Το ‘Smoke on the Water’, οι Rolling Stones και …το Φορτηγό!

Γράφει ο Γιώργος Μπιλικάς (Orfeus)
246 άρθρα στο MusicHeaven

Ξέχνα τα αποστειρωμένα control rooms, τα λευκά walls και τα ρολόγια στους τοίχους. Μερικοί από τους πιο θορυβώδεις, ιδρωμένους και επικίνδυνους δίσκους στην ιστορία του Rock δεν γράφτηκαν σε στούντιο. Γράφτηκαν σε υπόγεια, σκάλες, καζίνα που καίγονταν και επαύλεις που μύριζαν αλκοόλ και παρακμή. Και στο κέντρο όλων αυτών δεν βρισκόταν κάποιος θρυλικός παραγωγός, αλλά ένα φορτηγό. Το Rolling Stones Mobile Studio δεν ήταν πολυτέλεια. Ήταν όπλο. Ένα κινητό εργοστάσιο ήχου που έδωσε στους Deep Purple, Led Zeppelin, Who και φυσικά στους Rolling Stones την απόλυτη ελευθερία: να ηχογραφούν όπου ήθελαν, όπως ήθελαν, όποτε ήθελαν και να γράφουν ιστορία χωρίς άδεια από κανέναν.

Ορισμένοι λάτρεις του Classic Rock γνωρίζουν ότι το κλασικό τραγούδι των Deep Purple του 1972, ‘Smoke on the Water’, γνωστό περισσότερο για το θρυλικό του riff παρά για τους στίχους του, εμπνεύστηκε από μια πυρκαγιά που ξέσπασε κατά τη διάρκεια της συναυλίας του Frank Zappa στο Montreux Casino της Ελβετίας. Αν και κανείς δεν τραυματίστηκε σοβαρά, η φωτιά κατέστρεψε το κτίριο και οι φλόγες έφτασαν μέχρι τις όχθες της λίμνης Geneva, ενώ τα μέλη των Deep Purple παρακολουθούσαν με τρόμο από τα δωμάτια του ξενοδοχείου τους. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι ότι το συγκρότημα βρισκόταν στο Montreux για να ηχογραφήσει αυτό που τελικά θα γινόταν το πιο εμπορικά επιτυχημένο album του, το Machine Head, μόνο που δεν είχαν κλείσει κανένα στούντιο στην πόλη. Όπως εξηγείται και στους στίχους του τραγουδιού, διέθεταν ήδη ένα στούντιο που πήγαινε παντού μαζί τους: ένα στούντιο πάνω σε ρόδες.

«We all came out to Montreux

On the Lake Geneva shoreline

To make records with a mobile

We didn’t have much time».

Το “mobile”, όπως διευκρινίζει αργότερα ο τραγουδιστής Ian Gillan, είναι το περίφημο “Rolling-truck-Stones thing” που ήταν παρκαρισμένο ακριβώς έξω από το καζίνο, ένα φορητό στούντιο ηχογράφησης που το συγκρότημα είχε δανειστεί από τους ίδιους τους Glimmer Twins, επισήμως γνωστό ως Rolling Stones Mobile Studio (RSM Studio). Το φορτηγό γεννήθηκε από ανάγκη. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, οι Rolling Stones είχαν κουραστεί από τα άκαμπτα ωράρια, τους συνδικαλιστικούς κανόνες και τους δημιουργικούς περιορισμούς των παραδοσιακών στούντιο. Οι ηχογραφήσεις σε περίεργες ώρες, μέσα σε δανεισμένες επαύλεις ή απομονωμένα εξοχικά σπίτια, ταίριαζαν πολύ περισσότερο στις νυχτερινές τους συνήθειες. Για να το πετύχουν αυτό, παρήγγειλαν το 1968 μια ειδικά κατασκευασμένη κινητή μονάδα, φτιαγμένη από την κορυφαία ομάδα της Helios Electronics, εξοπλισμένη με ό,τι πιο προηγμένο υπήρχε τότε. Μέσα στο φαινομενικά ασήμαντο φορτηγό υπήρχε ένας εντυπωσιακά ισχυρός εξοπλισμός. Οι πρώτες εκδόσεις του RSM διέθεταν οκτακάναλο καταγραφέα, ο οποίος αργότερα αναβαθμίστηκε σε 16κάναλη κονσόλα Helios, σε συνδυασμό με κορυφαίο outboard εξοπλισμό όπως Pultec equalisers, UREI compressors, EMT plate reverbs, καθώς και μια προσεκτικά επιλεγμένη συλλογή μικροφώνων με έμφαση στα Neumann. Το control room ήταν μικρό αλλά απόλυτα επαγγελματικό, ενώ μακριά πολυκαλώδια επέτρεπαν στα συγκροτήματα να ηχογραφούν σε κάστρα, αχυρώνες, θέατρα ή ξενοδοχεία, την ώρα που το φορτηγό παρέμενε παρκαρισμένο απ’ έξω, σαν τηλεοπτικό βαν σε αθλητικό γεγονός.

Ωστόσο, οι Deep Purple απείχαν πολύ από το να είναι οι μόνοι ωφελημένοι. Στην πραγματικότητα, το RSM εξελίχθηκε αθόρυβα σε ένα από τα σημαντικότερα «στούντιο ηχογράφησης» των αρχών της δεκαετίας του ’70. Οι ίδιοι οι Rolling Stones το χρησιμοποίησαν εκτενώς, σε μεγάλα τμήματα των ηχογραφήσεων για τα albums, Sticky Fingers & Exile on Main St, με το δεύτερο να ηχογραφείται κυρίως στο υγρό υπόγειο της βίλας Nellcôte του Keith Richards στη Νότια Γαλλία. Οι Led Zeppelin ηχογράφησαν μέρη των Led Zeppelin III και IV με το κινητό στούντιο, αποτυπώνοντας τον εκκωφαντικό ήχο των ντραμς στο ‘When the Levee Breaks’ στη σκάλα του Headley Grange. Οι Who το χρησιμοποίησαν επίσης για τμήματα του Who’s Next.

Το φορτηγό φιλοξενούσε κυριολεκτικά μια ελίτ της Classic Rock σκηνής. Σύντομα ακολούθησαν και άλλοι καλλιτέχνες, όπως οι Fleetwood Mac, Santana, Bad Company, Wishbone Ash και ακόμη και ο Bob Marley. Σε πολλές περιπτώσεις, το κινητό στούντιο δεν προσέφερε απλώς ευκολία, αλλά συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του ήχου των albums, με την ωμή, ευρύχωρη ατμόσφαιρα και την ελαφρώς «τραχιά» πιστότητα να γίνονται συνώνυμες με τα πιο αγαπημένα Rock albums της εποχής.

Οι Rolling Stones διατήρησαν την ιδιοκτησία του φορτηγού μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80, όταν το πούλησαν στον μπασίστα τους, τον Bill Wyman, για να το χρησιμοποιήσει στο πλαίσιο του προγράμματος Ambition Invention Motivation Success (AIMS), προσφέροντας ευκαιρίες ηχογράφησης σε νέους, ανερχόμενους μουσικούς. Παρ’ όλα αυτά, το στούντιο συνέχισε να δανείζεται περιστασιακά και από μεγάλα συγκροτήματα, με τους Iron Maiden να χρησιμοποιούν το θρυλικό “Rolling-truck-Stones thing” ακόμη και το 1990 για το album No Prayer for the Dying.

Το φορτηγό των Rolling Stones δεν έσωσε απλώς χρόνο ή χρήμα. Έσωσε τη σπίθα. Σε μια εποχή που το Rock κινδύνευε να μπει σε καλούπια, το “Rolling-truck-Stones thing” απέδειξε ότι ο ήχος γεννιέται εκεί όπου υπάρχει ένταση, αλήθεια και ρίσκο. Από τη φωτιά στο Montreux μέχρι τα υγρά υπόγεια της Villa Nellcôte και τις σκάλες του Headley Grange, αυτό το φορτηγό κατέγραψε τον ήχο συγκροτημάτων που δεν ήθελαν να υπακούσουν. Κι όσο κι αν σήμερα όλα χωράνε σε έναν σκληρό δίσκο, εκείνη η βρώμικη, ανεξέλεγκτη ενέργεια δεν μπορεί να κατεβεί ως αρχείο από το διαδίκτυο, γιατί είναι γραμμένη για πάντα στα αυλάκια αυτών των δίσκων. Κι όλο αυτό, ξεκίνησε από έναν κινητήρα που έσβηνε καθώς το φορτηγό παρκάριζε έξω από την πόρτα κι από ένα Rock ’n’ roll που αρνιόταν να μείνει ακίνητο.

Γιώργος Μπιλικάς