ελληνική μουσική
399 online   ·  202.288 μέλη


αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Το ρεμπέτικο τραγούδι

Ο Μάρκος Βαμβακάρης για την επιτροπή λογοκρισίας:
''Με φώναξαν στη λογοκρισία και μου είπαν:' 'θα σταματήσεις από αυτό το γράψιμο, δεν θα γράψεις τέτοια πράγματα''.
Στις αρχές μου έδιναν οδηγίες εμένα και μου έλεγαν ''Μάρκο πρέπει να γράψεις καλύτερα. Κι αν δεν μπορείς, να τα φέρεις εδώ να στα γράψουμε εμείς''... Έφτιαξα διαφορετικά το γράψιμό μου τότες, συμμορφώθηκα και δεν πήγα σ'αυτούς... Δηλαδή αυτοί τα λόγια κυνηγάνε, δεν τους νοιάζει για τη μουσική."....
Γράφει το μέλος Λαμπρινή (lamkar)4 άρθρα στο MusicHeaven
Here is my song for the asking..ask me and i'll play..so sweetly i'll make you smile. This is my tune for the taking..take it,don't turn away..i've been waiting all my life. Thinking it over,i've been sad..Thinking it over,i'd be more tha...
Πέμπτη 24 Μαρτίου 2005
''Τραγούδια του Ελληνικού λούμπεν-προλεταριάτου των αστικών κέντρων'' έγραψε κάποτε για το ρεμπέτικο τραγούδι ο Ολιβιέ Ρεβώ ντ'Αλλόν, στο βιβλίο του ''Η Καλλιτεχνική Δημιουγία και οι Υποσχέσεις της Ελευθερίας''. Η αλήθεια είναι,οτι συγκεκριμένος και αποδεκτός ορισμός του ρεμπέτικου δεν υπάρχει. Καποιοι τα χαρακτηρίζουν απλά τραγούδια,τραγουδισμένα από απλούς ανθρώπους.Ο πιο γοητευτικός ίσως ορισμός δόθηκε δια στόματος Γιώργου Ροβερτάκη(ρεμπέτης). ''Το ρεμπέτικο γράφτηκε από ρεμπέτες για ρεμπέτες. Ήταν εκείνος που έχει ένα σεκλέτι και το'ριχνε έξω''.

Ο εννοιολογικός προσδιορισμός της λέξης''ρεμπέτικα'' έχει επίσης πολλές εκδοχές. Η πιο διαδεδομένη είναι οτι προέρχεται από την τούρκικη λέξη''ρεμπέτ''που θα πεί ατίθασος,ανυπόταχτος. Υπάρχει ομως και η άποψη που θέλει τη λέξη να προέρχεται από το ελληνικότατο''ρεμπετός'' που ερμηνεύεται''ο αναιτίως περιπλανώμενος. Ο μποέμ δηλαδή,ο αδιάφορος,ο ξεπεσμένος.Όπως και να'χει το μουσικό αυτό είδος σφράγησε την έκφραση του μουσικού φολκλόρ των αστικών κέντρων κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα ως το 1950-60.

Η περίοδος της γέννησης και της εξάπλωσης του ρεμπέτικου τραγουδιού συμπίπτει με τη φάση της ανάπτυξης της βιομηχανικής κοινωνίας στην Ελλάδα που είχε ως αποτέλεσμα τη συγκέντρωση πληθυσμού γύρω από τα αστικά κένρα. Ειδικότερα, τα τραγούδια αυτά των στρωμάτων που ζούσαν στα πέριξ των αστικών κέντρων ήταν η έκφραση της άμυνάς τους απέναντι στον αποκλεισμό τους από τα κυρίαρχα στρώματα εκείνης της εποχής. Μια προσπάθεια για κοινωνική ταυτότητα, για επιβίωση, για συνέχιση της ύπαρξής τους. Χώρος της αρχικής διαμόρφωσης του ρεμπέτικου ήταν οι φυλακή και ο τεκές.Ο ανερχόμενος όμως καπιταλισμός, στο δρόμο για τη βιομηχανοποίηση, καθώς και το κύμα των προσφύγων της Μικρασιατικής καταστροφής που προστέθηκε στις τάξεις του''περιθωρίου''της ελληνικής κοινωνίας έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στην εξάπλωσή του και σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα.

