκ: http://www.gardiki.net/content/view/320/116/ ) .
Ωστόσο θα παρακαλούσα τον κ. διαχειριστή , πρός αποφυγή οποιασδήποτε σύγχυσης , να αντικαταστούσε αυτό με το , όπως λές Σίμο και συμφωνώ απόλυτα, γνήσιο Καλαματιανό «Μήλο μου Κόκκινο» :
http://www.youtube.com/watch?v=fNWKfqGKsis

Επί πλέον Σίμο , μου έδωσες την ευκαιρία να αναφερθώ στο , ότι ο καλαματιανός μοιάζει πολύ με τον συρτό [ ρυθμός στα 2/4 : 8ο. (όγδοο παρεστιγμένο) , 16ο, 8ο, 8ο ] και συνήθως βλέπουμε στα γλέντια, πανηγύρια κλπ. , ο κόσμος να τον χορεύει το ίδιο, ενώ κατά βάση υπάρχει (όπως βλέπουμε και στην παραπάνω ανάπτυξη) , διαφορά. Διαφορά που δίνει το «στίγμα» της κατά τόπο παραδοσιακής μουσικής. Αυτό ,κατά την ταπεινή μου γνώμη , είναι το μεγαλείο της μουσικής μας , αυτό είναι το μεγαλείο των Ελληνικών μουσικών ρυθμών μας και γενικότερα της παράδοσής μας .

Σε ευχαριστώ και πάλι για την «εύστοχη» ,όπως πάντα , παρεμβασή σου .


jorge
Musantiquus / Administrator
#22493   /   20.05.2011, 19:32
Διορθώθηκε Γιάννη (είμαι με τον Σίμο στην WorldMusic Expo, έχεις τα χαιρετίσματά του)

reteos
Φθασμένος
#22494   /   21.05.2011, 07:41
Eυχαριστώ. Θα ήθελα πολύ και εγώ να επισκεφθώ την έκθεση (WorldMusic Expo),αλλά σήμερα είναι αδύνατον (λόγω εορτής συζύγου μου) . Ισως αύριο το απογευματάκι ,σε συνδυασμό μιας άλλης κοινωνικής υποχρέσωσης που έχω στην Αθήνα ,τα καταφέρω . Θα μου ήταν ιδιαίτερα ευχάριστο.

mixstr
Περαστική Νότα
#24170   /   26.01.2012, 17:13   /   Αναφορά
Είμαι παρα πολύ αρχάριος. Άρχισα μόλις τρείς μήνες πρίν. Είχα την τύχη να ανακαλύψω το MusicHeaven και μέσω αυτού τον εξαιρετικό αρθρογράφο και δάσκαλο (παρότι ο ίδιος αποποιείται τον τίτλο) Κύριο Reteo. Διάβασα ρουφώντας τα όλα τα άρθρα, έκανα πρακτική εξάσκηση σύμφωνα με τις οδηγίες που αναφέρονται και τολμώ να πω οτι κατάφερα ήδη να κατανοήσω σε συνδιασμό με τα επίσης εξαιρετικά άρθρα του Κυρίου Τομπάζη μεγάλο μέρος της μουσικής παιδείας. Τους ευχαριστώ θερμά.
reteos
Φθασμένος
#24171   /   26.01.2012, 18:38
Το σχόλιό σου, παρ’ όλο που επιμένω στην αποποίηση του τίτλου «δάσκαλος», με τιμά ιδιαίτερα φίλτατε/(τη) mixstr. Σ' ευχαριστώ πάρα πολύ.

ektwr2012
Περαστική Νότα
#26682   /   17.02.2013, 14:24

Αγαπητέ Γιάννη πιστεύω πως θα ήταν χρήσιμη και μια αναφορά σε Ποντιακούς ρυθμούς δεδομένου ότι τα μουσικά δείγματα σε μορφή .mid είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Πιστεύω ότι θα ενδιέφερε αρκετούς.


reteos
Φθασμένος
#26684   /   17.02.2013, 19:20

Φίλτατε ektwr2012  δεν  τους έχω μελετήσει για να γράψω κάτι σχετικό. Δεν ξέρω καν την ονομασία τους, εκτός από τους  α) Ομάλ και β)Κότσαρι (αν δεν κάνω λάθος) . Πιστεύω πως κάποιος φίλος  που έχει ασχοληθεί  να  μας  πεί δυό λόγια σχετικά μ’ αυτούς.

 




Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις




Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!