ελληνική μουσική
315 online   ·  203.988 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Το παραδοσιακό, δημοτικό τραγούδι

Στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης είναι επιτακτική ανάγκη να γνωρίσουμε και να διατηρήσουμε την παράδοσή μας.

Το παραδοσιακό, δημοτικό τραγούδι

Γράφει ο Κώστας Παναγόπουλος (costaspanag)19 άρθρα στο MusicHeaven
Γεννήθηκα στη Μερόπη Μεσσηνίας. Με τη μουσική ασχολούμαι ερασιτεχνικά, χωρίς επιδίωξη πτυχίων ή δεξιοτεχνίας. Ψάχνω, ερευνώ και ενδιαφέρομαι για θέματα μουσικής θεωρίας, μουσικολογίας και λαικής παράδοσης.Το ενδιαφέρον μου για τη μουσική εκ...
Πέμπτη 06 Ιουνίου 2013

Η λαική μουσική μας παράδοση είναι βασικό και αναπόσπαστο κομμάτι του λαικού μας πολιτισμού.

Δημοτικό και «αστικό»

«Δημοτικό» λέγεται το λαικό τραγούδι της υπαίθρου, του χωριού  και των μικρών επαρχιακών πόλεων. Σε διάκριση από το «αστικό» λαικό, το τραγούδι δηλαδή των αστικών περιοχών (μεγάλες πόλεις - αστικά κέντρα).

Και ενώ το αστικό λαικό είναι τραγούδι κλειστού χώρου και έχει πανελλήνια ομοιομορφία, το δημοτικό είναι ανοιχτού χώρου (γιορτές, γάμοι, πανηγύρια) και παρουσιάζει τοπική ποικιλομορφία και παραλλαγές.


Η δημιουργία του δημοτικού τραγουδιού

Το δημοτικό τραγούδι είναι ανώνυμη δημιουργία, προιόν προφορικής παράδοσης.

Κάθε δημοτικό τραγούδι δεν είναι δημιούργημα ενός ατόμου.  Έχει συλλογικό χαρακτήρα και είναι κοινό δημιούργημα και κτήμα, πνευματικό εργαλείο και τρόπος έκφρασης του λαού.

Ένας αυτοσχέδιος λαικὸς δημιουργός, με στιχουργική επιδεξιότητα και αναπτυγμένο μουσικό αίσθημα, δημιουργεί από εσωτερική παρόρμηση κάποιους στίχους, προσαρμοσμένους σε μελωδία γνωστή ή που δημιουργεί ο ίδιος.

Στη συνέχεια επαναλαμβάνει το τραγούδι άλλος, προσαρμόζοντάς το στα δικά του συναισθήματα. Έτσι τροποποημένο το παραλαμβάνει τρίτος κ.ο.κ. Με τον καιρό το όνομα του αρχικού δημιουργού ξεχνιέται και το τραγούδι μετουσιώνεται σε πνευματικό προιόν της κοινότητας.

Κάθε νέο τραγούδι  είναι συνήθως ανασύνθεση γνωστών παραδοσιακών στοιχείων, τα οποία ο ανώνυμος δημιουργός διασκευάζει και εμπλουτίζει.

Περνώντας από γενιά σε γενιά διαμορφώνεται, τροποποιείται ή προσαρμόζεται, σύμφωνα με τα τοπικά χαρακτηριστικά και τις ιστορικές συνθήκες.

Εκτός από το γλέντι και τη διασκέδαση, το δημοτικό τραγούδι είχε και χρηστικό, λειτουργικό και τελετουργικό χαρακτήρα. Απλωνόταν σε όλες τις όψεις της κοινωνικής ζωής, συνδεόταν με τη λατρεία και διατηρούσε την ιστορική μνήμη.

Βασικό στοιχείο του δημοτικού τραγουδιού είναι η στενή σχέση ανάμεσα στον λόγο (στίχο) και τη μουσική, που γεννιούνται ταυτόχρονα. Οι στίχοι φτιάχνονται  “τραγουδιστά”. Αντίθετα από το έντεχνο τραγούδι, όπου μελοποιείται ένα ήδη υπάρχον  ποίημα.

Υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 20 χιλιάδες δημοτικά τραγούδια!

 

Οι παραλλαγές

Η ομήγυρη και η κοινωνική πραγμα­τικότητα αναπλάθει και αναπροσαρμόζει την παράδοση. Έτσι τα τραγούδια υφίστανται πολλές αλλοιώσεις και. γιαυτό σώζονται διάφορες τοπικές παραλλαγές.

Η μελωδία  συνήθως παραμένει αμετάβλητη, παρά την αλλοίωση των στίχων.

Η σύνθεση νέων μελωδιών δεν είναι εύκολη και  συχνά χρησιμοποιούνται παλιές, γνωστές μελωδίες σε νέα τραγούδια.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι όλες οι μελωδίες των δημοτικών τραγουδιών διατηρήθηκαν αμετάβλητες στο πέρασμα των αιώνων, ούτε ότι όλες έχουν αρχαία προέλευση.

 Όσo περισσότερες παραλλαγές παρατηρούνται, τόσο περισσότερο καταξιωμένο είναι το τραγούδι.

 

Η παλαιότητα

Όπως η ελληνική γλώσσα έφτασε ώς εμάς διαρκώς εξελισσόμενη, έτσι και η παραδοσιακή μας μουσική. Η αντιστοιχία με αρχαία  μετρικά κλπ. πρότυπα δείχνει μια αδιάκοπη συνέχεια.

Οι λέξεις δημοτικό (από το δήμος=λαός) και τραγούδι (από το τραγωδία) δείχνουν ότι έχει πανάρχαιες ρίζες.

Βέβαια για μουσική που μεταδίδεται προφορικά απουσιάζουν γραπτές μαρτυρίες. Πάντως δημοτικά τραγούδια έχουν καταγραφεί σε χειρόγραφα που σώζονται στο Άγιο Όρος.

H δημοτική μουσική, συνέχεια της βυζαντινής λαϊκής μουσικής, έχει αρχαία ελληνικά αλλά και άλλης προέλευσης (αραβοπερσικά κλπ) στοιχεία.

Υπάρχουν τραγούδια που παρέχουν ενδείξεις για τον τόπο και τον χρόνο δημιουργίας τους. Για τα περισσότερα όμως η χρονολόγηση είναι δύσκολη.

Η επιμονή, με την οποία ο λαός μας διατήρησε για χιλιάδες χρόνια τη γλώσσα, τα έθιμα και τις δοξασίες του, καθώς και επιστημονικές, λαογραφικές μελέτες, ενισχύουν την άποψη ότι στο δημοτικό τραγούδι επιβιώνουν και στοιχεία παλαιότερων εποχών.

Τα παλαιότερα δημοτικά τραγούδια για τα οποία έχουμε πληροφορίες είναι τα ακριτικά του 9ου-11ου αιώνα.

Χελιδονίσματα, κάλαντα,  νανουρίσματα, τραγούδια του γάμου, παραλογές, μοιρολόγια κλπ. έχουν αρχαία καταγωγή.

Oι συρτοί χοροί αναφέρονται σε  επιγραφή του 6ουαιώνα π.Χ.

Υπάρχουν τραγούδια που χρονολογούνται από την προκλασσική αρχαιότητα, πχ. το «ήλθε, ήλθε χελιδών».

Πολλά έχουν τις ρίζες τους στη βυζαντινή περίοδο, αλλά τα περισσότερα δημιουργήθηκαν τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και της επανάστασης του 1821 (π.χ. κλέφτικα).

Αποδεικτικό στοιχείο της σχέσης με την αρχαιότητα είναι και  ο δεκαπεντασύλλαβος ιαμβικός στίχος.

 

Η μουσική

Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική  μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. 

Ακολουθεί  τους «ήχους» της Βυζαντνής μουσικής και της Ανατολικής παράδοσης, που έχουν τις ρίζες τους στο αρχαιοελληνικό μουσικό σύστημα διαστημάτων, τετραχόρδων, τρόπων κλπ.

Οι συνηθέστεροι «ήχοι» («δρόμοι», «μακάμια») των δημοτικών μας τραγουδιών είναι ο Α΄ ήχος ( μακάμ Ουσάκ)  και ο πλάγιος του Β΄ ( μακάμ Χιτζάζ).  

Η ποικιλία είναι μεγάλη, με τσακίσματα,γυρίσματα, ποικίλματα, γλιστρήματα, κυματισμούς, έλξεις και μελίσματα και οι ρυθμοί πολύπλοκοι.

Χαρακτηριστική μουσική έκφραση είναι και ο ελεύθερος αυτοσχεδιασμός (ταξίμι).

Η μουσική είναι κυρίως φωνητική. Τα όργανα απλά συνοδεύουν, υπάρχουν όμως και οργανικά κομμάτια.

Υπάρχουν και πολυφωνικά τραγούδια ( Ήπειρος), σε πεντατονικές κλίμακες.

Η διάδοση του δημοτικού τραγουδιού έγινε παράλληλα με την εκκλησιαστική μουσική. Οι καλύτεροι ψάλτες διακρίνονταν και σαν τραγουδιστές και αντίστροφα και οι περισσότεροι δεν γνώριζαν παρασημαντική.

Τα περισσότερα τραγούδια είναι χορευτικά

Υπάρχουν όμως και «καθιστικά» (του «τραπεζιού», της «τάβλας»), αργού, ελεύθερου ρυθμού.

 Από πλευράς ρυθμών, υπάρχει εντυπωσιακή πολυρυθμία,  με χρήση ρυθμών άγνωστων στην ευρωπαική μουσική και εναλλαγή ρυθμών στο ίδιο τραγούδι. Διακρίνουμε ρυθμό:

δίσημο (2/8, 2/4): μπάλος, συρτός, σούστα, χασάπικο, χασαποσέρβικο, πεντοζάλι, αγέρανοι, πωγωνίσιο, κότσαρι (Πόντου) κλπ.
τρίσημο (3/8, 3/4): τσάμικος, ηπειρώτικο «στα 3»

τετράσημο (4/8): γκάιντες, ζωναράδικα, ομάλ (Πόντου)

πεντάσημο (5/8, 5/4) Τσακώνικος, Ζαγορίσιος, Παιντούσκα κλπ.

εξάσημο (6/8)
επτάσημο (7/8): Καλαματιανός (επίτριτος), μαντηλάτος
οχτάσημο (8/8) : Συγκαθιστοί Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου, μπεράτι.
εννιάσημο (9/8, 9/4): Αντικρυστοί, καρσιλαμάδες, φυσούνι , ζειμπέκικοι.

12/8: Μακεδονίτικα, Θρακιώτικα

 

Ο στίχος

Γλώσσα και μουσική, συγγενή μεταξύ τους, στο δημοτικό τραγούδι σχεδόν ταυτίζονται.

Λόγος, μουσική και χορός είναι αλληλένδετα, από τα αρχαία χρόνια.

Ο στίχος  αντλεί το υλικό του από την προφορική λαική παράδοση.

Χαρακτηρίζεται από απλότητα, λιτότητα και χάρη, λυρισμό, πλούτο ιδιωματισμών, αφθονία επωδών, αποκοπή και επανάληψη συλλαβών και ποιητική φαντασία.

Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος κυριαρχεί απόλυτα. Ακολουθούν ο ιαμβικός δωδεκασύλλαβος και ο τροχαϊκός στίχος.

Η ομοιοκαταληξία σπανίζει.

Κάθε στίχος εκφράζει ένα πλήρες και ολοκληρωμένο  νόημα.

Η γλώσσα είναι ζωντανή και παραστατική, ο λόγος λιτός και πυκνός, με κυριαρχία ρήματος και ουσιαστικού και αποφυγή περιττών επιθέτων.

Στερεότυπες λέξεις, φράσεις ή στίχοι  επαναλαμβάνονται σε πολλά τραγούδια.

Παμψυχισμός και προσωποποιήσεις (τα άψυχα και έμψυχα συμπεριφέρονται ως ανθρώπινες οντότητες)

Συμβατικά πρόσωπα (τα πουλιά λειτουργούν ως μαντατοφόροι).Πρόσωπα που έχουν συγκεκριμένο ρόλο.

Σχήματα λόγου (υπερβολές, αντιθέσεις, προσωποποιήσεις, μεταφορές, επαναλήψεις)

Χρήση συμβολικών αριθμών, συνήθως το 3 και τα πολλαπλάσιά του, το 7, το 40  κλπ.

 

Είδη δημοτικών τραγουδιών

Ιστορικά, που πηγάζουν από ιστορικά γεγονότα.

Κλέφτικα, που εγκωμιάζουν τον βίο των αρματωλών και κλεφτών.

Ακριτικά, που αφηγούνται άθλους ηρώων, όπως του Διγενή Ακρίτα.

Παραλογές, πχ του γιοφυριού της Άρτας, του νεκρού αδελφού.

μοιρολόγια

διάφορα άλλα: καθιστικά, της αγάπης, νυφιάτικα, νανουρίσματα, κάλαντα, της ξενητιάς, εργατικά, λατρευτικά, μαντινάδες, παιδικά, αποκριάτικα, γνωμικά, χελιδονίσματα, ταχταρίσματα, ριζίτικα, σατιρικά κ.λ.π.

Ανάλογα με τον τόπο: Στεριανά (Ηπειρώτικα, Μωραίτικα, ΡουμελιώτικαΘρακιώτικα, Μακεδονίτικα), νησιώτικα, Μικράς Ασίας ( Σμυρνέικα, Πολίτικα), Ποντιακά, Ανατολικής Ρωμυλίας κλπ.

 

Μουσικά όργανα

Σε κάθε περιοχή, ανάλογα με τα τραγούδια και τους χορούς της, χρησιμοποιούνται και διαφορετικά μουσικά όργανα:

Έγχορδα: λαούτο,  ταμπουράς, βιολί,  λύρες (αχλαδόσχημη -«Κρητική», φιαλόσχημη, Ποντιακή ή Θρακιώτικη -«κεμετζές»), σαντούρι, κανονάκι, ούτι, μπουζούκι  κ.ά.

Αερόφωνα: κλαρίνο, φλογέρα, ζουρνάς, σουραύλι κ.ά.

Κρουστά: νταούλι, ντέφι (νταιρές), τουμπελέκι (νταραμπούκα ή στάμνα), τουμπί ή τουμπάκι (μικρό τύμπανο), ζήλια  κ.ά.

άσκαυλοι (τσαμπούνες –απο τη λέξη συμφωνία-, ασκομαντούρες, γκάιντα)

Νησιώτικη «ζυγιά»: λύρα (ή βιολί) και λαούτο. Συχνά προστίθεται σαντούρι. Ή τσαμπούνα και τουμπάκι.

Στεριανή ζυγιά: ζουρνάς και νταούλι.

Στεριανή «κομπανία»: κλαρίνο, βιολί, λαούτο, σαντούρι.

Το κλαρίνο ήρθε από την Τουρκία από γύφτους γύρω στο 1835 και γρήγορα καθιερώθηκε σαν το κυριότερο και αντιπροσωπευτικότερο όργανο της δημοτικής μας μουσικής.

Με τη λέξη «βιολιά» ή «κλαρίνα» ο λαός εννοεί γενικά τα όργανα και με τη λέξη βιολιτζήδες, κλαριτζήδες ή «γύφτοι» γενικά τους οργανοπαίχτες.

Στη Βόρειο Ελλάδα προστέθηκαν χάλκινα πνευστά και ακορντεόν, που συνηθίζονται στη λαική μουσική Βαλκανικών χωρών. Το ακορντεόν και ο πρόγονός του «αρμόνικα» έχει χρησιμοποιηθεί  και παλιότερα σε παραδοσιακά, κυρίως από Μικρασιάτες.

Ηλεκτρική κιθάρα, ντραμς και ηλεκτρονικό αρμόνιο χρησιμοποιούνται επίσης τελευταία, αλλά είναι ξένα προς το ύφος της δημοτικής μουσικής.

 

Η μελέτη των δημοτικών τραγουδιών

Το ενδιαφέρον για τη μελέτη του δημοτικού τραγουδιού άρχισε στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, από Ευρωπαίους περιηγητές. Οι εκδόσεις δημοτικών τραγουδιών ενδιαφέρονταν κυρίως για τους στίχους και όχι για τη μουσική.

Μετά την επανάσταση του 1821, Έλληνες μελετητές συνέχισαν την έρευνα των Ευρωπαίων με σκοπό τη διάσωση του εθνικού θησαυρού. Έγιναν έτσι και μουσικές καταγραφές, τόσο με Βυζαντινή, όσο και Ευρωπαική σημειογραφία, που για τους ξένους ήταν δύσκολο να γίνουν.

 

Το δημοτικό τραγούδι σήμερα

Τα δημοτικά τραγούδια διασώθηκαν με την προφορική παράδοση, τελικά δε και με τη δισκογραφία  και τραγουδιούνται και σήμερα.

Ζυμώθηκαν με την ελληνική ιστορία, ιδιαίτερα κατά τη μακρά περίοδο της Τουρκοκρατίας και την επανάσταση του 1821. Αποτέλεσαν έτσι πολύτιμο συστατικό της ιστορικής πορείας του λαού μας, κρατώντας ζωντανή την εθνική του μνήμη και την εθνική του συνείδηση.

 Η εμμονή στην παράδοση αποτέλεσε άμυνα στον κατακτητή. Έτσι διατηρήθηκε η γλώσσα, τα έθιμα, η πίστη κλπ.

Αυτή αντιστάθηκε και  στην εισβολή της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής μετά την απελευθέρωση.

Η σχετική αδιαφορία για τη μουσική μας κληρονομιά οφείλεται στις τάσεις «εκδυτικισμού» ήδη από τον 19ο αιώνα, τη μαζική αστικοποίηση αγροτικών πληθυσμών κλπ.

Με τη δημιουργία του ελεύθερου ελληνικού κράτους, οι μεγάλες πόλεις άρχισαν να παίρνουν αστικό χαρακτήρα. Αυτό συντέλεσε στο να ατονίσει το δημοτικό τραγούδι προς όφελος της  ευρωπαικά προσανατολισμένης μουσικής. Το δημοτικό τραγούδι παρέμεινε ζωντανό στην ύπαιθρο, αλλά η επιτεινόμενη αστυφιλία υπέσκαπτε την κοινωνική διάρθρωση  που το στήριζε.

Η αστυφιλία επιτάθηκε τα χρόνια του μεσοπολέμου και κορυφώθηκε μετά την κατοχή και τον εμφύλιο.

Η «εσωτερική μετανάστευση» άλλαξε ριζικά τον παραδοσιακό  τρόπο ζωής και οι μικροαστοί πρώην επαρχιώτες αποκήρυσσαν ό,τι θύμιζε την καταγωγή τους και θεωρείτο «χωριάτικο», «βλάχικο».

Στη νεοελληνική κοινωνία χάθηκε η συνέχεια της προφορικής παράδοσης.

Οι παραδοσιακοί, αυτοδίδακτοι «δημοτικοί» τραγουδιστές και οργανοπαίχτες εμπόδισαν την εξαφάνιση του δημοτικού τραγουδιού, που δεν σταμάτησε να δημιουργείται. Έχουμε τραγούδια για τους βασιλιάδες, για τον πόλεμο του 1897, για τους  μακεδονομάχους, για τους βαλκανικούς πολέμους, για τη Μικρασιατική καταστροφή, για τον πόλεμο του 1940, για την εθνική αντίσταση, μοιρολόγια κλπ.

 Το δημοτικό τραγούδι ενέπνευσε μεγάλους συνθέτες, όπως τον θεμελιωτή της εθνικής μουσικής μας σχολής Μανώλη Καλομοίρη (1883-1962).

 Σήμερα, με τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, των ΜΜΕ, της μουσικής «βιομηχανίας»  και την παγκοσμιοποίηση, το δημοτικό τραγούδι βρίσκεται σε κάμψη και πολλοί το αντιμετωπίζουν σαν «μουσειακό» και «νεκρό» είδος. Η παραδοσιακή μας μουσική υποτιμάται και περιφρονείται από προκατάληψη και άγνοια και αποκαλείται απαξιωτικά «έθνικ», «τούρκικη», «βλάχικη», «βαλκανική» κ.ο.κ. Στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση είναι ο «φτωχός συγγενής» και τη θυμούνται μόνο στις επετείους.

Πολλοί, παρασυρμένοι από τα ξένα ακούσματα, ή ταυτίζοντας τη μουσική μας παράδοση με εκείνους που την καπηλεύονται, με την προγονολατρεία και την εθνοκαπηλεία, φτάνουν μέχρι να την αποστρέφονται με πάθος.

Η παραδοσιακή μουσική κακοποιείται  σε χώρους διασκέδασης και στη δισκογραφική «βιομηχανία». Τα «μεταλλαγμένα» «νεοδημοτικά της πόλης» ή «δημοτικά της Ομόνοιας», με ηλεκτρονικά όργανα,  ντραμς κλπ., όντας νόθο, καταναλωτικό προιόν, εκχυδαίζουν αντί να συνεχίζουν την παράδοση. Εκτός από τα «σκυλάδικα», έχουμε τώρα και...«σκυλοδημοτικά» και «σκυλονησιώτικα».

 Η παραδοσιακή μας μουσική άργησε πολύ να μπει στη μουσική μας εκπαίδευση, που υπήρξε μονομερώς προσανατολισμένη στη δυτικοευρωπαική μουσική, η οποία δεν κατάφερε να εκφράσει παραδοσιακά τους Έλληνες.

Σε πολλές περιοχές (Κρήτη, Μακεδονία, Ήπειρος κ.α.) η δημοτική μουσική συνεχίζεται  και αναπλάθεται.

Τα τελευταία χρόνια πολλοί νέοι ενδιαφέρονται για την παράδοση, μαθαίνουν παραδοσιακά όργανα και  η παραδοσιακή μουσική διδάσκεται σε ωδεία, μουσικά σχολεία και Πανεπιστήμια. Επίσης πολλοί είναι οι καλλιτέχνες και οι πολιτιστικοί σύλλογοι που αγαπούν, σέβονται και υπηρετούν την παράδοση.

Στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης είναι επιτακτική ανάγκη να γνωρίσουμε και να διατηρήσουμε την παράδοσή  μας.

Το δημοτικό τραγούδι δεν θα πάψει να υφίσταται, όσο οι Έλληνες θα συνεχίζουν να γλεντούν, να γιορτάζουν, να παντρεύονται, να νοσταλγούν ή και να μοιρολογούν.

 

Βίντεο από δημοτικά και παραδοσιακά τραγούδια

Ο αμάραντος- Γιώργος Παπασιδέρης, βιολί Δημήτρης Σέμσης ("Σαλονικιός", κλαρίνο Γιώργος Ανεστόπουλος


Όλα τα πουλάκια ζυγά-ζυγά - Δόμνα Σαμίου

Ιτιά - Κώστας Ρούκουνας, κλαρίνο Βάιος Μαλλιάρας


Μαντήλι Καλαματιανό-Ρόζα Εσκενάζυ, αρμόνικα («φύσσα») Μιχάλης Τρίμης


Κοντούλα λειμονιά- Πολυφωνικό Ηπείρου- “Λαλητάδες”

 

 

Bιβλιογραφία

Ν. Γ. Πολιτης: Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού λαού, Αθήνα 1932

Μανώλης Καλομοίρης : Η ζωή μου και το έργο μου, Νεφέλη, Αθήνα 1988

Γεώργιος Θεοφιλόπουλος: Δημοτικά τραγούδια, Νάκας, Αθήνα 1984

Αναστασία-Βαρβάρα Τζάλλα, Συνοπτική Ιστορία της Μουσικής, Βόλος 1992

Δημήτριος Μάρκου: Δημοτικά τραγούδια, Αθήνα 1997

Mανόλης Χανιώτης : Παραδοσιακή μουσική Πάρου-Αντιπάρου, Αθήνα 2001

Αντώνιος Ξεπαπαδάκος, 590  Παραδοσιακά Μανιάτικα τραγούδια Πανελλήνιας Ακτινοβολίας

 Ελληνική Δημιουργία: Το δημοτικό μας τραγούδι, εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 1994

Βούλα Δαμιανάκου: Μανιάτικα Μοιρολόγια, Αθήνα 1997

Κυριάκος Καλαιτζίδης, Το ούτι, Εν χορδαίς, Θεσσαλονίκη 1996

Ίντερνετ




Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (16)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

hp Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#27396   /   06.06.2013, 16:15   /   Αναφορά

Πολύ ωραίο άρθρο κ. Κώστα, ευχαριστούμε.

reteos Chat
Φθασμένος
#27397   /   06.06.2013, 16:42   /   Αναφορά

Kώστα διάβασα με συγκίνηση το άρθρο. Ρούφηξα κυριολεκτικά κάθε παράγραφό του και χάρηκα πάρα πολύ που είδα ένα ακόμη ,σχετικό με το δημοτικό-παραδοσιακό τραγούδι, άρθρο στο e-περιοδικό του MH.


Στάθηκα σαυτό που γράφεις : “στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης είναι επιτακτική ανάγκη να γνωρίσουμε και να διατηρήσουμε την παράδοσή μας” και συμφωνώ απόλυτα μαζί σου,  εκφράζοντας και εμπράκτως την αγάπη μου και προσήλωσή μου και σαυτή τη κατηγορία της μουσικής.

THANOS35 Chat
Συγχορδία Μινόρε
#27405   /   07.06.2013, 18:09   /   Αναφορά

Κώστα μου τα συγχαρητήριά μου για το άρθρο..Το δημοτικό τραγούδι υπήρξε πάντα αναπόσπαστο στοιχείο της παράδοσής μας αλλά και της μουσικής μας ταυτότητας..Εύχομαι να υπάρχουν πάντα οι άνθρωποι που θα μας υπενθυμίζουν τη μουσική πλούσια παράδοσή μας και οι νεότερες γενιές θα δείχνουν πάντα μεγάλο ενδιαφέρον γι'αυτό! Είμαι αισιόδοξος γιατί υπάρχουν καταπληκτικοί σύλλογοι και σύνδεσμοι στην  Ελλάδα και σήμερα που με χορευτικές δραστηριότητες και όχι μόνο  κρατούν ζωντανά πάρα πολλά πράγματα κόντρα στο ρεύμα της εποχήςSmile

Anthilino Chat
Περαστική Νότα
#27406   /   07.06.2013, 18:48   /   Αναφορά

Μπραβο Κωστα για το αρθρο σου!! Πολυ καλη δουλεια.. Αξιζει να το διαβασει κανεις.


Χαιρομαι που υπαρχουν ανθρωποι που ασχολουνται με την παραδοση, την οποια κανενας Ελληνας δεν πρεπει να ξεχασει.. Τα δημοτικα τραγουδια ειναι η ιστορια μας και συμβολιζουν την ταυτοτητα και το ποιον μας σαν εθνος. Μακαρι οι νεοι σημερα να ασχολουνταν και να εδειχναν περισσοτερο ενδιαφερον γι αυτα. Πιστευω θα ειχαμε καπως διαφορετικα μυαλα!

costaspanag Chat
Φθασμένος
#27407   /   08.06.2013, 02:51   /   Αναφορά

Σας ευχαριστώ όλους για τα θετικά σας σχόλια και τα likes. Είναι πολύ ευχάριστη διαπίστωση που ένα άρθρο για τη δημοτική μας μουσική παράδοση βρίσκει ενδιαφέρον και ανταπόκριση στους αναγνώστες ενός ηλεκτρονικού μουσικού περιοδικού.


Προσωπικά μεγάλωσα με αυτά τα τραγούδια και  πρόλαβα πανηγύρια και γάμους όπου οι άνθρωποι διασκέδαζαν και τραγουδούσαν όλοι μαζί, ακόμα και χωρίς μεγάφωνα και όργανα.


Ας μου επιτραπεί να συμπληρώσω τα βιντεάκια με μερικά ακόμα «διαμάντια», σε αυθεντικές εκτελέσεις.


 


Τραγούδια της θάλασσας:


 


«Γαλάζια πού ’ναι η θάλασσα» (Συρτός Καλαματιανός), Ρίτα Αμπατζή & Στελλάκης Περπινιάδης:



 


«Ωραία πού ’ναι την αυγή, όταν γλυκοχαράζει», Ειρήνη Κονιτοπούλου:



 


«Μεσ’του Αιγαίου τα νησιά», Άννα & Μαρία Χατζηδάκη, 1949:



 


 


Τραγούδια της ξενητιάς:


 


«Μου παρήγγειλε τ’αηδόνι», Αντώνης Διαμαντίδης («Νταλγκάς») 1928:



 


«Ας πάν’ να ιδούν τα μάτια μου», Μαρίκα Παπαγγίκα , 1923:




 


«Πουλάκι ξένο» (τσάμικος), Γεώργιος Παπασιδέρης, κλαρίνο Γ. Ανεστόπουλος:



 


 


«Πουλιά μου διαβατάρικα» (τσάμικος), Γεώργιος Παπασιδέρης, κλαρίνο Γ. Ανεστόπουλος:



 


 


Ένα ηπειρώτικο κλέφτικο:


 


«Παιδιά της Σαμαρίνας», Γρηγ. Καψάλης & Βας.Σερμπέζης (live):



 


 


Και ένα της τάβλας (επιτραπέζιο):


 


«Τώρα τα πουλιά», Αιμιλία Βάκα, κλαρίνο Κώστας Γκαντίνης:


hp Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#27428   /   11.06.2013, 18:27

Είσαι τυχερός που τα πρόλαβες και τα έζησες όσο κρατούσαν ακόμη έντονα τα στοιχεία και τα ''αρώματα'' του παρελθόντος, τυχεροί και εμείς που έχεις όρεξη να γράψεις για αυτά και να τα μοιραστείς.


Τυχεροί ακόμη γιατί η εποχή το επιτρέπει και έχουμε άμμεση δωρεάν πρόσβαση και στις πληροφορίες (πάντα σαγηνευτικές) και στις ηχογραφήσεις και σε εικόνες που πολλοί μοιράζονται  με αγάπη κάνοντας τόση ''δουλειά'' για το πολιτισμό όση δε κάνει ενα ολόκληρο ...κράτος εδώ και χρόνια.


Τυχερές και οι επόμενες γενιές, γιατί είμαι σίγουρος πως όλα αυτά τα διαμάντια όλη αυτή η παρακαταθήκη ( η άμμεσα-εύκολα προσβάσιμη )  θα μελετηθεί, θα αξιοποιηθεί και θα δημιουργηθούν οι προυποθέσεις για μια διαφορετική προσέγγιση με σεβασμό και χωρίς εκπτώσεις στην αισθητική, θα ξεχωρίσει η ήρα απο το σιτάρι.


Η τεχνολογία και η πρόοδος είναι σύμμαχος και όχι εχθρός, φυσικά εξαρτάται απο το επίπεδο και τη παιδεία μας, άρθρα σαν και αυτό ρίχνουν το σπόρο και σιγά σιγά θα έρθει ο καρπός.


KRISTHESS Chat
Φθασμένος
#27429   /   11.06.2013, 19:39   /   Αναφορά

εξαιρετικό άρθρο..εγώ θα μείνω στο γεγονός ότι υπάρχουν και τραγουδιστές μιας νεότερης γενιάς  εν ενεργεία..που με κάνουν να αισθάνομαι σίγουρη ότι η μουσική μας παράδοση θα συνεχιστεί και στο μέλλον..από τη Μαρίζα Κωχ, τη Χαρούλα Αλεξίου, την Ελένη Βιτάλη, τη Γλυκερία, την Ξανθίππη Καραθανάση..εως την Αρετουλα Κετιμε...

moreli Chat
Περαστική Νότα
#27444   /   15.06.2013, 20:19   /   Αναφορά

Κύριε Παναγόπουλε συγχαρητήρια για το ωραίο άρθρο σας!

moreli Chat
Περαστική Νότα
#27445   /   15.06.2013, 21:30   /   Αναφορά

Σε συνέχεια του προηγούμενου σχολίου μου, θα σας συγχαρώ και πάλι από καρδιάς και επιτρέψτε μου να σημειώσω τα εξής:


α) Είναι ευτυχές το γεγονός που ασχολούνται Έλληνες με το δημοτικό μας τραγούδι! (Ας θυμηθούμε ότι πρώτες καταγραφές των δημοτικών μας τραγουδιών πραγματοποιήθηκαν από φιλέλληνες μουσικούς!)


β) Συμφωνώ απόλυτα που στην έννοια "παραδοσιακό τραγούδι" περιλαμβάνετε και το "αστικό τραγούδι"! Πιστεύω, ότι παραδοσιακό είναι κάθε τι κοινωνικά αποδεκτό και καταξιωμένο από το χρόνο! Υπ' αυτή την έννοια έφτασε και στις μέρες μας Η Ιτιά, Το Λεμονάκι, Τα παιδιά της Σαμαρίνας, αλλά και το Γελεκάκι, Ο Ζέπος και, αν θέλετε, το Άσ' τα μαλλάκια σου και το Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι (έστω κι αν οι δημιουργοί τους είναι επώνυμοι!)


γ) Για τους ρυθμούς να σημειώσω και ότι ο "Τσάμικος" γράφεται σε 6σημα μέτρα που, για τους παλιούς σοφούς δασκάλους καθένα συμβολίζεται με Μμ|Mμ και εκτελείται σε 2 κινήσεις, ενώ κατά την ταπεινή μου άποψη κάθε μέτρο έχει σχήμα Μ|μμ|Μ [όπου Μ διάρκεια 2 χρόνων και μ διάρκεια 1 χρόνου, π.χ. στα 6/8 το Μ έχει χρονική αξία ίση με 2/8 και το μ χρονική αξία ίση με 1/8). Στην περίπτωση αυτή ο ρυθμός του τσάμικου - και πού σωστά - εκτελείται σε τρείς κινήσεις του χεριού!


Αντίθετα, ο ρυθμός Μμ|Mμ (δακτυλικός 6σημος) οφείλει να εκτελείται σε δυο κινήσεις του χεριού και έχει να κάνει με τον ηπειρώτικο  "στα 3", όπως π.χ. Η Κοντούλα Λεμονιά (Βυσανιώτισσα).


γ) Γενικότερα ο 3σημος ρυθμός (όπως και ο 2σημος) δεν υφίστανται ως ανεξάρτητοι ρυθμοί στην Θεωρία της Βυζ. Μουσικής. Υπάρχουν μόνο ως δομικοί ρυθμικοί πόδες για να δημιουργούν σύνθετα μέτρα, όπως ο 5σημος (2+3 ή 3+2), ο 6σημος (3+3 ή 2+2+2), ο 7σημος (3+4, ή 4+3), ο 9σημος (3+3+3) κ.λπ.
Στην περίπτωση της Βυζ. Μουσικής ο κυρίαρχος ρυθμός είναι ο 4σημος και μάλιστα σε δύο κινήσεις (2+2) (π.χ. Ηχος Α΄. | Κυρι (2 χρόνοι στη Θέση)   ε-ε (2 χρόνοι στην Άρση) | κε-ε (2)  κρα-α (2)| ξα-α  προ-ος | Σε-ε  ε-ει |σα-α  κου-ου| κ.λπ. 


Και πάλι συγχαρητήρια σε σας κ. Παναγόπουλε, αλλά και σε όσους φίλους που εδώ και χρόνια μας κάνουν την τιμή και αρθρογραφούν και κινούν το ενδιαφέρον μας!


Για άλλη μια φορά τα θερμά μου συγχαρητήρια στον αξιόλογο μουσικό ιστότοπο  του Music Heaven.

costaspanag Chat
Φθασμένος
#27592   /   13.07.2013, 00:12   /   Αναφορά

Δυστυχώς το πρώτο από τα 5 βιντεάκια δημοτικών τραγουδιών που επέλεξα για το άρθρο δεν είναι πλέον διαθέσιμο. Το αντικαθιστώ με το εξής βίντεο, με το ίδιο τραγούδι, στην ίδια αυθεντική εκτέλεση:


"Ο αμάραντος" (τσάμικο) Γιώργος Παπασιδέρης, κλαρίνο Γιώργος Ανεστόπουλος, βιολί Δημήτρης Σέμσης (Σαλονικιός) 1948


costaspanag Chat
Φθασμένος
#28626   /   20.05.2014, 11:47

Επίσης αντικαθίστανται  2 ακόμα βιντεάκια, που δεν είναι πλέον διαθέσιμα :


"Γαλάζια πού 'ναι η θάλασσα" (Συρτός Καλαματιανός) Ρίτα Αμπατζή & Στελλάκης Περπινιάδης (1937)




"Μεσ'του Αιγαίου τα νησιά"  Άννα & Αιμιλία Χατζηδάκι (1949)



investor Chat
Συγχορδία Μινόρε
#28628   /   20.05.2014, 12:55   /   Αναφορά

Θαυμάσιο άρθρο,ξέρετε μήπως ένα δημοτικό το οποίο στο ρεφραίν λέει "κράτα μάνα κράτα μάνα και θα γίνει το μεγάλο πήδημα" ? Γιατί δεν μπορώ να το βρώ,ευχαριστώ!

costaspanag Chat
Φθασμένος
#28630   /   20.05.2014, 23:46

Χαίρομαι που σου άρεσε το άρθρο και σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.


Όμως το τραγούδι που ανέφερες δεν είναι δημοτικό/παραδοσιακό. Είναι ένα τραγούδι σε μουσική Γιώργου Κατσαρού & στίχους Πυθαγόρα, με τίτλο "Μάνα μου κρύψε το σπαθί", που κυκλοφόρησε το 1973 με τη Μαρινέλλα.


stet Chat
Βασική Νότα
#28819   /   05.08.2014, 21:29   /   Αναφορά

Από όσα έχω διαβάσει σχετικά, το κλαρίνο ανήκει εις την κατηγορίαν των πνευστών οργάνων με τον αυλό να είναι το αρχαιότατον όργανον αυτής της κατηγορίας, ενώ από τον αρχαιοελληνικό προπομπό του, τον αυλό, μέχρι το σημερινό κλαρίνο παραμένουν πολλές ομοιότητες.


 Το κλαρινέτο-κλαρίνο  προήλθε από μετεξέλιξη παλαιότερων αυλων και ετυμολογείται από την ελληνική λέξη "κάλαμος".  


Από τους αρχαίους λοιπόν χρόνους στην κατηγορία των πνευστών οργάνων είχε επικρατήσει ο αυλός με τις διάφορες παραλλαγές του και ήταν ένα από τα σημαντικότερα μουσικά όργανα στην ελληνική αρχαιότητα. Χρησιμοποιούνταν στο αρχαίο δράμα, σε όλες τις κοινωνικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις, στους αγώνες, στους χορούς και στα πανηγύρια, στα συμπόσια, καθώς και για να δίνει τον εντολές και ρυθμό στους κωπηλάτες αλλά και για ρυθμίζει τον βηματισμό των στρατιωτών.


Υπήρχαν πολλών ειδών αυλοί, καλάμινος, χαλκήλατος, πήλινος, κεράτινος, και άλλοι. Ο χαλκός ήταν γνωστός από την αρχαιότητα και χρησιμοποιούνταν από την αρχαιότητα για την κατασκευή αυλών και άλλων αερόφωνων μουσικών οργάνων, όπως η σάλπιγξ την οποία χρησιμοποιούσαν για πολεμικούς και τελετουργικούς σκοπούς.


Η ιστορία έχει αποδείξει την τεράστια ελληνική μουσική παράδοση που υπάρχει από αρχαιοτάτων χρόνων, καθώς και την από αρχαιοτάτων χρόνων γνώση της κατασκευής πολλών τύπων μουσικών οργάνων.


Στο  άρθρο σας όπως διαβάζω, εκφράζετε με βεβαιότητα την άποψη ότι οι γύφτοι πρώτοι έφεραν από την τουρκία το κλαρίνο. <<Το κλαρίνο ήρθε από την Τουρκία από γύφτους γύρω στο 1835.......>>


Μήπως θα μπορούσατε να παραθέσετε τα αποδεικτικά στοιχεία που να δικαιώνουν αυτή την άποψη που εκφράσατε με τόση βεβαιότητα;

costaspanag Chat
Φθασμένος
#28820   /   05.08.2014, 22:00

Ευχαριστώ για το πολύ ενδιαφέρον και εμπεριστατωμένο σχόλιό σας. Είναι γεγονός ότι το κλαρίνο είναι βασικό όργανο της δημοτικής μας μουσικής και σχεδόν "ταυτόσημο" με αυτήν. Και βέβαια ανήκει στην οικογένεια των αυλών (ευθύαυλος) και ο αυλός ήταν βασικό όργανο της αρχαίας ελληνικής μουσικής. Το κλαρινέτο εμφανίστηκε στην Ευρώπη το 1690, σαν τροποποίηση του γαλλικού chalumeau, που ετυμολογείται από την ελληνική λέξη κάλαμος.


Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη ιστορική απάντηση για το πώς εισήχθη στην Ελλάδα. Η θεωρία ότι ήρθε από Τουρκία πράγματι δεν φαίνεται να ευσταθεί. Γεγονός βεβαιωμένο είναι ότι ήδη γύρω στο 1800 υπήρχαν Έλληνες κλαριτζήδες στην Ήπειρο, που έπαιζαν στα σεράγια των πασάδων αλλά και σε ελληνικούς γάμους και γλέντια.


faidonalkinoos Chat
Φθασμένος
#28902   /   25.09.2014, 19:29   /   Αναφορά

Διαφορετική ανάλυση, διαφορετική προσέγγιση, χρήσιμες αναφορές, σε ένα πόνημα αφιέρωμα, στην περίοδο που δημιουργήθηκε, αλλά και στο δημιούργημα αυτό που ο λαός από την ψυχή του κατέθεσε και άφησε κληρονομιά σ' εμάς, με τις μελωδίες και με τους στίχους του.


Το Δημοτικό Τραγούδι καταλαμβάνει με τον καιρό τον χώρο του και στο musicheaven.


Οι σχολιασμοί δείχνουν την αναγκαιότητα τέτοιων άρθρων και αφιερωμάτων.


costaspanag: Ενδελεχής, φρόνιμος, παρατηρητικός. Καταθέτει κάθε φορά μια αλήθεια, που βρίσκεται δίπλα μας, και μας τη μεγεθύνει, με τον δικό του τρόπο, όντας μουσικός ο ίδιος, εύπεπτα, κατανοητά, όσο το δυνατός περισσότερο εμπεριστατωμένα.


Να ευχηθώ και εις άλλα , με αγάπη !!!



[υ.γ. προς jorge : να γίνει αλλαγή της κεντρικής φωτογραφίας του άρθρου ώστε να μη μοιάζει με του άλλου σχετικού άρθρου, που είναι αναρτημένο στο site:



Δημοτικό Τραγούδι


http://www.musicheaven.gr/html/modules.php?name=News&file=article&id=2397 ]



Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις