ελληνική μουσική
357 online   ·  204.590 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Μουσική: αριθμός ή χίμαιρα

Einmal ist keinmal’, λέει ένα γερμανικό γνωμικό: αυτό που μόνο μια φορά συμβαίνει, δεν έχει συμβεί ποτέ. Κι αν η μουσική δεν επαναλαμβάνεται ποτέ πανομοιότυπη ή, τουλάχιστον, δεν είναι ποτέ μόνο μια αλληλουχία συγχορδιών, τι μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα γι αυτή;
Γράφει το μέλος Παναγιώτης Βουλιάκης (vouliakis)38 άρθρα στο MusicHeaven
Δευτέρα 11 Οκτωβρίου 2004
Η μουσική έχει διεισδύσει, ως διαρκής παρουσία, στα ενδότερα του φιλοσοφικού στοχασμού. Είναι παρούσα στο έργο φιλοσόφων που έχουν καθορίσει την πορεία της ‘δυτικής’ διανόησης. Γιατί όμως;

Η μουσική είναι διφορούμενη, ασαφής.

Η θεμελιώδης ασάφειά της, καθορίζει και τη στάση των φιλοσόφων απέναντί της: την πλησιάζουν με θαυμασμό και απορία.

Επίσης, η μουσική μπορεί να θεωρηθεί ως τρόπος του ‘είναι’, τρόπος να επικοινωνήσουμε με την ‘εξωτερική πραγματικότητα’. Έτσι, δίκαια ελκύει το ενδιαφέρον των φιλοσόφων.

Η μουσική είναι παρουσία.

Την ακούμε. Καταλαμβάνει έναν χώρο.

Τον χώρο στον οποίο παράγεται και τον χώρο στον οποίο διαχέεται.

Δομείται με βάση έναν ενδογενή χρόνο (μέσα από τη φόρμα και τον ρυθμό) και αρθρώνεται στον υποκειμενικό[1] χρόνο της ερμηνείας της.

Η μουσική είναι αντικείμενο, προέρχεται από ένα αντικείμενο, είναι αποτέλεσμα μαθηματικών σχέσεων που το αποτέλεσμά τους μας παρουσιάζεται μέσα από ένα καθορισμένο φυσικό συμβάν[2] .

Κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει μυστήριο.

Κι’ όμως, φαίνεται να ξεφεύγει από την αντίληψή μας. Την αισθανόμαστε, μπορούμε να μιλήσουμε γι αυτή, να επινοήσουμε θεωρίες και ταξινομήσεις, μα παραμένει αιθέρια, διάφανη, άπιαστη.

Η μουσική είναι απουσία.

Πού βρίσκεται; Στην παρτιτούρα; Στην ερμηνεία;

Μια μελωδία είναι κατανοητή, παράγεται από συγκεκριμένα μουσικά όργανα ακολουθώντας μια συγκεκριμένη παρτιτούρα. Τώρα, αν εγώ ‘έπαιζα’ εκείνη την παρτιτούρα, με εκείνα τα όργανα, σε μια άλλη τοποθεσία ή σε μια άλλη χρονική στιγμή, θα μπορούσα να ισχυρισθώ ότι η μελωδία είναι η ίδια;

Αυτό που υπογραμμίζει ο Καντ[3] , ανασκευάζοντας τον Leibniz, φαίνεται να επαληθεύεται: σίγουρα οι νότες είναι οι ίδιες, αλλά ο τρόπος της εκτέλεσης, ο τόπος της ακρόασης την κάνουν μοναδική και ανεπανάληπτη.

‘Einmal ist keinmal’, λέει ένα γερμανικό γνωμικό: αυτό που μόνο μια φορά συμβαίνει, δεν έχει συμβεί ποτέ. Κι αν η μουσική δεν επαναλαμβάνεται ποτέ πανομοιότυπη ή, τουλάχιστον, δεν είναι ποτέ μόνο μια αλληλουχία συγχορδιών, τι μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα γι αυτή;

Είναι αδύνατο να δώσουμε ένα ορισμό στη μουσική.

Είναι αριθμός ή χίμαιρα;

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: δεν μας αφήνει αδιάφορους.

Την αντιμετωπίζουμε σαν νοητική εμπειρία που όμως βιάζεται να υπερνικηθεί. Επειδή το νοητικό στοιχείο ωθεί να τη χρωματίσουμε με εικόνες, να τη φορτώσουμε με ιστορίες, να την εξηγήσουμε ‘μεταφράζοντάς’ την σε κάτι άλλο.

Την προσωποποιούμε.

Της δίνουμε ψυχή: είναι κραυγή, θρήνος, ψίθυρος.



Όμως πόσο μπορεί η γλώσσα να περιγράψει τη μουσική, να την ξανα-διηγηθεί;

Ο ακροατής σίγουρα δεν περιγράφει το ηχητικό φαινόμενο,

αλλά την αίσθηση που αυτό του δημιουργεί.

Ο δεσμός που δημιουργείται ανάμεσα στον ερμηνευτή και τον ακροατή,

τους καθορίζει ως δυο αντίθετους πόλους που όμως

ο ένας εισχωρεί στον άλλο: ο ένας καθορίζει αμοιβαία τον άλλο.

Από αυτόν το δεσμό αναβλύζει η αμφιθυμία της μουσικής και ο εμβληματικός ρόλος που διαδραματίζει σε ότι αφορά την επαφή μας με τον κόσμο.

Όμως αν η εκτέλεση είναι ο δεσμός ανάμεσα στο αντικείμενο και το υποκείμενο, ποιό από τα δύο την καθορίζει;

Το αντικείμενο; Είναι δηλαδή πράξη του ερμηνευτή;

Ή μήπως το υποκείμενο, ο ακροατής είναι αυτός που αποδίδει αξία στην εκτέλεση και καθορίζει την vis της ερμηνείας;

΄Η μήπως το ίδιο το μουσικό κομμάτι, το ηχητικό γεγονός μεταφέρει από μόνο του αξίες, προσφέρει τη δική του ερμηνεία;

Θα μπορούσαμε απλώς να συμπεράνουμε ότι όλα οφείλονται στην υποσυνείδητη τάση και αναγκαιότητα του ανθρώπου να προβάλει σε δεδομένα αντικείμενα τις εσωτερικές του καταστάσεις;

Τότε πώς θα εξηγούσαμε το ότι διυποκειμενικά συμφωνούμε όταν εξηγούμε κάποιο μουσικό φαινόμενο, αν ο καθένας το ζει με τον δικό του τρόπο;



--------------------------------------------------------------------------------

[1] Όπως τον εννοούν ο Dahlhaus και ο Eggenbrecht.

[2] Την διασπορά των ηχητικών κυμάτων στον αέρα.

[3] Ο Καντ, στην Κριτική του Καθαρού Λόγου απορρίπτει τις αρχές του Λάιμπνιτζ. Για τον Καντ το ‘ίδιο’ φαινόμενο όταν επαναλαμβάνεται σε διαφορετικούς τόπους δεν είναι ποτέ το ίδιο.

Tags
Μουσική Εκπαίδευση:παρτιτούρα


Γίνε ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Αν σου αρέσει να γράφεις, έλα στην ομάδα συντακτών του ανεξάρτητου, πολυφωνικού, υγιούς και δημοφιλούς ηλεκτρονικού περιοδικού του MusicHeaven και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους πάνω από 4.000 καθημερινούς αναγνώστες του.

Στείλε μια δημοσίευση ή επικοινώνησε μαζί μας για απορίες!


σχόλια (4)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

revekka Chat
Φθασμένος
#863   /   11.10.2004, 19:05   /   Αναφορά
και αριθμός και χίμαιρα, και λογική και τρέλλα, και μυαλό και καρδιά, της στιγμής αλλά και για πάντα, προσωπική αλλά και παγκόσμια. η μουσική.
Spilman44 Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#865   /   11.10.2004, 19:41
Θα συμφωνήσω απόλυτα με τη Ρεβέκκα ! (για τη συγκεκριμένη περίπτωση..!!! )

Συγχαρητήρια γιά το άρθρο σου !

vouliakis Chat
Βετεράνος
#1244   /   27.12.2004, 12:07   /   Αναφορά
Για τον Michel Tournier [1], η μουσική διηγείται, με τον πιο ξεκάθαρο και αυστηρό τρόπο μια ιστορία. Αγνοεί το δυστύχημα, το τυχαίο, την επίθεση των circumdata, τη μεσολάβηση ενός deus ex machina. Τα πάντα απορρέουν αναγκαστικά από αυτό που προηγείται. Δημιουργεί μια απουσία, μια ‘εν κενώ’ παρουσία, μια διαρκώς και πιο επιτακτική ανάγκη αυτού που πρόκειται να ακολουθήσει, κατά τέτοιο τρόπο, ώστε αυτό που ακολουθεί να είναι πράγματι εκπληκτικά προφανές. ‘Αυτή η φράση που έρχεται επιτέλους, αναπτύσσεται τόσο μεγαλόπρεπα και μας κατακλύζει με ευτυχία, επειδή εδώ και λίγα λεπτά τα ακόρντα και οι αναπτύξεις υπέθαλπαν μέσα μας τη δίψα να την ακούσουμε.’ Αυτή την τεχνική του ‘εν κενώ σχεδιασμού’, ο Tournier την εντοπίζει σε πολλά έργα της κλασικής λογοτεχνίας, ενώ ο ίδιος την εφαρμόζει στον Τσαλαπετεινό[2].



---------------------------------------

[1] Michel Tournier, Πόλεις-Μάσκες-Κορμιά, εκδ. Εξάντας, Αθήνα 1987

[2] Michel Tournier, Ο Τσαλαπετεινός, εκδ. Εξάντας, Αθήνα 1987

alagi_katestimenou Chat
Συγχορδία Μινόρε
#5068   /   08.07.2006, 16:04   /   Αναφορά
πολύ ωραία σκέψη.ωραία επεξύγηση.τέλειο άρθρο!!!

κατά την προσωπική μου άπποψη δεν μπορούμε να την προσδιορήσουμε την μουσική και να την χαρακτηρίσουμε σαν κάτι γενικό!!!

για τον καθένα ξεχωριστά σημαίνει κάτι άλλο η μουσική!!!

συμφωνώ οτι δεν θα έπρεπε να υπάρχει μυστήριο,έλα όμως που υπάρχει!!!

οι άνθρωποι μέρα με την μέρα την κάνουν ολοένα και ποιο περίεργη την μουσική,υπάρχει το μυστήριο,όλα βγένουν μέσα απο συναισθήματα,απο σκέψεις και απο διάφορους καταμερισμούς των απόψεων μας!!!

είναι πολύ περίεργο,πώς να εξηγήσουμε τι είναι η μουσική!!!



συνχαρητήρια για την σκέψη σου!!!


Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις