ελληνική μουσική
144 online   ·  208.862 μέλη

αρχική > e-Περιοδικό > Aρθρα

Λαούτο: Ένα ξεχασμένο (;) όργανο

Το αναγεννησιακό λαούτο υπήρξε το δημοφιλέστερο όργανο της εποχής του, με τεράστιο ρεπερτόριο. Με ηλικία περίπου 4000 ετών, τα όργανα της οικογένειας του λαούτου, θεωρούνται οι παλαιότεροι πρόγονοι του βιολιού και της κιθάρας...
Γράφει το μέλος Παναγιώτης Βουλιάκης (vouliakis)38 άρθρα στο MusicHeaven
Τετάρτη 29 Δεκ 2004

 Με ηλικία περίπου 4000 ετών, τα όργανα της οικογένειας του λαούτου, σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης Hombostel και Sachs χωρίζονται σε νυσσόμενα λαούτα –ο ήχος παράγεται δηλαδή με τα δάκτυλα του δεξιού χεριού ή με πλήκτρο (πέννα)- και σε λαούτα με τόξο (δοξάρι). Θεωρούνται οι παλαιότεροι πρόγονοι του βιολιού και της κιθάρας.

Τα νυκτά λαούτα[1] είναι τα παλαιότερα.

Τα λαούτα με τόξο[2] χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα μ.Χ.

 

 

Οι εξισλαμισμένοι Μαυριτανοί, κατακτητές της Ισπανίας (711) έφεραν πρώτοι το ούτι στην Ευρώπη. Το εμπόριο και οι σταυροφορίες (1000), μάλλον βοήθησαν στη διάδοση του λαούτου στην υπόλοιπη ήπειρο.

Η σημερινή του ονομασία στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες (γαλλ. luth, αγγλ. lute, ιταλ. liuto, γερμ. Laute) προέρχεται από την αραβική του ονομασία al’ ud που σήμαινε ‘ξύλο’ ή κατά τον Kurt Sachs ‘ευλύγιστο ραβδί’. 

 Οι ευρωπαίοι λοιπόν το υιοθέτησαν, πρόσθεσαν τάστα και –σταδιακά- χορδές.

Από το 1200, υπάρχουν ζωγραφικοί πίνακες και γλυπτά με απεικονίσεις λαούτων. Το λαούτο παίζεται με πλήκτρο (πέννα) και έχει τέσσερις χορδές, στην αρχή μονές. Από τα μέσα του 14ου αιώνα, οι χορδές γίνονται διπλές. Από το 1400, καθιερώνεται και κάποιο σταθερό κούρδισμα.

 Ο 16ος αιώνας θεωρείται ο ‘χρυσός αιώνας’ του λαούτου. Οι απαιτήσεις στην εκτέλεση αυξάνονται κι έτσι την πέννα αντικαθιστούν τα δάκτυλα του δεξιού χεριού.

Οι χορδές γίνονται έξι (πέντε διπλές και μια μονή: σολ-ντο-φα-λα-ρε-σολ).

 Αναπτύσσεται ένα σύστημα μουσικής σημειογραφίας η ταμπουλατούρα[3].

Δεν σημειώνεται, σύμφωνα με τον καθιερωμένο τρόπο, η οξύτητα των φθόγγων πάνω στο πεντάγραμμο, αλλά η θέση των δακτύλων του εκτελεστή πάνω στις χορδές. Οι έξι οριζόντιες γραμμές της ταμπουλατούρας αντιστοιχούσαν με τις έξι χορδές του λαούτου. Υπήρχαν διάφορα είδη ταμπουλατούρας: αγγλική, γαλλική, ιταλική, ισπανική, γερμανική. Η γαλλική χρησιμοποιούσε γράμματα για να δείξει τη θέση των δακτύλων, η ιταλική χρησιμοποιούσε αριθμούς.

Το αναγεννησιακό λαούτο υπήρξε το δημοφιλέστερο όργανο της εποχής του, με τεράστιο ρεπερτόριο.  

Από τον 17ο αιώνα το λαούτο χρησιμοποιείται περισσότερο σαν συνοδευτικό όργανο (Basso Continuo – εποχή Μπαρόκ). Εμφανίζονται τα ‘αρχιλαούτα’[4] με τις χαρακτηριστικές χορδές βόμβου, τεντωμένες στο πλάι του βραχίονα, με τα κλειδιά τους σε διαφορετικό σημείο από εκείνο των υπόλοιπων χορδών.

 Από τότε, σταδιακά, το λαούτο χάνει τη δημοτικότητά του. Η κιθάρα[5] το αντικαθιστά σιγά – σιγά. Μέχρι το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα έχει ξεχαστεί εντελώς.

 




[1] Παραδείγματα λαούτων με τόξο:

Βιολί, κρητική λύρα ...


Κεμεντζές (Ποντιακή Λύρα )


rabab (Βόρεια Αφρική)


rebab


[2] Παραδείγματα νυσσόμενων λαούτων: Ούτι, ταμπουράς – η γνωστή πανδούρα ή τρίχορδον των αρχαίων Ελλήνων, που ανάλογα με το σχήμα, τον αριθμό χορδών και το κούρδισμα εμφανίζεται με τις ονομασίες: μπουζούκι, μπαγλαμάς...


σάζι

... γιογκάρι, μπουλγκαρί (Ανατολική Μεσόγειος), σιτάρ (Ινδία)...

yueh-ch’in (μεταφράζεται χορδές του φεγγαριού)

...σαξιάν (Κίνα)...


σαμισέν (Ιαπωνία)


charrango (Λατινική Αμερική)



[3] Παρόμοιο με τις σημερινές ταμπλατούρες.

[4] Θεόρβη, chitarrone

[5] Λαούτο και κιθάρα, διαδόθηκαν την ίδια εποχή και συνηπήρχαν στην Ευρώπη για πολλά χρόνια.

Η κιθάρα ήταν πιο εύκολη στο παίξιμο και τη χρησιμοποιούσαν κυρίως στη λαϊκή μουσική. Στην έντεχνη μουσική χρησιμοποιούσαν το λαούτο και τη βιχουέλα.

βιχουέλα


Tags
Μουσικά Όργανα:Λαούτοκιθάρα



σχόλια (16)

σχολιάστε το παραπάνω άρθρο:


Για να στείλετε σχόλιο πρέπει να είστε μέλος του MusicHeaven. Παρακαλούμε εγγραφείτε ή συνδεθείτε

Administrator
jorge Chat
Musantiquus
#1247   /   29.12.2004, 17:48   /   Αναφορά
Νομίζω οτι είναι από τα καλύτερα άρθρα που έχουμε δημοσιεύσει και αφορούν μουσικά όργανα, μπράβο Παναγιώτη. Πρόσφατα είχα τη χαρά να δοκιμάσω να παίξω το charrango του φίλου Miguel. Μοναδική αίσθηση, περιμένω την ώρα να ξαναπαίξω.




Grazias Miguel y Panayiotis :)
istoxastis Chat
Φθασμένος
#1248   /   29.12.2004, 23:12   /   Αναφορά
Πέρα απ' όσα είπε ο Γιώργος, θα προσθέσω την επιστημονικότατη δομή και το κατατοπιστικόν του άρθρου σου. Σ' ευχαριστούμε Παναγιώτη.
vouliakis Chat
Βετεράνος
#1249   /   29.12.2004, 23:57   /   Αναφορά
Ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια.

Αυτή η δημοσίευση ήταν λίγο "περιπετειώδης" εικαστικά (ξέρει ο Jorge), όμως τελικά οι εικόνες φαίνονται όπως θα έπρεπε. (Grazias Jorge για την υπομονή σου.)

Με την ευκαιρία, ας διορθώσω λίγο τον "δαίμονα του τυπογραφείου" (ή σωστότερα: δαίμονα του pc) ο οποίος επιμένει, πέρα από τον κεμεντζέ, να χαρακτηρίζει ως "ποντιακή λύρα" και τo rabab και το rebab.

vouliakis Chat
Βετεράνος
#1251   /   30.12.2004, 02:21
Από ό,τι βλέπω, διορθώθηκε και ο "δαίμων".

Ευχαριστώ και πάλι Γιώργο :-)

Administrator
jorge Chat
Musantiquus
#1253   /   30.12.2004, 11:20
Τώρα είναι ακόμα πιο σωστό (είχα γράψει rabab, αντί για rebab). Call me "δαίμων" ;)


vouliakis Chat
Βετεράνος
#1254   /   30.12.2004, 11:40
Όχι, με το "δαίμων" δεν εννοούσα εσένα.

Είναι αυτός ο ...αστάθμητος παράγοντας που αφήνει να περνάνε λάθη εκεί που δεν τα περιμένουμε.