Οι μουσικές ρίζες του ρεμπέτικου ανάγονται στη Βυζαντινή Εκκλησιαστική μουσική και στο δημοτικό τραγούδι της Μ.Ασίας και των νησιών του Αιγαίου. Επίσης έχει δεχτεί επιδράσεις από αραβικούς,περσικούς και ινδικούς μουσικούς ρυθμούς. Ένας Έλληνας μουσικολόγος είπε οτι το πιο σωστό πράγμα που θα μπορούσε να λεχθεί για τα ρεμπέτικα είναι οτι ανήκουν στην ανατολική Μεσόγειο.
Τα ρεμπέτικα τραγούδια δεν βασίζονται σε κλίμακες αλλά σε τροπικούς τύπους.Οι παλιοί μουσικοί χρησιμοποιούσαν τη λέξη''μακάμ'' για τους τύπους αυτούς,αλλά λίγο αργότερα τους έδωσαν το όνομα δρόμοι.Η λέξη ταξίμ εξελληνίστηκε σε ταξίμι,όρος που δηλώνει τις αυτοσχέδιες εισαγωγές των τραγουδιών,όπου ο μουσικός ερευνά το δρόμο που είναι γραμμένο το τραγούδι. Το τραγούδι αρχίζει,ως γνωστόν,με μια εισαγωγή σόλο μπουζούκι και μετά μπαίνει η φωνή και τα άλλα συνοδευτικά όργανα(μπαγλαμαδάκι, κιθάρα, ακορντεόν, δεύτερο μπουζούκι, τουμπερλέκι κ.τ.λ.). Ο οργανοπαίχτης δεν ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες για το μουσικό αυτοσχεδιασμό παρά μονάχα το δρόμο που ο ίδιος έχει διαλέξει.

Μόνο 30 χρόνια βάσταξε η ακμή του καθεαυτού ρεμπέτικου τραγουδιού,όπου διακρίνουμε 3 εποχές:
Στη πρώτη δεκαετία κυριάρχησε το σμυρνέικο στυλ και κανείς από τους τότε γνωστούς συνθέτες.
Στη δεύτερη περίοδο τα ούτια έδωσαν τη θέση τους στους μπουζουκομπαγλαμάδες και οι σμυρνιές τραγουδίστριες των καφέ αμάν στους σέρτικους τραγουδιστές των τεκέδων.Τότε ήταν που το ρεμπέτικο αποκάλυψε τον αγνό κόσμο του περιθωρίου.Στη δεύτερη και χρυσή περίοδο του ρεμπέτικου δεσπόζει ο σεβάσμιος Μάρκος Βαμβακάρης και δίπλα του ο Τούντας, ο Μπαγιαντέρας, ο Μπάτης, ο Παγιουμτζής, ο Χατζηχρήστος, ο Περιστέρης, ο Παπαϊωάννου.
Τέλος η τρίτη περίοδος είναι η εποχή που ο Τσιτσάνης μας έδωσε τα καλύτερά του τραγούδια,που ο Μάρκος τραγούδησε Τσιτσάνη και ο Χιώτης 'επαιζε μπουζούκι.Ο Βασίλης Τσιτσάνης είναι ο μάγος εκείνης της εποχής,ο οποίος μετέβαλε το ρεμπέτικο σε λαϊκό.

Οι πρώτες εγγραφές σε δίσκους έγιναν στην Αμερική από Έλληνες μετανάστες. Στην Ελλάδα έγιναν το 1922 σε συνθήκες πρωτόγονες. Μέχρι το 1933 η κακή φήμη που είχε αποκτήσει το μπουζούκι απέτρεπε τις δισκογραφικές εταιρείες να γυρίσουν δίσκο με αυτό το όργανο.Ώσπου το μινόρε του Χαλκιά ανέτρεψε όλες τις προκαταλήψεις. Το ρεμπέτικο δεν θα μπορούσε, φυσικά, να μην περάσει από λογοκρισία κατά την περίοδο της Μεταξικής δικτατορίας. Δεκάδες τραγούδια δεν κυκλοφόρησαν. Ήταν ομως γνωστά στα στέκια των ρεμπετάδων και έτσι κάποιοι''έξυπνοι''συνθέτες τους άλλαξαν στίχο και τα πέρασαν στη δισκογραφία ως δικά τους.Η λογοκρισία,πέρα από τη διάλυση που επέφερε στο γνήσιο ρεμπέτικο, είχε ως αποτέλεσμα από το 1936 και μετά οι στίχοι να μιλάνε πια για την αγάπη,τη ζήλεια,τη ξενητειά.Πέρα απ'αυτό τα οργανικά μέρη των τραγουδιών έγιναν πιο μικρά και περιορίστηκε ο αυτοσχεδιασμός των μουσικών. Το ρεμπέτικο έσβηνε.

Δυο άνθρωποι στη δεκαετία του 40 βοήθησαν στην εξάπλωση και την αποπεριθωριοποίηση του ρεμπέτικου. Ο Τσιτσάνης και ο Μάνος Χατζιδάκης. Ο πρώτος έγραψε καταπληκτικά τραγούδια και ο δεύτερος, αστός και ο ίδιος, γνώρισε το ρεμπέτικο στους αστικούς κύκλους, που κυριολεκτικά εισέβαλαν στη λαϊκή ταβέρνα.Παράλληλα ομως εμφανίστηκαν αετονύχηδες συνθέτες που κατέκλυσαν την αγορά με τραγούδια Τουρκικής,Αραβικής και Ινδικής προέλευσης. Ήταν το φαινόμενο''Ινδοκρατία''με εκφραστές τον Καζαντζίδη που τραγουδούσε και στα τούρκικα, την Καίτη Γκρέϋ, τη Μαρινέλλα, το Γαβαλά κ.ά.

Σήμερα το ρεμπέτικο τραγούδι δεν υπάρχει.Στη θέση του είναι το λαϊκό. Ο Μιχάλης Γενίτσαρης,από τους τελευταίους ρεμπέτες,το έχει τονίσει: ''Δεν θα γράψουν και δεν θα παίξουν ποτέ πραγματικό ρεμπέτικο. Δεν ξέρουν να κουρδίσουν τα όργανά τους όπως εμείς''. Υπάρχει βέβαια και μια κατηγορία μουσικών(Ρασούλης, Ξυδάκης, Παπάζογλου, Μπακιρζτής) που μέσα από ρυθμούς,ήχους,δρόμους,μακάμ,μουσικές σχολές της Ανατολικής μεσογείου μπολιασμένες από δυτικές μουσικές σκάλες, προσπαθούν να δημιουργήσουν καινούργια τραγούδια και διαφορετικό στίχο,που να εκφράζει την εποχή μας, όποια κι αν είναι.


Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην κα. ¶.Κόλλια για όλο το υλικό.


Rebetiko.gr - Ένα πολύ καλό site για το ρεμπέτικο τραγούδι




σχόλια (7)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

AlienP Chat
Φθασμένος
#1836   /   24.03.2005, 11:48   /   Αναφορά
ωραίο υλικό ευχαριστώ!
geordan Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#1837   /   24.03.2005, 16:38   /   Αναφορά
Ωραιότατη περίληψη μιας τεράστιας, σε ποιότητα και επιρροή, παρά σε διάρκεια, εποχής της ελληνικής μουσικής.



Το θέμα χωράει πολύ συζήτηση, αλλά θα ήθελα να σταθώ σε κάτι που με ενοχλεί αφάνταστα αναφορικά με τη μουσική παιδεία της γενιάς μου.



