ελληνική μουσική
434 online   ·  204.200 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Μαθήματα Μουσικής

Tα μπάσα του ακορντεόν: μια εφαρμογή του κύκλου με τις πέμπτες

 Μια έξυπνη πρακτική εφαρμογή του κύκλου με τις πέμπτες.  

Tα μπάσα του ακορντεόν: μια εφαρμογή του κύκλου με τις πέμπτες

Γράφει ο Κώστας Παναγόπουλος (costaspanag)19 άρθρα στο MusicHeaven
Γεννήθηκα στη Μερόπη Μεσσηνίας. Με τη μουσική ασχολούμαι ερασιτεχνικά, χωρίς επιδίωξη πτυχίων ή δεξιοτεχνίας. Ψάχνω, ερευνώ και ενδιαφέρομαι για θέματα μουσικής θεωρίας, μουσικολογίας και λαικής παράδοσης.Το ενδιαφέρον μου για τη μουσική εκ...
Τρίτη 16 Οκτωβρίου 2012

 

 Το πληκτρολόγιο του αριστερού χεριού τόσο του ακορντεόν με πληκτρολόγιο σαν του πιάνου (piano accordion), όσο και εκείνου με κουμπάκια και στο δεξί χέρι (chromatic buton accordion), αποτελείται από πολυάριθμα στρογγυλά κουμπάκια (μπάσα).

 Διατεταγμένα σε μέχρι 20 οριζόντιες (λοξές) σειρές και μέχρι 6 κατακόρυφες στήλες (120 συνολικά σε ένα «πλήρες» ακορντεόν).

 Κανονικά δεν χρειάζονται περισσότερα από 72 μπάσα, τα 120 όμως είναι πιό εύχρηστα.

 Τα  «μπάσα» παίζουν νότες και  συγχορδίες, που κανονικά αποτελούν την αρμονική και ρυθμική συνοδεία του δεξιού χεριού.

 Μπορεί εναλλακτικά να γίνει και το αντίστροφο, δηλαδή να παιχθεί μια απλή μελωδία με τα μπάσα και να συνοδεύει το δεξί χέρι.

 Τα μπάσα είναι το πιό εντυπωσιακό μέρος του ακορντεόν και αποτελεί πολύπλοκο μηχανισμό από μεταλλικές ράβδους και μοχλούς.

 

Το σύστημα μπάσων “Stradella

 Το σύστημα  μπάσων που έχει επικρατήσει ονομάζεται  “Stradella” bass system.

 Επινοήθηκε το 1920, μετά  από σειρά επινοήσεων που άρχισαν ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, στην πόλη Stradella , στη Λομβαρδία της Βόρειας Ιταλίας, δεύτερο κέντρο παραγωγής ακορντεόν μετά το Castelfidardo. Kαι από τότε παραμένει το σχεδόν καθολικά χρησιμοποιούμενο, γιαυτό ονομάζεται και «standard» σύστημα μπάσων.

 Ειναι μια έξυπνη διευθέτηση  μπάσων και έτοιμων συγχορδιών (ακόρντων) σε οριζόντιες  (λοξές) σειρές από κατακόρυφες στήλες με κουμπάκια που στην κατακόρυφη διεύθυνση ακολουθούν τον κύκλο με τις πέμπτες.

 Κάθε κουμπάκι μιας σειράς είναι η 5η του αμέσως από κάτω του (ή αντίστροφα η 4η του αμέσως από πάνω του): Αρχίζοντας από το C, έχουμε διαδοχικά : Προς τα πάνω C, G, D, A, E, B, F#, C#, G#, D# Α#. Και  προς τα κάτω C,  F, Bb, Eb, Ab, Db, Gb, Cb (Β),  Fb (Ε), Bbb (Α)..

 Τα κουμπάκια διατάσσονται  σε 6 κατακόρυφες στήλες:

Προηγούνται 2 στήλες με απλές, μονήρεις νότες:  Κατά σειρά τα «κόντρα» μπάσα (μια μεγάλη 3η=2 τόνοι ή 4 ημιτόνια) πάνω από τα αντίστοιχα απλά μπάσα και τα «απλά» μπάσα. Στο μπάσο C πχ. αντιστοιχεί το κόντρα μπάσο E (3ηβαθμίδα της τονικής C).

 Η στήλη των κόντρα μπάσων έχει σαν προορισμό την ευκολία ανεύρεσης μιας νότας, χωρίς μεγάλο άνοιγμα των δακτύλων.

Υπάρχουν (σπάνια) και ακορντεόν 140 μπάσων, με 1 ακόμα  στήλη κόντρα μπάσων. (τρίτη μικρή).