Όμως, ας μη ξεχνάμε ότι αυτή την εποχή κυκλοφορούν και καλικάντζαροι... :D



Grazias again.

thanasis1987 Chat
Συγχορδία Μινόρε
#1375   /   20.01.2005, 18:56
To asxeto ,auto to charrango uparxei kai stin ellada diladi poulietai ki edo?an nai poso peripou keimenetai i timi?kai pou?

Orfeus Chat
Μουσικοπαραδεισένιος
#1377   /   20.01.2005, 23:06
Πολύ καλό το άρθρο Παναγιώτη!!!

Λατρεύω το ούτι. Δεν έχω παίξει όμως ...ποτέ!!!




vouliakis Chat
Βετεράνος
#1378   /   20.01.2005, 23:15
Ποτέ δεν είναι αργά Γιώργο. Have a beer ;-)



Θανάση, αυτή τη στιγμή δεν μου έρχεται στο νου κάποιο συγκεκριμένο κατάστημα.

Γιατί δεν ανοίγεις ένα topic για το charrango στο forum?

kellythoma Chat
Βασική Νότα
#3872   /   21.01.2006, 11:28   /   Αναφορά
Παναγιώτη, πολύ καλό το κείμενό σου και μακάρι να βλέπαμε περισσότερα συναφή άρθρα από τα μέλη. Αν μου επιτρέπεις, το όργανο που έχεις ονομάσει rabab (Bόρεια Αφρική) κατ'αρχήν παίζεται στο Αφγανιστάν και όχι στην Αφρική και κατά δευτερον είναι νυκτό και όχι τοξωτό. (Τοξωτό, όπως πολύ σωστά αναφέρεις, είναι το άλλο όργανο ακριβώς από κάτω που λέγεται rebab και παίζεται στην Αίγυπτο). Το Αφγανικό ραμπάμπ παίζεται και από πολλούς φαν στην Ελλάδα περεμπιπτώντως!!Χάρη στα σεμινάρια του Μουσικού Εργαστηρίου Λαβύρινθος στο Χουδέτσι στην Κρήτη υπάρχουν πολλοί Έλληνες μουσικοί που παίζουν αρκετά καλό ραμπάμπ.Τρελλό, ε?Πέρυσι παρακολούθησα κι εγώ το σεμινάριο του μεγάλου Αφγανού μουσικού Mohammed Rahim Khushnawaz και ήταν εντυπωσιακό πόσοι μαθητές ενδιαφέρθηκαν για το όργανο αυτό.
vouliakis Chat
Βετεράνος
#3875   /   21.01.2006, 16:54
Κάποια ιστοσελίδα για το rabab (με δοξάρι): http://www.uoguelph.ca/music/coleman/rabab.html

vouliakis Chat
Βετεράνος
#3876   /   21.01.2006, 17:21
Και κάποιες σελίδες για το αφγανικό ραμπάμπ:
http://www.asza.com/afganreb.shtml

http://chandrakantha.com/articles/indian_music/rabab.html


despinakontogianni Chat
Βετεράνος
#9742   /   03.10.2007, 18:54   /   Αναφορά
Μα πιος είπε πως είναι ξεχασμένο όργανο? Εγώ προσωπικά ξέρω αρκετούς που παίζουν λαούτο!! Δε θα το έλεγα ξεχασμένο!
vouliakis Chat
Βετεράνος
#9746   /   03.10.2007, 20:33
Δέσποινα, "ξεχασμένο" είναι το αναγεννησιακό λαούτο, που παιζόταν με εντελώς διαφορετική τεχνική από αυτή το λαούτου στην παραδοσιακή μας μουσική.



:-)




ZaranisPetros Chat
Συγχορδία Μινόρε
#20286   /   09.06.2010, 10:38
Έχω φτιάξει και εγώμια κιθάρα τύπου βιχουέλας ή Λαουτοκίθαρο
http://www.youtube.com/watch?v=gecDggE9twI&feature=player_embedded
http://www.p-zaranis.gr/patent.htm
Σε αυτό υο βίντεο παίζω ένα πρελούδιο του Μπαχ από την δεύτερη σουίτα για Λαούτο

alexandroszer Chat
Περαστική Νότα
#25547   /   18.10.2012, 00:24   /   Αναφορά

Μάλλον θα έλεγα ότι το αναγεννησιακό λαούτο και η βιχουέλα δεν είναι ξεχασμένα όργανα απλά είναι άγνωστα στον Ελληνικό χώρο. Σε εμένα πάντως όχι.Τα κατέκτησα και με κατακτήσανε.


http://www.youtube.com/watch?v=Hv_bB9GZh1o



Πρόσφατα σχόλια

Αυτά τα διάβασες;