Δεν συμφωνείτε ότι είναι εξαιρετικά εκνευριστικός ο όρος "ρεμπετάδικο", που χρησιμοποιείται κατά κόρον τα τελευταία δεκαπέντε περίπου χρόνια σε ότι αφορά τη νυχτερινή διασκέδαση;

Γιατί ο νεοέλληνας να μην έχει ιδέα για όλα αυτά τα βασικά που αναφέρονται σε αυτό το άρθρο και να καυχιέται ότι ξενυχτάει -λέει- σε "ρεμπετάδικα", εννοώντας μαγαζιά που παίζουν αποκλειστικά λαϊκά τραγούδια, ωραιότατα και σημαντικότατα φυσικά, της περιόδου μετά το 50-60; Εδώ, βέβαια, μάλλον τους μπερδεύει η ιδιοφυία του Τσιτσάνη, ο οποίος ανήκει ΚΑΙ στο ρεμπέτικο ΚΑΙ στο λαϊκό ΚΑΙ δική του σχολή αποτελεί από μόνος του ΚΑΙ άλλαξε την ιστορία.



Έναν προβλήματισμό μου έθιξα, μήπως όμως κάποιοι ευθύνονται για αυτήν την "αγραμματοσύνη" μας;
GL Chat
MusicHeaven Guru
#1838   /   24.03.2005, 17:16   /   Αναφορά
Πολυ προσεγμενο και αναλυτικο αρθρο! Λαμπρινη εκανες υπεροχη δουλεια!!!

Αν και σε καποια σημεια εχω αντιθετη αποψη....ειδικα στην επισημανση οτι πλεον δεν υπαρχει ρεμπετικο τραγουδι...σ'αυτο θα μου επιτρεψεις να εχω τη δικη μου γνωμη περι του αντιθετου(εδω χωραει πολυ κουβεντα)....Ομως αυτο δεν αναιρει την αποψη μου για αυτη σου την υπεροχη δημοσιευση...

ΓΙΩΡΓΟΣ
vouliakis Chat
Βετεράνος
#1840   /   25.03.2005, 02:49   /   Αναφορά
Καλό το άρθρο, Λαμπρινή. Μια συνοπτική αλλά περιεκτική εισαγωγή, χρήσιμη -ένα πρώτο βήμα θα έλεγα- σε κάποιους που "ψάχνουν" το ρεμπέτικο τραγούδι.



Ο Μάνος Χατζιδάκις, στην περίφημη διάλεξή του για το ρεμπέτικο (Ιανουάριος του 1949 - ήταν μόλις 24 ετών και όχι και τόσο διάσημος), καλούσε τους ακροατές του: «...να κοιτάξουμε προσεκτικά την αξία του και ν' αγαπήσουμε την αλήθεια και τη δύναμη που περιέχει. Αυτά τα τραγούδια είναι τόσο κοντινά σε μας, που δεν έχουμε, νομίζω, σήμερα τίποτα άλλο για να ισχυριστούμε το ίδιο...»



Για το ήθος του ρεμπέτικου τραγουδιού δήλωνε ότι «...μπορεί και το κρατεί με τόση συνέπεια (...). Δεν υπάρχει πάθος. Υπάρχει η ζωή με την πιο πλατιά έννοια. Ολα δίνονται λιτά, απέριττα, με μια εσωτερική δύναμη που πολλές φορές συγκλονίζει. Μήπως αυτό δεν είναι το κύριο και μεγάλο στοιχείο που χαρακτηρίζει την ελληνική φυλή; Και ακόμα, ολάκερο το λαμπρό μεγαλείο της αρχαίας τραγωδίας και όλων των αρχαίων μνημείων δεν βασίζεται πάνω στην καθαρότητα, στη λιτή γραμμή και προπαντός στο απέραντο αυτό sostenuto που προϋποθέτει δύναμη, συνείδηση και πραγματικό περιεχόμενο;»



:-)
lamkar Chat
Συγχορδία Μινόρε
#1842   /   25.03.2005, 14:24
Καταρχήν σας ευχαριστώ όλους θερμότατα για τα καλά σας λόγια.

Θα συμφωνήσω μαζί σας οτι πρόκειται για ένα άρθρο πολύ συνοπτικό.σε σημείο που όταν το ξαναδιάβασα,αφού δημοσιεύτηκε,διαπίστωσα και η ίδια ελλείψεις ή τουλάχιστον κάποια σημεία που επιδέχονται εκτενέστερη ανάλυση.Για παράδειγμα..τί ήταν το φαινόμενο της "Ινδοκρατίας",για το οποίο ο ίδιος ο Τσιτσάνης στην αυτοβιογραφία του αναφέρει:"Η Ινδοκρατία εμφανίστηκε στις αρχές του '50.Με Αραβικές και Ινδικές ατόφιες μουσικές.Οι ανεύθυνοι αυτοί δήθεν συνθέτες,έπαιρναν αυτές τις μουσικές,άλλαζαν τα λόγια με Ελληνικά τραγούδια-ό,τι είχαμε φτιάξει με ιδρώτα και αίμα-και τα πάσαραν στη δισκογραφία.Πολέμαγα κι εγώ να κάνω ένα τραγούδι να τους συναγωνιστώ.Πού να'ξερα πως ήταν Ινδικά;"

Ήταν η περίοδος της φτώχειας και της μιζέριας,εποχή που ο λαϊκισμός πούλαγε.



Πολλά ακόμη θα μπορούσαν να ειπωθούν για τους ρεμπέτες και το χαρακτήρα τους,τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν στα τραγούδια τους,τα όργανα και τους χορούς,τους μουσικούς δρόμους,την λογοκρισία επί Μεταξικής δικτατορίας-που τόσο πολύ έπληξε το ρεμπέτικο και την μετέπειτα εξέλιξή του-και φυσικά την μεγάλη προσφορά του Μάνου.

Αναμφίβολα το ρεμπέτικο τραγούδι έχει μια ιστορία που μόνο ένα βιβλίο ίσως θα μπορούσε να καλύψει.Προσπάθησα όμως-και με βάση το υλικό που διέθετα και που ήταν αρκετά μεγάλο-να δώσω όσο γίνεται καλύτερα το στίγμα του ρεμπέτικου τραγουδιού.

Όσον αφορά στο αν το ρεμπέτικο υπάρχει σήμερα και υπο ποία μορφή,νομίζω πως όλοι μας και κυρίως όσοι έχουν ασχοληθεί-με τον έναν ή τον άλλο τρόπο-με το είδος αυτό,ξέρουν την απάντηση.Τώρα,αν θα γραφτούν ή όχι στο μέλλον "καθαρόαιμα" ρεμπέτικα τραγούδια,δεν είμαι αρμόδια να το κρίνω.

Η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για το άρθρο και για την παραχώρηση της οποίας υπεύθυνη είναι μια πολύ καλή φίλη(όπως αναφέρω και στο κλείσιμο):



1.Βαμβακάρης Μάρκος:Αυτοβιογραφία

2.Κορδάτος Γιάννης:Εισαγωγή στην ιστορία του καπιταλισμού στην Ελλάδα

3.ωνσταντινίδου Μαρία:Κοινωνιολογική Ιστορία του ρεμπέτικου

4.Κ.Γ Παπαδημητρακόπουλος:Μπροστά στα σύγχρονα μουσικά ρεύματα.

5.Πετρόπουλος Ηλίας:Ρεμπέτικα Τραγούδια,Λαογραφική έρευνα

6.Χατζηδουλίδης Κων/νος:Η ζωή του Βασίλη Τσιτσάνη






Spilman44 Chat
Συγχορδία Ματζόρε
#1843   /   26.03.2005, 08:50
Συγχαρητήρια κι από την ταπεινότητά μου !

lamkar Chat
Συγχορδία Μινόρε
#1850   /   27.03.2005, 15:58
Σ'ευχαριστώ.....εξίσου ταπεινά!!!

Να'σαι καλά.



Σχόλια από άλλες δημοσιεύσεις