 Και  ακολουθούν 4 στήλες με  τις βασικότερες έτοιμες συγχορδίες.: Μείζονες (ματζόρε ) , ελάσσονες (μινόρε, m), μεθ’εβδόμης (σέτιμο, 7), και 7ηςελαττωμένες (ντιμινουίτες, dim7). 

 Το μπάσο C βρίσκεται στο μέσο της στήλης των μπάσων και, για εύκολη ανεύρεση  με την αφή του δακτύλου, είναι σημαδεμένο (μαρκαρισμένο) με βαθούλωμα ή σταυροειδή εγκοπή. Επίσης μαρκαρισμένα είναι τα Ε,  G#  και  Αb

 Τα κουμπιά των  απλών μπάσων και κόντραμπάσων παράγουν συνολικά 12 νότες. Είναι περισσότερα όμως, για  ευκολία δαχτυλισμών.

 Τα μπάσα παίζονται με το 4ο δάχτυλο (παράμεσο), Οι ματζόρε συγχορδίες με το 3ο (μέσο). Οι υπόλοιπες συγχορδίες μς το 2ο (δείκτη). Στα κόντρα μπάσα χρησιμοποιείται και το 5ο (μικρό) δάχτυλο. Ο αντίχειρας δεν χρησιμοποιείται.

 Οι έτοιμες συγχορδίες,  στα Ιταλικού τύπου ακορντεόν,  είναι όλες τρίφωνες. Οι συγχορδίες  μεθ’εβδόμης  και dim7 έχουν γίνει τρίφωνες με παράλειψη της  5ηςβαθμίδας  Έτσι π.χ. C 7=C E Bb. Cdim7=C Eb A.  Με αυτό επιτυγχάνεται μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα, με δυνατότητα να παραχθούν κι άλλες συγχορδίες, με συμπλήρωση από το αριστερό ή δεξί πληκτρολόγιο.

 Πχ, Caugm7 ή  C –5,7 (ημιελαττωμένη), πατώντας το κουμπί C 7 και συμπληρώνοντας  την αλλοιωμένη  5η. βαθμίδα  (G# ή Gb αντίστοιχα) με το δεξί χέρι.

 Μπορούν να παιχθούν και οποιεσδήποτε άλλες συγχορδίες, 4φωνες ή και 5φωνες,. Π.χ. η Cmaj7, πατώντας ταυτόχρονα τις συγχορδίες Cκαι Em. Επίσης 6, πλήρης 7ης,  7add9, maj7,  m7, m7add9, 13, m6, m maj7,  m9, m13,  7sus4, 9sus4  κ.λ.π.

 Για αναστροφές των έτοιμων συγχορδιών πατάμε ταυτόχρονα με τη συγχορδία και το μπάσο ή κοντραμπάσο. Σε ευθεία θέση το μπάσο της τονικής, σε 1η αναστροφή το κόντρα μπάσο της 3ης,  σε 2η αναστροφή το μπάσο της δεσπόζουσας (5ης).

Πλεονεκτήματα

 Οι κύριες συγχορδίες  (τονική I, υποδεσπόζουσα IV, δεσπόζουσα V) μιας κλίμακας βρίσκονται σε 3 διαδοχικές οριζόντιες σειρές από  κουμπάκια. Με την V αμέσως πάνω και την IV αμέσως κάτω από την Ι.

 Eπίσης οι δακτυλισμοί ακολουθούν την ίδια ακριβώς σειρά κουμπιών σε όλους τους τόνους  και έτσι η μεταφορά σε άλλο τόνο (transporto) είναι εύκολη.

 Tα ακομπανιαμέντα  είναι πανεύκολα, ευκολότερα από οποιουδήποτε άλλου ακουστικού οργάνου (πιάνο, κιθάρα κ.λ.π.). Είναι το μόνο ακουστικό όργανο με  έτοιμες συγχορδίες, που εκτελούνται με ένα μόνο δάχτυλο (με το πάτημα ενός κουμπιού) .

 Επίσης τα μπάσα του ακορντεόν έχουν αναγνωρισθεί διεθνώς και σαν ένας πολύ καλός διδακτικός τρόπος για να μάθει κανείς εύκολα στην πράξη τον κύκλο με τις πέμπτες, τους τύπους των κυρίων  συγχορδιών και τη σειρά εξέλιξής τους  (progression),  ενώ συγχρόνως το πληκτρολογιο του δεξιού χεριού διδάσκει ό,τι και το πληκτρολόγιο του πιάνου.

Το μειονέκτημα

 Το μοναδικό μειονέκτημα είναι ότι με τα μπάσα μπορείς να παίξεις μόνο μία χρωματική οκτάβα (12 νότες),

 Βέβαια αυτό αντισταθμίζεται κάπως με το ότι κάθε νότα ηχεί ταυτόχρονα σε περισσότερες  από μία (2-4) οκτάβες. Επίσης υπάρχουν ρετζίστρα στα μπάσα, που αλλάζουν τη χροιά του ήχου.

Ειδικά ακορντεόν

 Το μειονέκτημα  αντιμετωπίζεται σε ειδικά, επαγγελματικά ακορντεόν (σπάνια), που εφαρμόζουν σύστημα «ελεύθερων μπάσων» (free bass), όπου όλα τα κουμπάκια παίζουν μονήρεις νότες, σε περισσότερες οκτάβες.  Ή σε άλλα (converter) , που δίνουν τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ των δύο συστημάτων . Τέλος υπάρχουν και (σπανιότερα) ακορντεόν που διαθέτουν κουμπιά και για τα 2 συστήματα.

 Η συντριπτική πλειονότητα  των ακορντεόν όμως χρησιμοποιεί το standard σύστημα (Stradella).




Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (26)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

reteos Chat
Φθασμένος
#25541   /   16.10.2012, 21:10   /   Αναφορά

Συγχαρητήρια  Κώστα . Τέτοια άρθρα  είναι δύσκολο να τα βρεί  κανείς στο διαδίκτυο. Kι αυτό διότι λίγοι ασχολούνται  με αυτό το υπέροχο μουσικό όργανο,  ώστε  να γράφουν κάτι γύρω απ’ αυτό.


Θα μου επιτραπεί φαντάζομαι να γράψω κι εγώ κάτι  , απλώς για συμπλήρωση αυτής της εξαιρετικής σου περιγραφής :


 


Οι κατακόρυφες στήλες των μπάσων είναι σε διάταξη 4,5  και 6 στηλών ως εξής:


 


1.  Τα 32άρια  και τα  48άρια έχουν  διάταξη  τεσσάρων (4)  κατακορύφων στηλών :


(1η σειρα :βοηθητικά μπάσα,  2η:κύρια μπάσα ,  3η:συγχορδίες ματζόρε,   4η:συγχορδίες μινόρε,)


Οπότε το 32άρι έχει  4 κατακόρυφες  στήλες  με     8 οριζόντιες  σειρές . Δηλ 4Χ8=32 ,      το 48άρι=> 4Χ12=48


 


2. Τα 60άρια   και τα    80άρια , έχουν  διάταξη  πέντε (5)  κατακορύφων στηλών :


(1η:βοηθητικά μπάσα, 2η:κύρια μπάσα ,3η:συγχορδίες ματζόρε, 4η:συγχορδίες μινόρε,  5η :συγχορδίες 7ης )


Οπότε 60άρι=> 5Χ12=60,    80άρι => 5Χ16=80


 


3. Τα 72άρια,   96άρια και   120άρια ,  έχουν  διάταξη  έξη (6)  κατακορύφων στηλών :


(1η:βοηθητικά μπάσα, 2η:κύρια μπάσα ,3η:συγχορδίες ματζόρε, 4η:συγχορδίες μινόρε,  5η :συγχορδίες 7ης  και   6η:ντιμινουίτες .


 Οπότε :  72άρι=> 6Χ12=72 ,    96αρι =>6Χ16=96 ,     120άρι 6Χ20=120.


 


Αν  κάνω λάθος σε παρακαλώ διορθωσέ με,  καθόσον έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που τα είχα διδαχθεί  ,  δεδομένου  ότι έχω χρησιμοποιήσει αρχικά το 48άρι και στη συνέχεια  και για πολλά χρόνια , μόνο το 80αρι (αυτό που έχω ακόμα).


 

costaspanag Chat
Φθασμένος
#25542   /   16.10.2012, 21:55

Γιάννη σε ευχαριστώ πολύ που διάβασες το άρθρο και το συμπλήρωσες με το πολύ χρήσιμο σχόλιό σου. 


Είναι γνωστό το ενδιαφέρον και η αγάπη σου για το ακορντεόν και το πολύ σημαντικό σχετικό άρθρο σου.


Γράφω "μέχρι 6 κατακόρυφες στήλες (120 συνολικά σε ένα πλήρες ακορντεόν)". Πολύ σωστά εσύ συμπλήρωσες αναλυτικά και για τα μπάσα των ακορντεόν με λιγότερα από 120 μπάσα.


Επίσης πολύ σωστά χρησιμοποίησες για τα "κόντρα μπάσα" την έκφραση "βοηθητικά μπάσα".


Το "ερέθισμα" για να γράψω αυτό το άρθρο μου το έδωσε ο Στέφανος, με τον κύκλο με τις πέμπτες.


reteos Chat
Φθασμένος
#25543   /   16.10.2012, 22:25

Όταν υπάρχει  σεβασμός και καλή διάθεση μεταξύ  των συντακτών και γενικότερα των μελών, μόνο θετικά θα έχει αποτελέσματα. Χαίρομαι που βλέπω  έναν εξαιρετικό συντάκτη να παίρνει ιδέες από έναν άλλον  επίσης εξαιρετικό. Ο συνδυασμός : ακορντεόν- κύκλου με τις πέμπτες, είναι θαυμάσιος. 


costaspanag Chat
Φθασμένος
#25544   /   17.10.2012, 00:03   /   Αναφορά

Και μερικά βιντεάκια από το youtube:


1. Για το σύστημα μπάσων Stradella του ακορντεόν


2. Εφαρμογή στην πράξη (Βραζιλία)






costaspanag Chat
Φθασμένος
#25655   /   31.10.2012, 01:26

Άλλο ένα ρυθμικό κομμάτι με τα μπάσα: "Ο Baile de Tartaruga"(χορός της χελώνας)


hrysi Chat
Σολίστ
#25551   /   18.10.2012, 22:19   /   Αναφορά

Συγχαρητήρια για το πολύ ωραίο λεπτομεράστατο άρθρο. Ακόμα και εγώ έμαθα κάποια ιστορικά στοιχεία που δε γνώριζα Smile . Να σας δώσω και μία καινούρια πληροφορία? Ένας δάσκαλος στην Ιταλία o Renzo Ruggieri διδάσκει το ακορντεόν και ανάποδα, ναι μπορεί να γίνει και αυτό. http://www.youtube.com/watch?v=ftHZ_mgJCGo&feature=related . Σας ευχαριστώ προσωπικά για την αγάπη και την αφοσίωση που δίχνετε για το ακορντεόν και γενικότερα για τη μουσική.

costaspanag Chat
Φθασμένος
#25555   /   19.10.2012, 12:17

Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια, αγαπητή Χρυσή.


Είναι τιμή για ένα άρθρο που γράφτηκε από ερασιτέχνη του ακορντεόν να διαβάζεται και να σχολιάζεται από έναν επαγγελματία μουσικό και συγκεκριμένα από μια δασκάλα του ακορντεόν.


STEFANOS604 Chat
Βετεράνος
#25619   /   27.10.2012, 18:47   /   Αναφορά

Πολύ ωραίο άρθρο -αν και δεν ξέρω ακορντεόν.


Θα θέσω το Link στις εφαρμογές του ''Κύκλου των πέμπτων'' στο ''Μαθήματα Αρμονίας''

costaspanag Chat
Φθασμένος
#25623   /   28.10.2012, 02:14

Eυχαριστώ Στέφανε. 'Οπως ανέφερα και πιο πάνω, το ερέθισμα για να γράψω αυτό το άρθρο μου το έδωσε ο "Κύκλος με τις 5ες", που τα μπάσα του ακορντεόν αποτελούν μια πρακτική εφαρμογή του.


costaspanag Chat
Φθασμένος
#25624   /   28.10.2012, 02:14

Eυχαριστώ Στέφανε. 'Οπως ανέφερα και πιο πάνω, το ερέθισμα για να γράψω αυτό το άρθρο μου το έδωσε ο "Κύκλος με τις 5ες", που τα μπάσα του ακορντεόν αποτελούν μια πρακτική εφαρμογή του.


giovan23 Chat
Συγχορδία Μινόρε
#27823   /   05.09.2013, 09:20   /   Αναφορά

Μου άρεσε η εφαρμογή του κύκλου των πεμπτων. Θα προσπαθήσω να ενημερώσω το ανηψάκι μου 12 ετών που μαθαίνει ακορντεόν.

costaspanag Chat
Φθασμένος
#27824   /   05.09.2013, 09:34

Αφού μαθαίνει ακορντεόν σίγουρα θα ξέρει τον κύκλο με τις πέμπτες και μάλιστα στην πράξη, από τα μπάσα του οργάνου. Είναι πολύ ευχάριστο και ευοίωνο ότι δωδεκάχρονα μαθαίνουν ακορντεόν!


costaspanag Chat
Φθασμένος
#27911   /   07.10.2013, 00:05   /   Αναφορά

Kαι ένα ρυθμικό twist από ακορντεόν με στάνταρντ (Stradella) σύστημα μπάσων. Τα μπάσα έχουν εδώ τον κύριο ρόλο, το δεξί χέρι παίζει συγχορδίες.


Popocatepetl twist:


costaspanag Chat
Φθασμένος
#27912   /   07.10.2013, 00:40

Popocatepetl twist - accordion - YouTube




Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις