ελληνική μουσική
370 online   ·  204.055 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Castrati: Φώτισαν την όπερα με τις απαράμιλλες ερμηνείες τους

Το αποκορύφωμα της επίδειξης φωνητικών ικανοτήτων στην όπερα, φέρνει στο προσκήνιο τους castrati.

Castrati: Φώτισαν την όπερα με τις απαράμιλλες ερμηνείες τους

Γράφει η hrysi20 άρθρα στο MusicHeaven
H Χρυσή Ευσταθίου έχει σπουδάσει Διοίκηση Επιχειρήσεων και Γραμματέων, Σύγχρονες Τεχνικές Οργάνωσης Γραφείου με Η/Υ, Υπάλληλος Γραφείου και Διοικητική Υποστήριξη, έχει πτυχίο στο Ακορντεόν, πτυχίο ειδικού αρμονίας, δίπλωμα στη Βυζαντινή μου...
Τετάρτη 25 Μαρτίου 2015

Στα τέλη του 16ου και στις αρχές του 17ου αιώνα η μουσική στην Ιταλία αλλάζει μορφή. Ακολουθεί το νέο καλλιτεχνικό στυλ του μπαρόκ και γεννά την  όπερα, το ορατόριο και τη μελωδία με συνοδεία. Εμείς θα ασχοληθούμε με την όπερα που συνέχισε να ακμάζει μέχρι τα μισά του 18ου αιώνα.

Στη Φλωρεντία, μία ομάδα μουσικών, διανοούμενων, ανθρωπιστών και  ποιητών, θέλοντας να αναβιώσουν το αρχαίο ελληνικό δράμα, συγκεντρώνονταν αρχικά στο σπίτι του κόμη Conte Bardi και αργότερα στο σπίτι του Jacopo Corsi ονομάζοντας τις συναντήσεις  "ακαδημία" (το όνομα το εμπνεύστηκαν απ' τον Πλάτωνα). Η ομάδα αυτή είναι γνωστή ως  camerata της Φλωρεντίας. Έγραψαν θεατρικά έργα με μελοποιημένα κείμενα, πολλές φορές αντλώντας θέματα από αρχαίους μύθους.

Την αρχή έκανε ο Βικέντιο Γκαλιλαίη, πατέρας του μεγάλου αστρονόμου.  Τρεις αρχαίοι ελληνικοί ύμνοι που τότε μόλις είχαν ανακαλυφθεί, αν και η μουσική τους ανάγνωση δεν είχε κατορθωθεί ακόμα, παρεκίνησαν τον Βικέντιο Γκαλιλαίη να συνθέσει τρία τραγούδια για μια μόνο φωνή με συνοδεία λαούτου. Τα κομμάτια αυτά, που το κείμενό τους ήταν παρμένο από την "Κόλαση του Δάντη" και τους "Θρήνους του Ιερεμία", έχουν δυστυχώς χαθεί.

Ακολούθησε ο Ιάκωβος Πέρι. Μελοποίησε το δραματικό ποίημα "Δάφνη" του ποιητή Οκτάβιου Ρινουντσίνι και το 1594 δόθηκε η πρώτη παράσταση στο σπίτι του κόμη Κόρσι στη Φλωρεντία. Το έργο έγινε δεκτό με μεγάλο ενθουσιασμό. Ο Ιάκωβος Πέρι και ο Οκτάβιος Ρινουντσίνι συνεργάστηκαν ξανά για τη δημιουργία της όπερας "Ευρυδίκη" που ανεβάστηκε στη Φλωρεντία το 1600 στους γάμους το Ερρίκου Δ’ με τη Μαρία των Μεδίκων. Έτσι, με την "Ευρυδίκη" ξεκινά η όπερα, μία όπερα που βασιζόταν κυρίως στην άρθρωση  και στο φυσικό ρυθμό του λόγου ενώ η έκφραση στη μουσική φόρμα παρέμενε φτωχή.

Ο Μοντεβέρντι ήταν αυτός που εισήγαγε πλήρως στην όπερα τα μουσικά μέσα έκφρασης. Προσδίδει όλες τις συναισθηματικές αποχρώσεις με τη χρήση των μουσικών οργάνων, προσκολλώντας τον θεατή σε κάθε νότα σε κάθε λέξη. Αυτή η μουσική φρεσκάδα φανερώνεται στην όπερα "Ορφέας" (la Favola d' Orfeo, 1607) σε ποίηση του Alessandro Striggio. Από εδώ και πέρα ο βιρτουόζος σολίστ αρχίζει να συγκινεί!

Το 1637 στη Βενετία, το θέατρο Κασσιάνο γίνεται το πρώτο δημόσιο θέατρο για όπερα. Με ένα φθηνό εισιτήριο η όπερα απευθυνόταν στο ευρύ κοινό και όχι μόνο στους βασιλείς, στους πρίγκιπες και στους άρχοντες. Η Αγγλία, η Πολωνία, η Ρωσία, η Γερμανία και η Γαλλία υιοθετούν την ιταλική όπερα.

Η όπερα ήταν τόσο διαδεδομένη όπου ακόμα και η εκκλησιαστική μουσική επηρεάστηκε και  προσάρμοσε τη μουσική της.

Στις αρχές του 18ου αιώνα ο Αλεξάνδρο Σκαρλάττι καθιερώνει την άρια στην όπερα και δημιουργεί την Ναπολιτάνικη όπερα. (Μέχρι τότε η Νάπολη κατείχε δευτερεύουσα θέση στη μουσική κίνηση της Ιταλίας μετά τη Βενετία). Η Ναπολιτάνικη όπερα γίνεται η μητρόπολη της όπερας με ένα κοινό τόσο καλλιεργημένο που μπορούσε να κρίνει τις ικανότητες των τραγουδιστών και το έργο του συνθέτη.

Γι’αυτό το λόγο η όπερα έπρεπε να δώσει περισσότερα στο κοινό της. Εξελίσσει την πλοκή, δημιουργεί περισσότερους χαρακτήρες, τα κοστούμια και τα σκηνικά γίνονται πιο εντυπωσιακά παρέχοντας μεγαλοπρεπή θεάματα.

Τι γίνεται όμως με τους τραγουδιστές, τους πρωταγωνιστές της όπερας; Γνωρίζουν την αποθέωση και την παρακμή μαζί.

Οι συνθέτες υποχρεώνονται να προσαρμόζουν τις άριες στα γούστα των αστέρων του τραγουδιού επιδεικνύοντας προκλητικά τις φωνητικές τους ικανότητες με υπερβολικούς λαρυγγισμούς και υπερβολικά στολίδια, παραμερίζοντας τη φωνητική έκφραση.  Το αποκορύφωμα της υπερβολής φέρνει στο προσκήνιο το επιδέξιο τραγούδι των castrati.

Ας το πάρουμε από την αρχή. Το μεσαίωνα η γυναίκα δεν είχε κανένα ρόλο μέσα στην εκκλησία. Ο Απόστολος Παύλος πίστευε πως οι γυναίκες δεν έπρεπε να παίρνουν μέρος ούτε σε θεολογικές συζητήσεις  ούτε στην εκκλησιαστική μουσική, έπρεπε να παραμένουν πάντα σιωπηλές, "Αι γυναίκες σας ας σιωπώσιν εν ταις εκκλησίαις. διότι δεν είναι συγκεχωρημένον εις αυτάς να λαλώσιν, αλλά να υποτάσσωνται, καθώς και ο νόμος λέγει" (Α´ Κορινθίους ιδ´ 34-35).

Στις εκκλησιαστικές χορωδίες  η έλλειψη της γυναικείας φωνής  δεν αποδείχθηκε πρόβλημα. Φωνές μικρών αγοριών, πριν μπουν στην εφηβεία που είχαν υποστεί ευνουχισμό, έφερναν πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα από μια γυναικεία φωνή. Ο ευνουχισμός ακύρωνε τη φυσική ορμονική εξέλιξη των αγοριών, διατηρώντας την πλαστικότητα της φωνής τους.  Μπορούσαν να φτάσουν σε έκταση τη φωνή μίας μετζοσοπράνο ακόμα και μίας σοπράνο. Τα δυνατά τους πνευμόνια και η σωστή μουσική αγωγή, τους έκαναν ακόμα καλύτερους προκαλώντας θαυμασμό και υστερία. Στις βυζαντινές χορωδίες εισήχθησαν πιθανά την εποχή του Αρκαδίου, του οποίου ο αρχιχορωδός ήταν ο ίδιος ευνούχος και παρέμειναν μέχρι τουλάχιστον την Άλωση του  1204.  Λέγεται πως μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα δεν ξαναεμφανίστηκαν.

Το 1589 ο Πάπας Σίξτος Ε΄ τους ενέταξε στη χορωδία της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, αναδιοργανώνοντάς την ειδικά για χάρη τους. Δειλά δειλά ξεκίνησαν και στην όπερα. Στην αρχή τους ανέθεταν δευτερεύοντες γυναικείους ρόλους μέχρι που γίνονταν πρωταγωνιστές. Οι διάσημοι castrati ήταν τα πιο σημαντικά πρόσωπα σε μία όπερα. Πολλές φορές ακόμα και οι συνθέτες παρέμεναν στο σκοτάδι. Το φαινόμενο τους, όπως πολύ ωραία γράφει ο Τζωρτζ Πίλκα στο βιβλίο  «Ο κόσμος της μουσικής», εξέφραζε την ταπείνωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και φύσης. Χιλιάδες αγόρια ευνουχίζονταν για να σώσουν οικονομικά τις φτωχές τους οικογένειες. Όμως οι περισσότεροι όχι μόνο δε γνώριζαν επιτυχία αλλά δεν κατάφερναν να μπουν στα μουσικά μονοπάτια. Η ζωή τους οδηγούσε σε πιο σκληρούς, απάνθρωπους και απομονωμένους δρόμους. Η όψη τους δεν ήταν πολύ ανδροπρεπείς λόγω της έλλειψης τεστοστερόνης. Παρέμεναν άνθρωποι ψυχικά τσακισμένοι και ακρωτηριασμένοι.

Τρείς διάσημοι castrati ήταν οι Senesino , Antonio Maria Bernacchi και Giovanni Manzuoli, ενώ αυτοί που ξεχώρισαν ήταν ο Caffarelli (1710-1783) και ο Farinelli (1705-1782) για τους οποίους γνωρίζουμε περισσότερα για τη ζωή τους. Τραγούδησαν στα μεγαλύτερα θέατρα της Ευρώπης, γνώρισαν τη δόξα και κέρδισαν υπέρογκα ποσά για την εποχή τους.

Ο Ιταλός Γκαετάνο Μαγιοράνο (Gaetano Majorano) έγινε ευρύτερα γνωστός με το καλλιτεχνικό του ψευδώνυμο Καφφαρέλλι (Caffarelli), σε ένδειξη τιμής προς τον πάτρονά του Ντομένικο Καφφάρο. Ήταν ιδιαίτερη περίπτωση καστράτου διότι διάλεξε μόνος του τον  ευνουχισμό. Γεννήθηκε στο Μπιτόντο και ήταν γόνος ευκατάστατης οικογένειας. Όταν έφτασε δέκα ετών κληρονόμησε το εισόδημα ενός οικογενειακού αμπελώνα και διέθεσε τα χρήματα αυτά για να σπουδάσει μουσική. Ήταν αλλαζόνας και συνεχώς δημιουργούσε εντάσεις στις συνεργασίες του. Η μοναδική ήρεμη συνεργασία  ήταν με τον Χάιντελ πιθανότατα λόγω της γεννέας αμοιβής του. Ο Καφφαρέλλι είχε μια ποιότητα στη φωνή του που ίσως θα την καταλαβαίναμε καλύτερα αν διαβάζαμε ένα κείμενο που είχε γράψει ο Φρήντριχ Μέλχιορ Γκριμ, συγγραφέας και μουσικοκριτικός.

"Θα ήταν δύσκολο να περιγράψει κανείς τον βαθμό τελειότητας που ο τραγουδιστής αυτός έχει επιτύχει στην τέχνη του. Οι αρετές και η αγάπη πίσω από την αγγελική του φωνή σκιαγραφούν τον χαρακτήρα του, ενώ η αρτιότατη εκτελεστική ικανότητά του, η εκπληκτική ευκολία και η ακρίβεια αυτής, σαγηνεύουν τα αισθήματα και την καρδιά· μόνο ένας αναίσθητος θα μπορούσε να αντισταθεί σ' αυτά."

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο φασαριόζικος χαρακτήρας άλλαξε. Η ηρεμία και η λογική υπερτερούσαν.  Δώρισε μεγάλο  μέρος της περιουσίας του σε φιλανθρωπίες.

 

Ο Carlo Broschi ή αλλιώς Farinelli, ήταν πολύ όμορφος και η φωνή του έφτανε τις τρεισήμισι οκτάβες. Ήταν ο πιο πολυζωγραφισμένος καστράτος.

Castrati: Φώτισαν την όπερα με τις απαράμιλλες ερμηνείες τους

Ξεκίνησε το τραγούδι στα δεκαπέντε του χρόνια. Λέγεται ότι όταν ήταν προσκαλεσμένος στην ισπανική Αυλή, με το τραγούδι του ηρεμούσε τις κρίσεις επιληψίας του Φιλίππου Ε’ και του Φερδινάνδου ΣΤ΄. Στα τριανταδύο του χρόνια αποφάσισε να αποσυρθεί από τη σκηνή. Συνέχισε να τραγουδά στην υπηρεσία βασιλιάδων μέχρι το 1759. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Μπολόνια έως το τέλος της ζωής του.

Δάσκαλος των castrati ήταν ο  Nicola Antonio Porpora.

Η Γαλλία ήταν η μοναδική χώρα που κράτησε την όπερα σε ανθρώπινα επίπεδα διότι δε δεχόταν την εκμετάλλευση των ανθρώπων αυτών. Η αδυναμία επιβίωσης τους και η εμπορική μανία έφεραν την κοινωνική παρακμή.  

Μετά τη Γαλλική επανάσταση αποδοκιμάζονταν απροκάλυπτα. Το 1870 ο ευνουχισμός για την εξυπηρέτηση μουσικών απαιτήσεων κατέστη παράνομος σε όλη τη χώρα της Ιταλίας. Το 1878 ο πάπας Λέων ΙΓ' έδωσε εντολή να μην προσλαμβάνονται νέοι καστράτι στις εκκλησιαστικές χορωδίες ενώ το 1902 διέταξε την απομάκρυνση όσων είχαν απομείνει στο χώρο αυτό.

Ο Alessandro Moreschi ήταν απο τα τελευταία μεγάλα οπερατικά castrati και ο μόνος που μας άφησε ηχογραφημένο υλικό. Γεννήθηκε στις 11 Νοεμβρίου του 1858 στο Montecomparti κοντά στο Frascati  και πέθανε το 1922. Ήταν το έκτο παιδί και ο πιο μικρός γιος της δεκαμελής οικογένειας. Λέγεται πως ο Αlessadro λίγο μετά τη γέννηση του κινδύνεψε να πεθάνει γι’αυτό και ευνουχίστηκε. Αναφέρω αυτό το γεγονός, διότι οι περισσότερες οικογένειες επικαλούνταν κάποιο ατύχημα για να δικαιολογήσουν τον ευνουχισμό του παιδιού τους. Ο Αlessadro υπήρξε αγαπητός κυρίως στην καθολική εκκλησία.  Όταν μεγάλωσε προσλήφθηκε  από την Καπέλα Σιξτίνα και συνέχισε να τραγουδά για αρκετά χρόνια ακόμα (παρέβλεψαν τους κανόνες απαγόρευσης των castrati). Λέγετε πως η φωνή του είχε την δύναμη να κατακτά τον ακροατή. Τον αποκαλούσαν "ο άγγελος της Ρώμης" με την παραδεισένια φωνή. Δυστυχώς όμως ο ήχος των ηχογραφήσεων δεν είναι πολύ καθαρός γι’αυτό και εμείς σήμερα δεν μπορούμε να καταλάβουμε απόλυτα το μεγαλείο της φωνής του. 

Στην περιοχή όπου γεννήθηκε διοργανώνεται κάθε χρόνο φεστιβάλ προς τιμήν του. Χωρίς αμφιβολία υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους τραγουδιστές της εποχής του.

Πρέπει να παραδεχτούμε όμως πως τελικά οι castrati υπήρξαν γόνιμοι. Έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία του τραγουδιού. Δημιούργησαν ένα νέο είδος μουσικής παρασύροντας σπουδαίους συνθέτες, δίνοντας τους νέα ερεθίσματα στους όρους και στα όρια της μουσικής. Η όπερα ακόμα και σήμερα είναι προικισμένη με έργα μοναδικά τα οποία τώρα πια ερμηνεύονται από υψιφώνους και κόντρα τενόρους ή ακόμα και από φαλσετίστες.

 

*Πηγές: «Ο  κόσμος της μουσικής» του Τζωρτζ Πίλκα, «Ιστορία της μουσικής» του Karl Nef, «Moreschi the last castrato» του Nicholas Clapton, προσωπικές μαθητικές σημειώσεις


Tags
Μουσικά Είδη:ΌπεραΜουσική Εκπαίδευση:φωνητική


Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (11)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

Orfeus Chat
Μουσικοπαραδεισένιος
#29110   /   25.03.2015, 15:10   /   Αναφορά

MikeBooklover Chat
Συγχορδία Μινόρε
#29111   /   25.03.2015, 18:24   /   Αναφορά

Εξαιρετικό το άρθρο, ευχαριστούμε!

CROSS Chat
Φθασμένος
#29112   /   25.03.2015, 20:36   /   Αναφορά

Οι κόντρα τενόροι πολλές φορές πιάνουν έκταση σοπράνο,κι αυτό ίσχυε ανέκαθεν.Το φαινόμενο των καστράτο μόνο  κτηνωδία και ακραίο είδος διαστροφής μπορεί να χαρακτηριστεί.

mary_omikron Chat
Βετεράνος
#29113   /   25.03.2015, 21:55   /   Αναφορά

Ασχολήθηκε άραγε κανένας βιογράφος ή ιστορικός με τον ψυχισμό αυτών των ανθρώπων και με την καθημερινότητά τους όταν έσβηναν τα φώτα της όπερας (όντας διάσημοι)? και μ΄αυτούς που "θυσίαζαν" -άραγε σε ποιό βωμό?- χωρίς να αγγίξουν ούτε καν μια εφήμερη επιτυχία?


Θλίψη μου προκαλεί... δεν έχω βέβαια και γνώση όπερας ούτε πόσο ήταν ακουστικά απαραίτητοι για το τέλειο αποτέλεσμα.

despinakontogianni Chat
Βετεράνος
#29114   /   25.03.2015, 23:01

Εδώ ο άλλος ευνουχίστηκε με δική του επιλογή..


mary_omikron Chat
Βετεράνος
#29115   /   26.03.2015, 00:36

Ναι το διάβασα, άλλοι με δική τους και άλλους τους ευνούχιζαν για να κανουν καριέρα.... θλιβερό


hrysi Chat
Σολίστ
#29117   /   26.03.2015, 21:28

Δυστυχώς με τον ψυχισμό τους εκείνα τα χρόνια δεν ασχολήθηκε κανείς. Σήμερα υπάρχουν άθρωποι που ασχολούνται με του φαινόμενο αυτο απο όλες τις μεριές (κυρίως απο την ανθρώπινη την πιο συναισθηματική). ένας απο αυτούς είναι ο Nicholas Clapton. 


alexre Chat
Περαστική Νότα
#29116   /   26.03.2015, 20:58   /   Αναφορά

Μπράβο! Τρομερό άρθρο! Αυτό που με σόκαρε ήταν η φράση "Πρέπει να παραδεχτούμε όμως πως τελικά οι castrati υπήρξαν γόνιμοι." Μέχρι να διαβάσω την επόμενη φράση μου κόπηκαν τα πόδια! {#emotions_dlg.confused1}


Πέρα από τις εξυπνάδες μου και επειδή έχω μέγαλη σχέση και αγαπη για τη κλασσική μουσική, η φωνή του Alessandro Moreschi μου φάνηκε αποκρουστική, μονο στην ιδεα ότι αυτη η φωνη ηταν ανδρος με σόκαρε!


Γνωρίζω ανδρα (με τα "όλα" του) που έχει εκταση μετζοσοπράνο, και είναι υπέροχη η ανδρική χροια σε αυτη την έκταση, τελείως διαφορετική από μια γυναικα. Το ηχητικο απόσπασμα με αφησε αναυδο! Παλι καλά που έστω με Παππικη βούλα καταργήθηκαν οι castrato!

hrysi Chat
Σολίστ
#29118   /   26.03.2015, 21:50   /   Αναφορά

ευχαριστώ για τα σχόλια σας. θα ήθελα όμως να έχετε στο μυαλό σας ότι γράφω για μία περίεργη εποχή (μπαρόκ πειραματισμοί) . σκεφτείτε ιστορικά γεγονότα οικονομικά πολιτικά εκείνης της εποχής. Υπάρχουν πράγματα σκληρά που δεν έχω αναφέρει για τους castrati που δεν προχώρησαν στο τραγούδι. όποιος ενδιαφέρετε μπορεί να ψάξει μόνος του, θα είναι ένα ωραίο ταξίδι αναζήτησης και αναθεώρησης θα έλεγα.

marita-q Chat
Συγχορδία Μινόρε
#29119   /   27.03.2015, 02:40   /   Αναφορά

Τον Αlesandro Moreschi τον είχα ακούσει και πιο παλιά στο youtube και πραγματικά μου δημιούργησε ένα παράξενο συναίσθημα! Σαν να πικράθηκε η ψυχή μου και παράλληλα να λυτρώθηκε... κάποια βράδια ακούω ξανά και ξανά το ave maria από τον ίδιο.


Το άρθρο σου hrysi είναι εξαιρετικό! 

droian Chat
Περαστική Νότα
#29586   /   31.03.2017, 18:47   /   Αναφορά
ΜΠΡΑΒΟ ΧΡΥΣΗ !!! ..........ΑΝ ΚΑΙ ΛΙΓΟ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΑ.......Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΚΟΝΤΡΑ ΤΕΝΟΡΟΥ ΠΛΗΣΙΑΖΕΙ ΑΡΚΕΤΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΗΧΟΧΡΩΜΑ. ΤΗΝ ΕΧΩ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕΙ ΣΤΟ ΡΟΛΟ ΤΟΥ ΒΙΟΛΙΝΟ ΣΤΗΝ ΟΠΕΡΑ ΜΟΥ "ΜΑΕΣΤΡΟΣ ΚΟΝΜΠΡΑΒΟΥΡΑ". ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟ ΕΞΩΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΑΚΟΥΣΜΑ ΑΛΛΑ ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ...


Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις