ελληνική μουσική
160 online   ·  203.746 μέλη

Σχολιασμός σχετικά με την Βυζαντινή Μουσική από Δυτικούς και Βυζαντινούς

NikosVy
Συγχορδία Ματζόρε
Chat
21.11.2010, 17:35

ΑΠΟΡΙΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ (από το βιβλίο της Καίτης Ρωμανού «Έντεχνη Ελληνική Μουσική στους Νεότερους Χρόνους» - υλικό για συζήτηση με σκοπό την άνοδο του επιπέδου εκμάθησης από όλους μας της βυζαντινής μουσικής με βάση την κριτική σκέψη)

 

1. (σελ. 35) Από τον Χρύσανθο …. αναγωγή σε πέντε ή έξι κανόνες των αμέτρητων περιπτώσεων συνθέσεων των εν χρήσει νευμάτων. Τι σημαίνει; Ποιοι είναι οι 5 ή 6 κανόνες;

 

2. (σελ. 36) Το Αναστασιματάριον που έθεσαν σε κυκλοφορία το 1820 ο Πέτρος Εφέσιος και ο Σεραφείμ Χριστοδούλου, προηγήθηκε χρονικά της συγγραφής από τον Χρύσανθο του βιβλίου «Εισαγωγή εις το Θεωρητικόν και Πρακτικόν της Εκκλησιαστικής Μουσικής»;

 

3. (σελ. 35-36) «Είναι όμως γνωστό ότι τα πρώτα αντίτυπα της «Εισαγωγής» του Χρύσανθου που, λογοκρίθημένα, αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία, περιελάμβαναν έναν πρόλογο υπογεγραμμένο από τον Θάμυρη». Τι γινόταν εκεί; Λογοκρισία;

 

4. (σελ. 43) «Δεδομένης της ασάφειας που υπάρχει στα όρια μεταξύ δυτικής επιρροής και δυτικής εκκλησιαστικής προπαγάνδας και στην καχυποψία που γεννά κάθε πληροφορία σχετική, και κάθε ερμηνεία της (από ιστορικούς), τα σκοτεινότερα σημεία στο θέμα της επιρροής του δυτικού διαφωτισμού στην ελληνική εκκλησία, και ειδικότερα στη ζωή και το έργο του Χρύσανθου, σχετίζονται με την πολιτική των εκάστοτε πατριαρχών της Κωνσταντινούπολης στη συγκεκριμένη εποχή, με τους ξένους που την επηρέασαν, με τις παρατάξεις που συγκροτήθηκαν και με τους εκπροσώπους των». Δηλαδή τι έγινε;

 

5. (σελ. 119-120) «… ο Μπουργκώ-Ντυκουντραί θέτει ζητήματα που θα αποτελέσουν κρίσιμα θέματα της μελέτης της ελληνικής μουσικής: τη σχέση της τροπικής δομής των ελληνικών μελωδιών με τους αρχαίους τρόπους και τους βυζαντινούς ήχους, επομένως την κοινότητα της αρχαίας ελληνικής, της βυζαντινής και της δημοτικής μουσικής. Αναγνωρίζει πως οι τρόποι όπως έχουν διατηρηθεί στο εκκλησιαστικό μέλος της δυτικής μουσικής, στερημένοι σήμερα του ρυθμού τους και του πρωτόγονού τους χαρακτήρα, μοιάζουν με μούμιες, αν τους συγκρίνουμε με τις ζωντανές μελωδίες της Ανατολής, και πως η δυτική μουσική μπορεί να ευνοηθεί από τη γνωριμία με την εύπλαστη και ρυθμικά ευαίσθητη ανατολίτικη μουσική, όπως και η ανατολίτικη από την υιοθέτηση της δυτικής αρμονίας (στη συλλογή του όλες οι μελωδίες είναι εναρμονισμένες).» Έτσι είναι;

 

6. (σελ. 122) «Γνωστό στους δυτικούς μουσικολόγους έγινε το έργο του Ιωάννη Τζέτζη Uber die altgriechische Music in de griechischen Kirche (Μόναχο 1874). Ο Τζέτζης, όταν επέστρεψε στην Αθήνα δημοσίευσε το δοκίμιο “Περί της κατά το Μεσαίωνα μουσικής της Ελληνικής Εκκλησίας” (Αθήνα 1882), όπου, επηρεασμένος από κριτικές Δυτικών, ανασκεύαζε απόψεις του γερμανικού συγγράματος και υποστήριζε πως η σύγχρονη εκκλησιαστική μουσική είναι τούρκικος “αμανές”, ευτελής, και ακατάλληλη για την λατρεία. Επανέλεβε επίσης την συχνά διατυπωμένη στη Δύση άποψη ότι οι ήχοι του εναρμόνιου και του χρωματικού γένους είναι ανατολίτικης επιρροής, και μόνο οι ήχοι του διατονικού γένους είναι βυζαντινοί, υποστηρίζοντας έτσι την άποψη πως μόνο η δυτική μουσική – και όχι η νεοελληνική – κληρονόμησε την αρχαία ελληνική και τη βυζαντινή μουσική». Έτσι είναι;

 

7. (σελ. 122) «Από τους διαπρεπείς δυτικούς μουσικολόγους που έρχονται σε επαφή με μέλη του Εκκλησιαστικού Μουσικού Συλλόγου Κωνσταντινούπολης, ο Γάλλος J. B. Thibaut εξελέγη επίτιμο μέλος το 1899 και δώρισε στο σύλλογο όλες του τις δημοσιεύσεις. Γνωρίζοντας το έργο του Τιμπώ, οι Έλληνες μουσικοί, έκπληκτοι, έρχονται αντιμέτωποι με την αντίληψη πως όλη η παράδοση των εξηγήσεων διαγράφεται ως …. αντιεπιστημονική  από τους Δυτικούς. Κατά τους Έλληνες μουσικούς, τα σημάδια των χειρογράφων πριν από τον 17ο αιώνα, που ονομάζονταν μεγάλες αποστάσεις, σήμαιναν μελωδικές φόρμουλες, οι οποίες τα επόμενα χρόνια αναλύθηκαν (“εξηγήθηκαν”) με διαστηματικά σημάδια, έως την τελική ανάλυσή τους από τον Χρύσανθο που κατάργησε τα περιττά πλέον σημάδια. Κατά τον Τιμπώ και άλλους Δυτικούς, οι εξηγήσεις και η Μεταρρύθμιση του Χρύσανθου συσκότισαν και παρεμπόδισαν την μελέτη των Βυζαντινών μουσικών χειρογράφων». Αυτό συνέβη πράγματι;

 

8. (σ. 123) «Η συνεργασία Ελλήνων και Δυτικών θα διακοπεί με τους διαδοχικούς πολέμους που αρχίζουν από το 1912. Ούτως ή άλλως, η συνεννόηση είναι δύσκολη μεταξύ όσων βιώνουν μια παράδοση και εκείνων που έξω από την παρατηρούν, και οι προκαταλήψεις, βαθιά θεμελιωμένες και από τις δύο πλευρές, Οι δυτικοί μουσικολόγοι “ανακαλύπτουν” αυτονόητα για τους μετόχους της παραδόσεως, και οι Έλληνες αγνοούν αυτονόητες προϋποθέσεις της δυτικής μεθοδολογίας. Πυρήνας των διαφωνιών και παρεξηγήσεων είναι η αξιολόγηση της μουσικής στη διάρκεια των αιώνων, και η ορολογία των χρονικών περιόδων. Οι Δυτικοί θεωρούν τους μεταβυζαντινούς χρόνους, παρακμιακούς, ενώ οι Έλληνες αποκαλούν “αρχαία γραφή” αυτήν όλων των χειρογράφων προ της Μεταρρύθμισης. Οι Έλληνες εμπιστεύονται τις πρόσφατες ελληνικές πηγές, ενώ οι Δυτικοί, μόνο τις μεσαιωνικές ελληνικές και τις πρόσφατες δυτικές μελέτες….» Έτσι είναι;

 

9. (σελ. 127-128) «Για τα θέματα της εκκλησιαστικής μουσικής, ο Ψάχος ασκεί διμέτωπο αγώνα, μέσω του περιοδικού Φόρμιγξ και εναντίον όσων υποστηρίζουν πως η ελληνική μουσική πρέπει να εξελιχθεί εναρμονιζόμενη και εναντίον όσων με προσωπικές επεμβάσεις αλλοιώνουν το μονοφωνικό μέλος, Μεταφέρει τον εκδηλωμένο ήδη στους μουσικού του πατριαρχείου προβληματισμό για την προστασία της καθαρής εθνικής μουσικής. Η “καθαρότητα” – η οποία νοείται ως ταυτόσημη με την “ελληνικότητα” – αναζητείται με κριτήρια τα οποία είναι κυρίως αποφατικά: για να είναι ελληνική, η μουσική δεν πρέπει να έχει ξένες επιρροές. Κατά συνέπεια, η έννοια της καθαρότητας ταυτίζεται με αυτήν της αρχαιότητας και η αναζήτησή της προϋποθέτει την ιστορική έρευνα. Ο κύκλος των μουσικών που παρουσιάζονται ως συντηρητικοί υιοθετούν την σύγχρονη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση του προβλήματος. Με τις ενέργειές τους η παραδοσιακή μουσική παύει να λειτουργεί ως τέχνη υπό εξέλιξη, και γίνεται αντικείμενο έρευνας και προστασίας». Για να ανταγωνιστεί η μονόφωνη εκκλησιαστική μουσική την εναρμονισμένη, που έλκει πολυπληθή εκκλησιάσματα στις πόλεις, χρειάζεται να γίνουν ενέργειες ώστε να υπάρξει συστηματική και ομοιόμορφη εκπαίδευση των ψαλτών. Στην Κωνσταντινούπολη το 1881 ο πατριάρχης Ιωακείμ Γ’ είχε συστήσει επιτροπή στην οποία ανέθεσε να απαλλάξει την εκκλησιαστική μουσική “παντός ξενισμού και πάσης αυθαιρεσίας”…..Μέρος των εργασιών τους ήταν ο καθαρισμός των διαστημάτων της εκκλησιαστικής μουσικής και η κατασκευή οργάνου που να τα αποδίδει, γιατί η κληρονομημένη διαστηματική ευαισθησία κινδύνευε να αλλοιωθεί από την εξάπλωση του πιάνου και του ίσου συγκερασμού, δεδομένης μάλιστα της αντικατάστασης της βιωματικής και πολύχρονης μάθησης από την ταχεία και ορθολογιστική που είχε επιφέρει η μεταρρύθμιση του Χρυσάνθου». Μέχρι σήμερα δεν έχει επικρατήσει πουθενά στην βυζαντινή η εναρμόνιση; Τι συνέπειες θα είχε η εναρμόνιση; Μήπως έχουν δίκιο οι Δυτικοί στο ότι η παραδοσιακή μουσική είναι απλά αντικείμενο έρευνας και προστασίας και δεν πρέπει να εξελίσσεται; Έχει χαθεί τίποτα στη βυζαντινή μουσική με την μεταρρύθμιση του Χρύσανθου;

 

10. (σελ. 128) « Τα διαστήματα… οι μαθηματικές σχέσεις τους αποδόθηκαν από τον μαθηματικό Ανδρέα Σπαθάρη, ο οποίος εξέφρασε τον θαυμασμό του για το γεγονός ότι όποτε μετακινούσε κρυφά τα σημάδια πάνω στη χορδή έστω και κατ’ ελάχιστα, για να δοκιμάσει την ευαισθησία των μουσικών, αυτοί το αντιλαμβάνονταν αμέσως». Πως το κατάφερναν; Είναι δυνατόν αυτό;

 

11. (σελ. 128) «Η διατήρηση στην αίσθηση, των διαστημάτων της ελληνικής μουσικής είναι ένα θέμα που διαπραγματεύονται σε μεγάλη έκταση οι μουσικοί της εποχής. Στις περιπτώσεις που συζητιέται από κοινού από ανθρώπους δυτικής και ανατολικής μουσικής παιδείας, γίνεται εμφανής η μεγάλη διάσταση στην σύλληψη του προβλήματος: για τους δεύτερους η πλούσια διαστηματική κλίμακα είναι βιωμένη μουσική ευαισθησία, την οποία καλούνται να εκφράσουν θεωρητικά. Για τους πρώτους είναι ανύπαρκτο πρόβλημα, γέννημα της φαντασίας των εκκλησιαστικών μουσικών, όπως “αποδεικνύει” η αδυναμία τους να καθορίσουν θεωρητικά τα διαστήματα». Ποιοι έχουν δίκιο;

 

12. (σελ. 128-129) «Ο Σταμάτης Σταματιάδης δημοσίευσε το 1902 σειρά άρθρων στην Εστία όπου υποστήριζε, ακριβώς, ότι οι ψάλτες της εποχής του ψέλνουν στην φυσική κλίμακα (η οποία, κατ’ αυτόν, χρησιμοποιείται στην φωνητική μουσική όλου του πολιτισμένου κόσμου και τα διαστήματά της διαφέρουν ανεπαίσθητα από αυτά του ίσου συγκερασμού) και όχι με τα διαστήματα που όρισε η Επιτροπή του 1881 και πως, συνεπώς, το δήθεν εμπόδιο για την εναρμόνιση της εκκλησιαστικής μουσικής δεν υφίσταται…. Ο Σταματιάδης …. επικαλέσθηκε το επιχείρημα ότι φταίνε οι πολυφωνιστές που υπάρχει αντίδραση στην πολυφωνία, η οποία είναι αδύνατο να μην εισαχθεί στην εκκλησιαστική μουσική γιατί “καλλιέργεια μουσικής σήμερον δεν δύναται να χωριστή από την εναρμόνισιν..”» Ποιος έχει δίκιο;

 

 

13. (σελ. 129) «Την λανθασμένη σύνδεση του προβλήματος του συγκερασμού με την δυνατότητα εναρμόνισης της εκκλησιαστική μουσικής την κάνουν και όσοι είναι υπέρ και όσοι είναι κατά της εναρμόνισης. Αγνοούν ότι η πολυφωνία καλλιεργήθηκε στη Δύση επί πέντε ολόκληρους αιώνες, και η αρμονία επί τουλάχιστον δύο (στη διάρκεια των οποίων  υιοθετήθηκαν πολλοί άλλοι συγκερασμοί) πριν την υιοθέτηση του ίσου συγκερασμού» Δεν το καταλαβαίνω.

 

14. (σ. 129-130) Την μέγιστη διάσταση μεταξύ των Ελλήνων μουσικών δυτικής και ανατολικής παιδείας καθρεφτίζουν τα πρακτικά και άλλες περιγραφές της συνεδρίασης μελών του Εκκλησιαστικού Μουσικού Συλλόγου Κωνσταντινούπολης και του διευθυντή του Ωδείου Αθηνών Γεωργίου Νάζου, που έγινε στις 25 Ιουλίου 1903, με εντολή του Ιωακείμ Γ’ και μετά από αίτημα του μητροπολίτη Αθηνών Θεόκλητου, με σκοπό να διαμορφώσει ο Νάζος γνώμη περί της βυζαντινής μουσικής “ίνα κατόπιν σκεφθή κατά πόσον είναι δυνατός ο σχηματισμός ιδίου τμήματος διδασκαλίας εν τω Ωδείω Αθηνών” (Ταχυδρόμος Κωνσταντινούπολης, 25 Ιουλίου 1903). Οι περιγραφές δείχνουν πως ο Νάζος είχε την ακλόνητη πεποίθηση πως οι γνώσεις όσων ζητούσε τις πληροφορίες ήταν ασφαλώς κατώτερες από τις δικές του. Σε ενημερωτική επιστολή προς τον πατριάρχη, τα μέλη του συλλόγου λένε ρητά πως δεν χρειάζονταν να ταξιδέψει ο Νάζος στην Κωνσταντινούπολη για να λύσει τις απορίες του, πως ο σύλλογος προσπάθησε “όσον ήν εφικτόν, ίνα διαφωτίση αυτόν, το πρώτον ήδη, κατά την ιδίαν ομολογίαν, ερχόμενον εις συνάφειαν με το θέμα τούτο της βυζαντινής μουσικής προς ήν τυγχάνει όλως ξένος” και πως ο Νάζος δεν ενδιαφέρθηκε για τις εργασίες του Συλλόγου “Εφ ώ και κρίνας περιττόν ίνα επιμείνει εις μακροτέρα σύσκεψιν, απήλθε”. Το συμπέρασμα του Νάζου όπως το εκθέτει στον αθηναϊκό τύπο στην επιστροφή του, είναι ότι η εκκλησιαστική μουσική δεν έχει επαρκώς επιστημονικές βάσεις ώστε να συμπεριληφθεί στα τμήματα του ωδείου. Τελικά την οργάνωση και επιχορήγηση του τμήματος βυζαντινής μουσικής του Ωδείου Αθηνών ανέλαβε ο μητροπολίτης Θεόκλητος, και το Ωδείο Αθηνών παρείχε μόνον στέγη» Έτσι έχει το θέμα; Κάπως έτσι κάνει και σήμερα η Εκκλησία της Ελλάδος; Άλλος πληρώνει και άλλος παρέχει στέγη;

 

(σ. 130) «Τον Σεπτέμβριο του 1904 ήρθε από την Κωνσταντινούπολη ο Κωνσταντίνος Ψάχος, ως διευθυντής του τμήματος. Όρισε το πρόγραμμα και την διδακτέα ύλη που αποτελείται από “κλασσικά μόνο μουσικά κείμενα και όλες οι νεώτερες συνθέσεις έχουν αποκλειστεί”, και οργάνωσε τακτικές εκδηλώσεις με τους σπουδαστές του τμήματος, εκκλησιαστικής μουσικής αλλά και δημοτικής στις οποίες συμμετείχαν καθηγητές οργάνων του Ωδείου». Οι ψάλτες σήμερα εκφράζονται πολύ άσχημα εναντίον του Ψάχου επειδή επέβαλε στο πρόγραμμα της βυζαντινής μουσικής στα Ωδεία να μην μπορεί να πάρει κανείς δίπλωμα βυζαντινής μουσικής αν δεν έχει περάσει τις τρείς πρώτες τάξεις του προγράμματος της δυτικής μουσικής δηλαδή Θεωρία Α’, Θεωρία Β’ και Θεωρία Γ’ καθώς και Σολφέζ Α’, Σολφέζ Β’ και Σολφέζ Γ’ (άρθρο 268 του Βασιλικού Διατάγματος της 11ης Νοεμβρίου 1957   ΦΕΚ 229 τ. Α’);

 

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : NikosVy στις 21-11-2010 18:48 ]

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : jorge στις 23-12-2010 16:44 ]


#1   
ybulbu
Περαστική Νότα
Chat
23.12.2010, 16:27

Θα προσπαθήσω να απαντήσω όπου μπορώ.

2. Η μέθοδος της μουσικής άλλαξε το 1814 από τον Χρύσανθο, μετέπειτα επίσκοπο Μαδύτων, τον Γρηγόριο, τότε Λαμπαδάριο και μετέπειτα πρωτοψάλτη του Πατριαρχείου, και τον Χουρμούζιο, μετέπειτα άρχοντα χαρτοφύλακα. Τότε περίπου άρχισε και η διδασκαλία στην Γ' Πατριαρχική σχολή. Το Αναστασιματάριο εκδόθηκε το 1820 με τη μέθοδο που ήδη διδασκόταν, η οποία, όμως, πρωτοεκδόθηκε στην Εισαγωγή του Χρυσάνθου το 1821.

3. Ο πρόλογος του εκδότη Θάμυρη ήταν προκλητικότατος εναντίον της μέχρι τότε μεθόδου. Δεν γνωρίζω αν λογοκρίθηκε ή αν αποσύρθηκαν, πάντως κατά πολύ πληρέστερο έργο του Χρυσάνθου είναι το Μέγα Θεωρητικό, που εκδόθηκε το 1832 από τον Παναγιώτη Πελοπίδη.

4. Αυτοί που αντέδρασαν στη μεταρρύθμιση ήταν δύο μουσικές φυσιογνωμίες, ο Βασίλειος Στεφανίδης και ο Απόστολος Κώνστας, κυρίως για θέματα υπερβολικής απλούστευσης. Πάντως, για χρόνια δοκιμάστηκε να ψάλλεται στην εκκλησία η νέα μέθοδος παράλληλα με την παλαιά και καμία διαφοροποίηση δεν ακουγόταν.

Περί των λοιπών ερωτημάτων, θα σας παραπέμψω απλά στην καλούμενη ερασμιακή προφορά. Δεν ξέρουμε αν μιλούσαν έτσι οι αρχαίοι, όμως δεν έχει σχέση με τη ζώσα προφορική παράδοση. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και στη μουσική μας. Τα αρχαία μέλη ήρθαν με τη ζώσα προφορική παράδοση στη μορφή που εξηγήθηκαν στις αρχές του 19ου αι. Δεν έχουμε λόγους να αμφιβάλλουμε διότι, ενώ η μουσική μας ήταν και είναι (σε μικρότερο βαθμό σήμερα) στενογραφική, οι εξηγήσεις στη νέα μέθοδο από διαφορετικούς εξηγητές συγκλίνουν σε πολύ μεγάλο βαθμό, οπότε μαρτυρείται έτσι το ενιαίον της παραδόσεως. Οι εξωτερικές επιρροές δεν μπορούσαν να ενσωματωθούν στη γραφή, οπότε το μέλος ήρθε καθαρό μέχρι τουλάχιστον τα τέλη του 18ου αι, οπότε και άρχισαν οι απλουστεύσεις στη γραφή. Σήμερα, που μπορούν να γραφούν τα πάντα, έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια πολλές επισημάνσεις βιβλίων που δεν εκφράζουν παραδοσιακά μέλη και μπορούμε έτσι να έχουμε ορθό μπούσουλα. Τώρα, στα περί κλασικών μελών του Ψάχου, κλασικά ονομάζουμε τα κατά το δυνατόν αδιασκεύαστα μέλη παλαιότερων μελοποιών. Καμιά σχέση με κλασική μουσικη. Αυτά ήταν και παραμένουν ο κορμός της μουσικής μας.

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : ybulbu στις 23-12-2010 17:44 ]


#2   
NikosVy
Συγχορδία Ματζόρε
Chat
23.12.2010, 22:16

Σας ευχαριστώ θερμά για τις διευκρινίσεις που μου δώσατε.

Πιστεύω ότι εκτός από την εξυπηρέτηση που μου κάνατε, βάλατε και ένα λιθαράκι στην ιδέα και τη διαδικασία του επιστημονικού διαλόγου, που γίνεται σεβαστός στο φόρουμ αυτό.

Επιτρέψτε μου, όταν θα έχω μελετήσει τις παρατηρήσεις σας αυτές σε συνάρτηση με άλλα στοιχεία, να επανέλθω με τυχόν πρόσθετες ερωτήσεις μου.

Καλά Χριστούγεννα!


#3   
NikosVy
Συγχορδία Ματζόρε
Chat
29.12.2010, 18:53

Η μεταρρύθμιση της σημειογραφίας της βυζαντινής μουσικής από τον Χρύσανθο, οι συνέπειές της και η εξορία που έφαγε ο ίδιος, για το… ευχαριστώ.

 

Παράθεση:

Το μέλος nsmahos στις 02-12-2010 στις 02:27 έγραψε...

 

Αν θέλετε να σας λυθούν όλες οι απορίες ,περί Βυζαντινής μουσικής, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα http://analogion.com

 

 

Παράθεση:

Το μέλος alexdomestikos στις 09-12-2010 στις 11:31 έγραψε...

 

 

Βρε τι κάθεστε και γράφετε.. Σε κανένα φόρουμ δε θα μάθεις Βυζαντινή Μουσική. το analogion ειναι το καλύτερο φόρουμ με πολλούς αξιόλογους ανθρώπους-γνώστες-ψάλτες ..

Παράθεση:
Γ. Μπαμπινιώτη  Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, σελ. 939 «αλλού τα κακαρίσματα κι αλλού γεννούν οι κότες= αλλού φαίνεται να συντελείται κάτι και αλλού γίνεται στην πραγματικότητα»

 

Παράθεση:

Καίτης Ρωμανού, Η μεταρρύθμιση του 1814, επιθεώρηση Μουσικολογία, Ιανουάριος 1985, σελ. 7-22...

 

Ένα σκοτεινό γεγονός από τη ζωή του Χρυσάνθου είναι η εξορία του στη γενέτειρά του. Παρόλο που συνέβη φυσικά πριν το 1814, αποσιωπάται τελείως και στην Κωσταντίου Α’ Βιογραφία, από τον Αριστοκλή και στο Μέγα Θεωρητικό, τόσο από τον εκδότη Παναγιώτη Πελοπίδη στον πρόλογο, όσο και από τον ίδιο τον Χρύσανθο στην λιγόλογη αυτοβιογραφία του 9Σ. XLII, υποσημ. β’ . Αναφέρεται από νεότερους μόνο συγγραφείς, πρώτος από τους οποίους είναι ο Γ. Παπαδόπουλος. Αυτός αφηγείται πως ο Χρύσανθος διαβλήθηκε στον Πατριάρχη επειδή εδίδασκε την «παραλλαγή» (δηλ. το σολφέζ) με τους μονοσύλλαβους και τις  «εξηγήσεις» και, τότε, εξορίστηκε στην Μάδυτο.

 

Γενικά, η απλή προφορά της λέξης «σολφέζ» προκαλεί περίεργες αντιδράσεις στον ψαλτικό χώρο…

Παράθεση:

Καίτης Ρωμανού, Η μεταρρύθμιση του 1814, επιθεώρηση Μουσικολογία, Ιανουάριος 1985, σελ. 7-22...

 

Εκεί όμως συνέχισε να διδάσκει με το ιδιαίτερα αποδοτικό του σύστημα, με το οποίο αρκούσαν δέκα μήνες για τη σπουδή της μουσικής, αντί των δέκα χρόνων που απαιτούσε πριν.

 

Παράθεση:

Το μέλος ilias-nekt στις 21-12-2010 στις 09:32 έγραψε...

 

Πες οτι εισαι πολιτικος μηχανικος,π.χ. και σου κανω καποιες ερωτησεις πανω στο αντικειμενο σου,αρκετα βαθυτερου επιπεδου,ενω εγω ειμαι ασχετος και δηλωνα,πως ''απλα'' θελω να μαθω καποια πραγματα...Εσυ,τι λες;...Θα μου απαντουσες;..Δεν νομιζω να αποκαλυπτες,σε εναν ασχετο τα μυστικα της δουλειας σου!...

Μου φαίνεται απόλυτα λογικό. Ορισμένοι άνθρωποι λυσσάνε με την ιδέα ότι μια μέθοδος θα αλλάξει επί το απλούστερο, γιατί τότε θα χαθεί η αξία αυτών που ζουν με τη διδασκαλία της ταλαιπωρίας. Παράδειγμα κάποτε υπήρχαν οι λεμβούχοι, που μετέφεραν τους επιβάτες από το πλοίο στην αποβάθρα. Ξεσηκώθηκαν και αγωνίστηκαν για να μην προσεγγίζουν τα πλοία στα λιμάνια όταν τα τελευταία τα έφτιαξαν πιο βαθειά. Για πολλά χρόνια οι αθώοι επιβάτες πλήρωναν «λεμβουχικά δικαιώματα». Επίσης οι φορτηγατζήδες και παλιότερα οι μουσικοί που έπαιζαν όταν προβάλλονταν στους κινηματογράφους τα βωβά έργα και φυσικά αντέδρασαν κατά το ομιλούντος κινηματογράφου. Αν είναι δυνατόν να καταργήσουμε και τα Ωδεία και την Μέθοδο του Χρύσανθου και όλοι να μαθαίνουν από τους Ψάλτες στο ψαλτήρι, όπου φυσικά, στο ψαλτήρι ποτέ δεν θα μάθουν αυτά που προσπαθούμε να φέρουμε στο φως σε αυτό το κεφάλαιο του φόρουμ του Music Heaven.

Παράθεση:

Καίτης Ρωμανού, Η μεταρρύθμιση του 1814, επιθεώρηση Μουσικολογία, Ιανουάριος 1985, σελ. 7-22...

Απηλλάγη, όταν ο μητροπολίτης Ηρακλείας Μελέτιος, επιθεωρώντας την οικοδομή του σπιτιού του στην Κωνσταντινούπολη, έκπληκτος από το πόσο έντεχνα έψελναν οι νεαροί κτίστες δυσκολότατα μέλη, πληροφορήθηκε πως είχαν διδαχτεί μουσική στην Μάδυτο από τον Χρύσανθο. Ο Μελέτιος ενήργησε τότε και ο Χρύσανθος ανακλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη…. Ο λόγος που παρά τη μεγάλη ανάγκη μιας ομοιόμορφης μουσικής σημειογραφίας, κάθε προηγούμενη μεταρρυθμιστική απόπειρα είχε αποτύχει, είναι κυρίως, ότι οι μεν απομακρύνονταν τελείως από την παράδοση, ενώ οι δε, διαιώνιζαν την παραδοσιακή ασάφεια και περιπλοκότητα. Οι Τρεις Δάσκαλοι εξασφάλισαν την επιτυχία της Νέας Μεθόδου ακολουθώντας τη μέση οδό. Την προίκισαν με την απλότητα, τη σαφήνεια και την οικονομία που επέτρεψαν την τυπογραφεία της, αλλά, παράλληλα, σεβάστηκαν την παράδοση, δίδοντας την δυνατότητα στο Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης να υιοθετήσει την μεταρρύθμιση..

Παράθεση:
π. Μάξιμος

Μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία!

 Τά ἐμπλεκόμενα ἀνώνυμα μέλη διεγράφησαν. Θά θυμᾶστε ὅλη τήν ἱστορία, πού καί κάποια στιγμή πῆγαν νά μπλέξουν καί τόν Γιῶργο Μ. ὡς ὑποστηρικτή τους καί μέλος δῆθεν τοῦ musicheaven.

 

Παράθεση:

Καίτης Ρωμανού, Η μεταρρύθμιση του 1814, επιθεώρηση Μουσικολογία, Ιανουάριος 1985, σελ. 7-22...

 

Ένα άλλο καλυμμένο δυτικό στοιχείο, του οποίου η εφαρμογή είχε πολύ θετικά αποτελέσματα στη μουσική εκπαίδευση, ήταν η εφαρμογή της «παραλλαγής» (σολφέζ) με μονοσύλλαβα, που αντικατάστησαν την άκαρπη «παραλληγή» με τα πολυσύλλαβα των απηχημάτων. Η υιοθέτηση του συστήματος του Guido d’ Arezzo έγινε προσθέτοντας ένα ψηφίο ή μία δίφθογγο στα επτά πρώτα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου (πΑ, Βου, Γα, Δη, κΕ, Ζω, νΗ). Κατά τον Χρύσανθο η σειρά αυτή αντιστοιχεί καλύτερα στην «λα, σι, ντο, ρε, μι, φα, σολ». Από καρό όμως έχει επικρατήσει η αντιστοιχία της με την «ρε, μι, φα, σολ, λα, σι, ντο»

Δεν είναι όμως μόνο οι τεχνικές λύσεις της σημειογραφίας που συνιστούν την Μεταρρύθμιση των Τριών δασκάλων, ούτε, βέβαια, αυτές μόνο μπορεί να προκαλέσουν την δυσαρέσκεια της Μεγάλης Εκκλησίας και την εξορία του Χρύσανθου. Δεν πρέπει να υποβαθμίζεται η συμμετοχή των Τριών Δασκάλων στην υπόθεση της εθνικής αφύπνισης. Το έργο τους καθρεφτίζει δύο από τα κύρια γνωρίσματά της: τον θαυμασμό του δυτικού πολιτισμού – που εμπεριέχει και την πίστη στα δημοκρατικά ιδεώδη της νέας Γαλλίας – και την ενίσχυση της εθνικής συνείδησης με την προσπάθεια συσχέτισης του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού προς τον αρχείο. Σχετικά με τον πρώτο, έχουμε ήδη δει πόσο η Μεταρρύθμιση βασίστηκε στα «φώτα της Δύσης»,  πως οι Τρεις Δάσκαλοι δίδαξαν σε «κοινό» σχολείο και πως η μέθοδός τους επέτρεψε σε φτωχούς νέους (κτίστες) να μάθουν χωρίς έξοδο και με ελάχιστο χρόνο ό,τι μέχρι τότε απαιτούσε πολλά χρήματα και χρόνια. Θα φανεί παρακάτω πόση συνείδηση υπήρχε της συμμετοχής τους στα προοδευτικά κινήματα………….  Και τα δύο βιβλία πρωτοκυκλοφόρησαν με προλόγους που συνέγραψε ο Α. Θάμυρης. Ο πρόλογος της Εισαγωγής είναι εξαιρετικά ενθουσιώδης και τόσο επιθετικός έναντι των εκπροσώπων της Παλαιάς Μεθόδου, ώστε οι Τρεις Δάσκαλοι αναγκάστηκαν να απαγορεύσουν την κυκλοφορία του και να τον αφαιρέσουν από όλα τα αντίτυπα. Λίγα, όμως, πρόλαβαν να κυκλοφορήσουν με αυτόν, έτσι ώστε το περιεχόμενό του είναι γνωστό και μαρτυρεί, ακριβώς, πόσο οι οπαδοί της Νέας Μεθόδου την είχαν εντάξει στα προοδευτικά κινήματα της εποχής. Παραθέτω τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματα του κειμένου του Θάμυρη (στο οποίο ενδεικτικές είναι επίσης οι συχνές αναφορές στον Κοραή, τον Ρουσώ και σε αρχαίου Έλληνες φιλόσοφους και θεωρητικούς της μουσικής):

… Εις όσους νέους τη τύχη δεν έδωκεν ανάλογα μέσα με τον έρωτα της παιδείας ος τις καιει τας ευγενείς αυτών ψυχάς, η μουσική γίνεται όργανον της σήμερον, και επιτήδειον μέσον να θεραπεύη την προς την παιδείαν δίψαν αυτών…

…. Οι παλαιοί Μανδαρίνοι επαγγέλλοντο να μας διδάξωσι την Μουσικής εις τριάκοντα ετών διάστημα αφού αυτοί εγήρασαν με μόνην αυτήν. Και διατί τόση αργοπορία εις την σπουδήν της μουσικής, λογιώτατοι βαθείς μουσικοί, ενώ τα φωτισμένα έθνη την μανθάνουσιν με τόσην ευκολία ώστε τους μένει καιρός και δι’ άλλας συμφερωτέρας εις τον κοινωνικόν βίον μαθήσεις;

… Η είσοδος της φιλοσοφίας εις την Ελλάδα, αφού εξερρίζωσε πολλάς ακάνθας δια να εξομαλίση την προς την παιδείαν οδόν, δεν άργησε να αφανίση από την όψιν μας και τα γελοίως από σας λατρευόμενα δέντρα της μουσικής (…) δεν είδε με ολίγην της λύπην η φιλοσοφία κατατυραννώμεθα τα τέκνα της Ελλάδος, δια να μάθωσιν από αμαθέστατους.

…  Αι από ανοήτους προσφερόμεναι εις εσάς δοξολογίαι έπαυσον (…) Σηκώσατε τα εμπόδια του φωτός από την όψιν σας (…) Σεις δε φίλοι συμμαθηταί, μη αρκείσθε μόνον εις την ειδικήν μας μουσική, σπουδάξατε και την ευρωπαϊκήν, αν θέλητε να φθάση εις εκείνης τον βαθμόν.

Νομίζω, δεν χρειάζεται να προσθέσω τίποτα. Μάλλον εξηγεί όλες τις αντιρρήσεις που μου διατυπώθηκαν από πολλούς ώστε να μην προχωρήσω. Όμως θα προχωρήσω και άλλο.

 

Παράθεση:

Το μέλος nikosthe στις 24-12-2010 στις 21:35 έγραψε...

 

..είναι εξαιρετικά επισφαλές να προσπαθούμε να βγάλουμε μουσικά συμπεράσματα από λεγόμενα ερευνητών, χωρίς να έχουμε μελετήσει τις πρωτότυπες πηγές .............. Η μουσικολόγος Καίτη Ρωμανού λ.χ. είναι από τις πλέον αξιόλογες ερευνήτριες στο χώρο της μουσικής (και μάλιστα περισσότερο της δυτικής και νεοελληνικής παρά της βυζαντινής). Οι κρίσεις της για τα βυζαντινά μουσικά δρώμενα την εποχή της μεταρρύθμισης της νέας γραφής, σε συνδυασμό με τις πηγές που παραθέτει (που για κάποιον που ασχολείται είναι όλες γνωστές) είναι οπωσδήποτε αξιόλογες. Όμως η προσπάθεια ερμηνείας των λεγομένων της χωρίς απευθείας μελέτη και αξιολόγηση των πηγών και χωρίς παράλληλη γνώση του μουσικού αντικειμένου, εγκυμονεί πολλούς κινδύνους.

Συμφώνησα ήδη αγαπητέ nikosthe. Συνέβησαν όμως δύο πράγματα α) Δεν βρήκα στο πρώτο αυτό στάδιο παρά αυτά σχετικά με την εξορία μόνο από την Κ. Ρωμανού και β) επειδή μας έχει επιβληθεί το Μνημόνιο και πρέπει να κάνουμε οικονομίες, σκέφτηκα να φωτοτυπήσω από τη βιβλιοθήκη δύο σελίδες σε μία Α4 με αποτέλεσμα οι παραπομπές με τη βιβλιογραφία που αναφέρονταν στο κάτω μέρος να πετσοκοφτούν χωρίς να το πάρω χαμπάρι. Θα το επανορθώσω όμως. Και αυτό θα μου είναι πιο εύκολο αν γράψουν και άλλοι από κάτι...

 

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : NikosVy στις 29-12-2010 23:58 ]


#4   
nikosthe
Περαστική Νότα
Chat
04.01.2011, 04:53

Μετά από καθυστέρηση που οφείλεται στις γιορτινές μέρες και σε κάποια... απρόοπτα, που επέβαλαν την ενασχόλησή μου με το έτερο forum, το Ψαλτολόγιο αυτές τις μέρες, αρχίζω να απαντώ συνδυαστικά στα ερωτήματα του NikosVy:

Παράθεση:
1. (σελ. 35) Από τον Χρύσανθο …. αναγωγή σε πέντε ή έξι κανόνες των αμέτρητων περιπτώσεων συνθέσεων των εν χρήσει νευμάτων. Τι σημαίνει; Ποιοι είναι οι 5 ή 6 κανόνες;

Δεν παραθέτεις πλήρως το κείμενο και δεν καταλαβαίνω ακριβώς τι εννοεί. Εικάζω ότι μιλάει για την παλαιά γραφή, στην οποία όντως οι κανόνες ήταν αμέτρητοι. Δεν υπήρχαν καταρχήν μονοσύλλαβοι φθόγγοι τύπου ντο, ρε, μι ή νη, πα, βου, αλλά πολυσύλλαβοι και το μέλος βάσιζε τη δομή του σε μουσικές φράσεις. Τα σημάδια ήταν πολύ περισσότερα από αυτά που υπάρχουν σήμερα, αναλόγως και την εποχή (γιατί δεν έχουμε μία μόνο παλαιά γραφή, αλλά περισσότερες, οι οποίες απλοποιούνταν χρόνο με το χρόνο, ωσότου φθάσουμε στην σήμερα ισχύουσα αναλυτική γραφή, που πάει φθόγγο - φθόγγο). Το κάθε... τζάτζαλο λοιπόν (σημάδι) δεν είχε πάντα μια σημασία. Αλλιώς εκτελούνταν αν το έβρισκες σε διατονικό μέλος, αλλιώς σε χρωματικό. Επίσης, ο χρόνος ήταν ακαθόριστος. Δεν σου έλεγε κανείς ότι αυτό θα το κρατήσεις για έναν ή δύο ή περισσότερους χρόνους. Ο ένας εκτελεστής το κρατούσε λίγο, ο άλλος πολύ. Τώρα, όλοι αυτοί οι "κανόνες" δεν νομίζω να συμπυκνώνονται σε... 5 ή 6! Το κείμενο λοιπόν που παραθέτεις μάλλον αφορά την απλοποίηση της παλαιάς γραφής, όμως θα πρέπει να μας το παραθέσεις ολόκληρο, για να καταλάβουμε τι εννοεί και να σου απαντήσουμε (προσωπικά δεν είμαι ειδήμων της παλαιάς σημειογραφίας, κάποιος άλλος ίσως το καταλαβαίνει έτσι όπως είναι).

Παράθεση:
2. (σελ. 36) Το Αναστασιματάριον που έθεσαν σε κυκλοφορία το 1820 ο Πέτρος Εφέσιος και ο Σεραφείμ Χριστοδούλου, προηγήθηκε χρονικά της συγγραφής από τον Χρύσανθο του βιβλίου «Εισαγωγή εις το Θεωρητικόν και Πρακτικόν της Εκκλησιαστικής Μουσικής»;

Η Εισαγωγή εκδόθηκε το 1821, σίγουρα όμως είχε γραφεί πιο πριν, αν λάβουμε υπόψη ότι το Μέγα Θεωρητικό του Χρυσάνθου εκδόθηκε το 1832, όμως υπάρχει ένα προγενέστερο Αυτόγραφο του Χρυσάνθου από το 1816, στο οποίο είναι βασισμένο το Μέγα Θεωρητικό. Δεν ξέρω όμως τι σκοπό έχει η ερώτησή σου και τι νόημα έχει αν εκδόθηκε το Αναστασιματάριο του Πέτρου Εφεσίου πριν ή μετά την Εισαγωγή του Χρυσάνθου. Σίγουρα είναι από τα πρώτα βιβλία που τυπώθηκαν με βάση τη νέα μέθοδο.

Παράθεση:
3. (σελ. 35-36) «Είναι όμως γνωστό ότι τα πρώτα αντίτυπα της «Εισαγωγής» του Χρύσανθου που, λογοκρίθημένα, αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία, περιελάμβαναν έναν πρόλογο υπογεγραμμένο από τον Θάμυρη». Τι γινόταν εκεί; Λογοκρισία;

Παράθεση:
1. Υπήρξε σε κάποιο αρχικό στάδιο «λογοκρισία» των έργων του Χρύσανθου, όπως π.χ. στην «Εισαγωγή» του;
2. Ποια βιβλία του Χρύσανθου λογοκρίθηκαν.
3. Ποια λογοκριμένα βιβλία έφαγε το σκοτάδι και δεν τα είδαμε ποτέ;
4. Ποιοι έκαναν τη λογοκρισία;

Τα έχεις μπλέξει λίγο: η λογοκρισία της Εισαγωγή έγινε από... τον ίδιο το Χρύσανθο! Γράφει συγκεκριμένα ο Γεώργιος Λαδάς στο βιβλίο του "Τα πρώτα τυπωμένα βιβλία βυζαντινής μουσικής" (Εκδόσεις Κουλτούρα, Αθήνα 1978, σελ. 20) σχετικά με τον Πρόλογο της "Εισαγωγής", τον οποίο είχε γράψει ο μαθητής των Τριών Διδασκάλων Θάμυρης (περιέχεται ολόκληρος στο βιβλίο): "Σ' αυτήν [Εισαγωγή] επιτίθεται [ο Θάμυρης] δριμύτατα κατά των δασκάλων της παληάς μεθόδου, πράγμα που ανάγκασε τους τρεις μουσικοδιδασκάλους της νέας μεθόδου να απαγορεύσουν την κυκλοφορία της και να την αφαιρέσουν από όλα τα αντίτυπα". Επομένως, στα 4 ερωτήματα που θέτεις η απάντηση είναι:
1. Η μόνη λογοκρισία έγινε από τον ίδιο το Χρύσανθο και τους άλλους 2 διδασκάλους εξαιτίας του απαράδεκτου και προσβλητικού για την παλαιά γραφή ύφους του Θάμυρη στον πρόλογο της Εισαγωγής. Η λογοκρισία επομένως δεν αφορούσε φυσικά γραφόμενα του Χρυσάνθου, αλλά τρίτου ατόμου και συγκεκριμένα του Θάμυρη. Και μάλιστα είναι ιδιαίτερα τιμητική πράξη αυτή, θα έλεγα εγώ, καθότι στον Πρόλογο εκθειάζονται ο Χρύσανθος και γενικώς οι 3 διδάσκαλοι και η νέα μέθοδος! Σημαίνει λοιπόν ότι δεν παραθεωρούσαν την παλαιά μέθοδο και σέβονταν τους παλαιούς διδασκάλους, εναντίον των οποίων καταφέρεται ο Θάμυρης (δεν πώς τους αποκαλεί στα αποσπάσματα που παραθέτει η Ρωμανού: "μανδαρίνους", "ανοήτους", αλλού μιλάει για "ιερογλυφικά" σημεία της παλαιάς γραφής, ενώ τους 3 διδασκάλους αποκαλεί "σεβάσμιους" και "ευεργέτες της Ελλάδος").
2. Κανένα άλλο βιβλίο του Χρυσάνθου δεν λογοκρίθηκε
3. Κανένα, απ' όσο γνωρίζουμε! Το υπόλοιπο έργο του Χρυσάνθου, που περιελάμβανε υπήρχαν και συνθέσεις του, λέγεται ότι δυστυχώς χάθηκε από μια μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε τότε, όπως αναφέρει ο Γ. Παπαδόπουλος.
4. Ο ίδιος ο συγγραφέας!
Δεν είναι λοιπόν... ανακάλυψη της Καίτης Ρωμανού η λογοκρισία, αλλά την αναφέρει ο Γεώργιος Παπαδόπουλος στο σύγγραμμά του "Ιστορική επισκόπησις της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής" από το... 1904!

Στο άλλο σου post επίσης, κάνεις κι άλλες ερωτήσεις:

Παράθεση:
5. Πού και πότε εξορίστηκε ο Χρύσανθος και από ποιον.
6. Ποιες παρατάξεις σχετικά με το Χρύσανθο και το έργο του δημιουργήθηκαν, τι υποστήριζε κάθε μία από αυτές και ποιον είχε από πίσω της;
7. Υπήρξε αποκατάσταση του Χρύσανθου για το κυνηγητό που έφαγε;

Το θέμα της εξορίας του Χρυσάνθου φυσικά και δεν είναι κάτι κρυφό: το αναφέρει επίσης ο Γεώργιος Παπαδόπουλος στο ανωτέρω σύγγραμμά του από το 1904, το οποίο μάλιστα μπορείς να διαβάσεις στην ψηφιακή βιβλιοθήκη "Μυριόβιβλος" της... Εκκλησίας της Ελλάδος! Συγκεκριμένα, εδώ είναι το απόσπασμα του βιβλίου που αναφέρεται στην εξορία και γράφει τα εξής για το Χρύσανθο (εγώ έχω και το βιβλίο):

Παράθεση:
Αρχιμανδρίτης ων διαβληθείς εις τα πατριαρχεία ως εφαρμόζων μονοσυλλάβους φθόγγους επί των κλιμάκων των ήχων και ως γράφων εξηγηματικώτατα τα παρά των αρχαίων μεμελισμένα μέλη, εξωρίσθη εις την πατρίδα αυτού Μάδυτον, ένθα εδίδασκε την μουσικήν διά της παραλλαγής των μονοσυλλάβων φθόγγων εις πολλούς φιλομούσους, oίτινες εξεμάνθανον την ιεράν τέχνην εντός δεκαμήνου διαστήματος, ενώ oι ακολουθούντες την παραλλαγήν του αρχαίoυ συστήματος εντός δεκαετίας.

Από εδώ λοιπόν έχει πάρει την πληροφορία και η Καίτη Ρωμανού και ο Γεώργιος Λαδάς στο βιβλίο του που προανέφερα του 1978, την οποία αναφέρει κι αυτός. Στο βιβλίο πάντως με το Αυτόγραφο του Χρυσάνθου, που εξέδωσε ο φίλος Γιώργος Κωνσταντίνου το 2007, αναφέρεται ότι άλλοι ερευνητές, όπως ο Χ. Πατρινέλης, με δεδομένη και την παντελή έλλειψη πηγών στο έργο του Παπαδόπουλου, πιστεύουν ότι η εξορία "ανήκει μάλλον εις την περιοχήν του θρύλου", ενώ άλλοι, όπως ο Μ. Χατζηγιακουμής τονίζουν ότι τα γραφόμενα του Γ. Παπαδόπουλου "ειδικά στο ζήτημα των εκκλησιαστικών συνθετών, απαιτούν σήμερα ριζική αναθεώρηση". Με βάση λοιπόν τα παραπάνω, απαντώ ως εξής:

5. Εφόσον αληθεύουν τα περί της εξορίας του, ο Χρύσανθος εξορίστηκε στη Μάδυτο, οπωσδήποτε κάποια χρόνια πριν το 1815 από την Ιερά Σύνοδο του Πατριαρχείου και ο λόγος ήταν, σύμφωνα με τον Παπαδόπουλο, η διαβολή από τρίτους. Αναφέρει σχετικά ο Γ. Λαδάς (σελ. 4): "Όπως ήταν φυσικό, ο Χρύσανθος ήρθε σε σύγκρουση με τους δασκάλους της παληάς μεθόδου, που βέβαια θα ζημιώνονταν οικονομικά. Έτσι, με διαβολές στο Πατριαρχείο εναντίον του Χρισάνθου κυρίως, κατάφεραν να πείσουν την Ι. Σύνοδο ότι η μέθοδός του δεν ήταν η πρέπουσα και το Πατριαρχείο αναγκάστηκε να τον εξορίσει στην πατρίδα του Μάδυτο." Το γεγονός φυσικά ότι το Πατριαρχείο ενδιαφερόταν τότε για την πρέπουσα μέθοδο εκμάθησης της βυζαντινής μουσικής είναι ιδιαίτερα τιμητικό, αν λάβει κανείς υπόψη ότι σήμερα βρίθουν οι οι αναγνωρίσεις πρωτοψαλτών και οι εγκρίσεις συγγραμμάτων που, αν μη τι άλλο, είναι εντόνως αμφιλεγόμενα κατά πόσο υπηρετούν την παραδοσιακή βυζαντινή μουσική ή την αλλοιώνουν. Προφανώς το Πατριαρχείο θα άκουσε τους παλαιούς διδασκάλους και θα πείστηκε ότι ο Χρύσανθος ενεργεί εις βάρος της μουσικής και θα τον εξόρισε. Εγώ θα έλεγα μακάρι να έδειχνε το ίδιο ενδιαφέρον και σήμερα!

6. Οι μόνες "παρατάξεις" ήταν οι υποστηρικτές της παλαιάς και οι υποστηρικτές της νέας μεθόδου. Οι πρώτοι φυσικά δεν ήθελαν το Χρύσανθο και τη νέα μέθοδο, είτε για λόγους παράδοσης είτε και για οικονομικούς, όπως υποθέτει σωστά κατ' εμέ ο Γ. Λαδάς: όταν κάποιος λέει στο μαθητή "αυτά που μαθαίνεις αλλού σε 10 χρόνια, εγώ θα στα μάθω σε 1", φαντάζεσαι πώς θα αντιδράσει ο δάσκαλος των 10 ετών; Η νέα μέθοδος όντως τους έτρωγε το ψωμί και ο Θάμυρης, παρά τις υπερβολές του, απηχούσε πιστεύω εγώ πάρα πολλούς, που σίγουρα ανάσαναν με τη νέα μέθοδο, που ήταν απείρως ευκολότερη και μάθαινες τη μουσική σε απείρως συντομότερο χρόνο. Υπήρχαν φυσικά μειονεκτήματα, όπως η φθογγική και όχι η κατά μουσικές γραμμές φιλοσοφία εκμάθησης (ενώ η βυζαντινή μουσική όντως δομείται από συγκεκριμένα μουσικά μοτίβα), αλλά ποιος τα κοίταγε τότε αυτά, όταν σε 1 χρόνο ο άλλος έβγαζε ψάλτες, έστω κι αν δεν είχαν κατανοήσει πλήρως τη δομή λειτουργίας της μουσικής;

7. Φυσικά και υπήρξε αποκατάσταση και μάλιστα υπερπλήρης: αναφέρει σχετικά ο Γεώργιος Παπαδόπουλος:
Παράθεση:
Απηλλάγη δε της εξορίας ως εξής: Ο τότε μητροπολίτης Ηρακλείας Μελέτιος μεταβάς μίαν των εορτών προς επιθεώρησιν της εν τη συνoικία Τσιβαλίου οικοδομουμένης οικίας αυτού και ακoύσας των εκ Μαδύτου τεκτόνων, ψαλλόντων επιτυχώς εν τη ανωτάτη της οικίας οροφή τα έντεχνα μαθήματα, ένεφανίσθη ενώπιον αυτών και επηρώτησεν αυτούς πόθεν ορμώνται, παρά τίνος εδιδάχθησαν την μουσικήν και πώς δύνανται νεαροί όντες να ψάλλωσιν ευχερώς τα δύσκολα λεγόμενα μαθήματα. Μαθών δε παρά των τεκτόνων ότι την μουσικήν εδιδάχθησαν εν Μαδύτω υπό του συμπατριώτου αυτών Χρυσάνθου του αρχιμανδρίτου, του χρήσιν ποιουμένου εν τη διδασκαλία της ιεράς τέχνης μεθόδου λίαν ευκόλου, συνησθάνθη το προς τον Χρύσανθον γενόμενον αδίκημα και ενήργησε την ανάκλησιν αυτού εις Κων/πολιν. Η δε Ιερά Σύνοδος πεισθείσα περί της σπουδαιότητος της μεθόδου του Χρυσάνθου διέταξεν αυτόν να παραλάβη ως συνεργάτας μεθ’εαυτού Γρηγόριον τον Λαμπαδάριον και Χουρμούζιον τον ιεροψάλτην, μεθ’ων και πρότερον συνειργάσθη, και να προβή εις ανάλυσιν της γραφής και συστηματοποίησιν των κλιμάκων των ήχων, και εις ίδρυσιν Μουσικής Σχολής. Η Μ. Εκκλησία αμείβουσα τους υπέρ της μουσικής κόπους του αρχιμανδρίτου και την επί όλην εξαετίαν (1815-1821) ευδόκιμον αυτού διδασκαλίαν εν τη Μουσική Σχολή, εν η την θεωρίαν της μουσικής εδίδαξεν, προήγαγεν αυτόν εις μητροπολίτην Δυρραχίου. Ο Χρύσανθος εκ Δυρραχίου μετέβη εις Σμύρνην, και εκείθεν εις Προύσαν, ένθα και απέθανε τω 1843.

Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να προσθέσω κάτι άλλο: οι άνθρωποι, μόλις άκουσαν χτίστες να ψέλνουν όταν δούλευαν (φαντάσου μουσικό επίπεδο και σύγκρινέ το με τη μουσική που ακούνε σήμερα οι μαστόροι!!) έχοντας κάνει πολύ λίγο χρόνο μουσική και τους είπαν ότι είχαν δάσκαλο το Χρύσανθο, όχι μόνο τον κάλεσαν πίσω, όχι μόνο του ανέθεσαν τη μουσική σχολή του Πατριαρχείου, αλλά τον έκαναν και Μητροπολίτη! (ήταν Αρχιμανδρίτης).

Αυτά προς το παρόν για να κλείσουμε το κεφάλαιο περί Χρυσάνθου, θα συνεχίσω άλλη φορά με τα υπόλοιπα.


#5   
NikosVy
Συγχορδία Ματζόρε
Chat
04.01.2011, 22:17

Μπορώ να πω ότι με τα δεδομένα που παράθεσες, τον τρόπο που τα παρουσίασες έτσι εξαντλητικά και πειστικά που δεν φαντάζομαι να έχει γίνει πουθενά αλλού διαδικτυακά τουλάχιστον, εκτός του ότι με έκανες να σου νιώθω ευγνώμων και να σε έχω υπόδειγμα σε δικές μου έρευνες, πρόσφερες και ανεκτίμητα στοιχεία σε όσους καταφύγουν στο φόρουμ για θέματα θεωρητικής μουσικής και μάλιστα αναζήτησης γεγονότων και αιτίων τους.

Παράθεση:

Το μέλος nikosthe στις 04-01-2011 στις 04:53 έγραψε...
......... φαντάσου μουσικό επίπεδο και σύγκρινέ το με τη μουσική που ακούνε σήμερα οι μαστόροι!!

Είναι πολύ γλαφυρό παράδειγμα, όπως λες, ιδιαίτερα μάλιστα σε μια περίοδο του Έθνους μας κατά την οποία δεν διακρίνονταν καλλιτεχνικές δημιουργίες ή εκτελέσεις πολύ περισσότερον σε θέματα μουσικής.


#6   
nikosthe
Περαστική Νότα
Chat
07.01.2011, 12:23

Συνεχίζω με λίγα ακόμη για το Χρύσανθο:

Παράθεση:

Το μέλος NikosVy στις 21-11-2010 στις 17:35 έγραψε...
4. (σελ. 43) «Δεδομένης της ασάφειας που υπάρχει στα όρια μεταξύ δυτικής επιρροής και δυτικής εκκλησιαστικής προπαγάνδας και στην καχυποψία που γεννά κάθε πληροφορία σχετική, και κάθε ερμηνεία της (από ιστορικούς), τα σκοτεινότερα σημεία στο θέμα της επιρροής του δυτικού διαφωτισμού στην ελληνική εκκλησία, και ειδικότερα στη ζωή και το έργο του Χρύσανθου, σχετίζονται με την πολιτική των εκάστοτε πατριαρχών της Κωνσταντινούπολης στη συγκεκριμένη εποχή, με τους ξένους που την επηρέασαν, με τις παρατάξεις που συγκροτήθηκαν και με τους εκπροσώπους των». Δηλαδή τι έγινε;

Οι απόψεις αυτές της Καίτης Ρωμανού ξεπερνούν κατά πολύ τα ιστορικά δεδομένα, τουλάχιστον αυτά που έχω εγώ υπόψη μου. Η Καίτη Ρωμανού βέβαια έχει ευρύτερη γνώση της νεοελληνικής μουσικής και πολύ πιθανό να έχει κι άλλες πηγές υπόψη της, τις οποίες, εγώ που ασχολούμαι μόνο με τη βυζαντινή μουσική, δεν τις γνωρίζω. Αν όμως περιοριστούμε στα όσα γράφει για το Χρύσανθο ο Παπαδόπουλος, κάποιες μεταγέστερες μουσικές πραγματείες του 19ου αι. καθώς και τα όσα αναφέρουν πιο σύγχρονα βιβλία, για τα οποία έκανα λόγο στο προηγούμενό μου μήνυμα (του Γ. Λαδά και του Γ. Κωνσταντίνου, φυσικά με τις πηγές τους κι αυτά, ειδικά το δεύτερο), το ζήτημα της ενδεχόμενης δυτικής επιρροής που τίθεται παραμένει αναπόδεικτο και είναι μόνο υποθέσεις. Συγκεκριμένα:

Η Καίτη Ρωμανού υποθέτει επιρροή του "δυτικού διαφωτισμού" στην "πολιτική των εκάστοτε πατριαρχών", πάντα σε ό,τι  αφορά το πώς χειρίστηκαν το θέμα του Χρυσάνθου. Μα οι "εκάστοτε πατριάρχες" δεν ήταν τελικά και τόσοι πολλοί στο επίμαχο διάστημα: εδώ υπάρχουν βιογραφικά όλων των Πατριαρχών. Ο Ιερεμίας Δ' ήταν Πατριαρχης την περίοδο 1809-1813 και ο Κύριλλος ΣΤ' 1813-1818 και μετά ακολούθησε ο γνωστός μας Γρηγόριος Ε'. Περιθώρια λοιπόν διαφοροποίησης μεταξύ τους στο θέμα της αντιμετώπισης του Χρυσάνθου, λόγω "επιρροής του δυτικού διαφωτισμού" δεν υπάρχουν, καθότι τόσο η εξορία όσο και η αποκατάσταση του Χρυσάνθου (τα δύο αντίθετα δηλαδή) έγιναν από... τον ίδιο Πατριάρχη και συγκεκριμένα τον Κύριλλο! Αυτό, όπως γράφει στο βιβλίο του για το αυτόγραφο του 1816 ο φίλος Γιώργος Κωνσταντίνου, μάς το μαρτυρεί ο Κωνσταντίνος Κούμας (Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων, Βιέννη 1832. τομ. 12 σελ. 513), ο οποίος γράφει:

Παράθεση:
"Τρεις ψάλται είχαν εφεύρει νέαν μέθοδον γραφής και διδασκαλίας της τέχνης των. Εζήτησαν άδεια να την εισάξωσιν εις το Πατριαρχείον. Ο Κύριλλος την κατέκρινεν ως αφανίζουσα τα αρχαία άσματα της εκκλησίας. Αλλ' όταν, εξάρχοντος του Εφέσου Διονυσίου, ωμιλήθησαν πολλά υπέρ της νέας μεθόδου, έδωκε την άδεια της εισαγωγής της ο Κύριλλος"


Η μαρτυρία αυτή είναι πολύτιμη, αφού επιβεβαιώνει δύο πράγματα:
α. Ότι ο λόγος εξορίας του Χρυσάνθου (η οποία εξορία, εφόσον τελίκα υπήρξε -γιατί δεν αναφέρει κάτι τέτοιο εδώ ο Κούμας- θα έγινε μετά το 1813) ήταν το γεγονός ότι κάποιοι (οι παλαιοί διδάσκαλοι προφανώς) έπεισαν τον Πατριάρχη ότι η νέα μέθοδος αλλοίωνε την εκκλησιαστική μουσική
β. Ότι τόσο η εξορία όσο και η αποκατάσταση του Χρυσάνθου έγιναν από τον ίδιο Πατριάρχη, τον Κύριλλο.
Δεν υπάρχει επομένως ζήτημα... διαφοροποίησης Πατριαρχών, αφού ήταν ένας και μοναδικός, ούτε και ζήτημα "πολιτικής των εκάστοτε Πατριαρχών και ξένων που την επηρέσαν", όπως αναφέρει η Καίτη Ρωμανού (τουλάχιστον για το θέμα του Χρυσάνθου που εξετάζουμε εδώ), αφού αυτό που ενδιέφερε ήταν το κατά πόσο η νέα γραφή υπηρετούσε ή όχι την παλαιά παράδοση, σύμφωνα και με τον Κούμα.

Τώρα, σε ό,τι αφορά τις "παρατάξεις" ισχύει αυτό που έγραψα στο προηγούμενο μήνυμα, για τους οπαδούς της παλαιάς και αυτούς της νέας γραφής, οι οποίο μάλιστα σε πρακτικό/μουσικό επίπεδο συνυπήρχαν, καθώς είναι γνωστό ότι τα πρώτα χρόνια εισαγωγής της νέας γραφής ο μεν Πρωτοψάλτης του Πατριαρχείου (Κωνσταντίνος νομίζω) έψελνε με την παλαιά, ο δε Λαμπαδάριος (Ιωάννης νομίζω) με τη νέα γραφή, χωρίς να υπάρχει πρόβλημα συνεννόησης μεταξύ τους.

Στο συγκεκριμένο θέμα λοιπόν φρονώ ότι δεν θα πρέπει να βλέπουμε παντού φαντάσματα επίδρασης του... "δυτικού διαφωτισμού", από τη στιγμή μάλιστα που και ένας εκπρόσωπός του, όπως ο Κωνσταντίνος Κούμας, μάς βεβαιώνει τους λόγους της αρχικής επιφύλαξης για τη μέθοδο των Τριών Διδασκάλων, που είχαν να κάνουν με την προάσπιση της παράδοσης, θέμα στο οποίο το Πατριαρχείο πάντα ήταν προσεκτικό. Για τους γνωρίζοντες λοιπόν τα πράγματα και τις τότε συνθήκες τα πρώτα χρόνια διάδοσης της νέας γραφής, η στάση του Πατριαρχείου δεν εκπλήσσει: τη μια φορά οι μεν έπειθαν για το επίφοβο της νέας γραφής, την άλλη οι δε, μόνο και μόνο μέσα από τα πράγματα, έκαναν εμφανή την αναγκαιότητά της. Παρά λοιπόν την επίδραση των παλαιών διδασκάλων και την διαβολή (κατά Παπαδόπουλο) του Χρυσάνθου, τελικώς εκ των πραγμάτων δικαιώθηκε η μέθοδός του και το Πατριαρχείο άλλαξε στάση, καθώς όχι μόνο δεν αλλοίωνε τα παλαιά μαθήματα, αλλά μάλλον τα διέσωζε. Γιατί έτσι όπως ήταν τα πράγματα και ελαττώνονταν όσοι μάθαιναν μουσική με την παλαιά γραφή, κανείς δεν ήταν σίγουρος τι θα μπορούσε να συμβεί μετά από χρόνια, όταν οι σπουδαστές δεν θα είχαν την... 20ετή και πλέον υπομονή να μάθουν ψαλτική!


#7   
nikosthe
Περαστική Νότα
Chat
08.01.2011, 00:22

Παράθεση:
Είναι πολύ γλαφυρό παράδειγμα, όπως λες, ιδιαίτερα μάλιστα σε μια περίοδο του Έθνους μας κατά την οποία δεν διακρίνονταν καλλιτεχνικές δημιουργίες ή εκτελέσεις πολύ περισσότερον σε θέματα μουσικής.

Δεν συμμερίζομαι την άποψη αυτή: η περίοδος αυτή είναι ιδιαίτερα γόνιμη σε μουσικό επίπεδο, καθώς είναι σε ζύμωση οι διαδικασίες για την εισαγωγή της νέας βυζαντινής μουσικής γραφής, ενώ οι μουσικοί που υπήρχαν τότε ήταν όχι απλώς μεγάλοι, αλλά τεράστιοι! Να πούμε για τους Τρεις Διδασκάλους Χρύσανθο, Γρηγόριο και Χουρμούζιο; Τον Πέτρο το Βυζάντιο; Τον Πέτρο τον Πελοποννήσιο; Τον Κωνσταντίνο τον Πρωτοψάλτη; Από πού ν' αρχίσουμε και πού να τελειώσουμε... Εγώ θα έλεγα ότι οι δημιουργίες της εποχής αυτής είναι πολύ σημαντικότερες από τις μεταγενέστερες ή αυτές του αιώνα μας. Να μιλήσουμε για την Κασσιανή και γενικώς για όλο το έργο του Πέτρου Λαμπαδαρίου; Ή για τα χερουβικά του Γρηγορίου; Για τους πολυελέους του Χουρμουζίου; Αυτά αποτελούν μουσικά αριστουργήματα, που ψάλλονται ακόμα και σήμερα, έχουν εκτελεστεί εκατομμύρια φορές και έχουν καταστεί πλέον διαχρονικά.

Νομίζω λοιπόν ότι είναι καιρός να πάψουμε να θεωρούμε ως καλλιτεχνικό δημιούργημα μόνο τη δημιουργία δυτικής μουσικής, τη στιγμή μάλιστα που οι ίδιοι οι εκπρόσωποί της δηλώνουν το σεβασμό και τον εκστασιασμό τους μπροστά στη βυζαντινή μουσική (λέγεται μάλιστα ότι κάποιος ευρωπαίος συνθέτης, περνώντας έξω από μια εκκλησία και ακούγοντας να ψέλνουν, είπε ότι "ανταλλάζω όλες τις συνθέσεις μου με αυτό το μέλος"!). Στο σημείο αυτό φρονώ ότι μας έχουν ξεπεράσει κατά πολύ οι Τούρκοι, που θεωρούν επισήμως την παραδοσιακή μουσική τους ως μεγάλο καλλιτεχνικό δημιούργημα, όπως και είναι (το πώς προήλθε είναι άλλη ιστορία αλλά δεν μας ενδιαφέρει άλλωστε, εγώ τους βγάζω το καπέλο όπως και να 'χει!) και συνεχίζουν να την καλλιεργούν υποδειγματικά, έχουν βγάλει δε στον 20ο αι., εκτός από αξεπέραστους εκτελεστές οργανικά και φωνητικά (μπροστά στους οποίους μόνο οι δικοί μας παλιοί ρεμπέτες μπορούσαν να σταθούν) και καταπληκτικούς συνθέτες παραδοσιακής μουσικής, όπως τον Nurettin ή τον Selahattin Pinar, ενώ σπουδάζουν παραδοσιακά όργανα και τραγούδια σε Πανεπιστήμιο παρακαλώ με καθηγητές αυθεντίες στη θεωρία και την εκτέλεση της μουσικής τους και όχι σε συλλόγους της πλάκας.


#8   
NikosVy
Συγχορδία Ματζόρε
Chat
08.01.2011, 10:50

Αγαπητέ nikosthe χαίρομαι για το υλικό και τα επιχειρήματα που προσθέτεις με κάθε είσοδό σου στο φόρουμ αυτό, με πράγματα που πλουτίζουν κάθε προσπάθεια αναζήτησης της αλήθειας για τη μουσική μας.

 Έστω και αν γνωρίζω λιγότερα από σένα, για το χώρο της μουσικής, νομίζω πως, εκτός από το ότι η κάθε εκτίμησή της είναι θέμα προτίμησης και ξεχωριστής αξιολόγησης από τον καθένα μας, που εξαρτάται και από τις γενικότερες κατευθύνσεις της μουσικής παιδείας στη χώρα μας, τόσο ιστορικά όσο και σήμερα.

 Υπάρχει μια διχογνωμία διεθνώς ως προς το ποιοι συνέχισαν την Αρχαία Ελληνική Μουσική, οι βυζαντινοί ή οι Δυτικοί, κάτι που βέβαια θίγεται έμμεσα με ένα από τα πρώτα ερωτήματα, που θα μου εξηγήσεις όταν έρθει η ώρα τους, και φαντάζομαι θα παρουσιάσεις τα επιχειρήματα όχι μόνο της μιας πλευράς αλλά και της άλλης.

Νομίζω ότι η επίδραση της εκκλησίας, η Τουρκοκρατία, η διάσπαση του ελληνικού χώρου σε τουρκοκρατούμενο ελληνισμό, ενετοκρατούμενο, αγγλοκρατούμενο, κλπ, με τις διαδοχικές απελευθερώσεις, είχε σαν συνέπεια να διαμορφώνονται διαφορετικά κριτήρια εκτίμησης της μουσικής μας, αφού οι δάσκαλοι ξεκινούσαν από διαφορετικές καταβολές και κέντρα επιρροής τους, προς μία πρωτεύουσα καινούργιου κράτους (Αθήνα) με μηδενική μουσική παράδοση σε σχέση με τα μακρινά κέντρα (Κωνσταντινούπολη, Κέρκυρα, Αργοστόλι, Σμύρνη κλπ)

 Η πολυφωνία δεν ήταν γνώρισμα μόνο των Δυτικών, αλλά πολλές φορές μπήκε έστω και περιορισμένα και στην εκκλησιαστική μας μουσική. Η αφύπνιση της ιδέας της διατήρησης και καθαρισμού της εκκλησιαστικής μας μουσικής έγινε σε ένα περιβάλλον προσπάθειας αλληλοεξόντωσης μεταξύ δύο ρευμάτων που προσπαθούσαν να επικρατήσουν στην απελευθερωμένη Ελλάδα προς τα τέλη του 19ου αιώνα, μεταξύ Επτανησίων και οπαδών της Γερμανικής μουσικής παράδοσης με παράλληλη προσπάθεια δημιουργίας εθνικής μουσικής σχολής. Όλα αυτά σε ένα κοινό που οι νεοαστικές οικογένειές του προσπαθούσαν να αντιγράψουν τις πλέον επικρατούσες σε κάθε χρονική στιγμή μουσικές συνήθειες των ξένων που επισκέπτονταν ή ζούσαν στην Ελλάδα, ώστε να ανεβάσουν το δήθεν κοινωνικό επίπεδό τους, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία του λαού γνώριζε την εκκλησιαστική μουσική και το δημοτικό τραγούδι.

 Με τις συνθήκες αυτές, δεν πιστεύω ότι θα υπήρχαν και πολλοί συνεχιστές των κτιστών που ανέφερες στο παράδειγμά σου, που έψαλαν βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική στις σκαλωσιές. Και φυσικά δεν πιστεύω να υπάρξουν στο μέλλον. Η μουσική προτίμηση του κοινού και τα κριτήρια αξιολόγησης αλλάζουν με τον καιρό και υπόκεινται σε πάμπολλες εξωτερικές επιδράσεις (βλ. πρωτοποριακή μουσική μετά το 1950 στην Ελλάδα, που εισήχθη από το κλιμάκιο της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών στην Αθήνα). Τώρα το τι προοπτικές υπάρχουν για εξέλιξη στη μουσική στην Ελλάδα, έχοντας σαν δεδομένο ότι η εκκλησιαστική τουλάχιστον μουσική θα παραμένει γαντζωμένη στις παραδόσεις, δεν θα σου πω εγώ, αφού θα το αναλύσεις εσύ καλύτερα από μένα, στα στοιχεία που σχεδιάζεις να αναλύσεις στη συνέχεια.

 

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : NikosVy στις 10-01-2011 19:06 ]


#9   
NikosVy
Συγχορδία Ματζόρε
Chat
02.02.2011, 18:32

Παράθεση:
Το μέλος NikosVy στις 21-11-2010 στις 17:35 έγραψε...

ΑΠΟΡΙΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ (από το βιβλίο της Καίτης Ρωμανού «Έντεχνη Ελληνική Μουσική στους Νεότερους Χρόνους»

4. (σελ. 43) «Δεδομένης της ασάφειας που υπάρχει στα όρια μεταξύ δυτικής επιρροής και δυτικής εκκλησιαστικής προπαγάνδας και στην καχυποψία που γεννά κάθε πληροφορία σχετική, και κάθε ερμηνεία της (από ιστορικούς), τα σκοτεινότερα σημεία στο θέμα της επιρροής του δυτικού διαφωτισμού στην ελληνική εκκλησία, και ειδικότερα στη ζωή και το έργο του Χρύσανθου, σχετίζονται με την πολιτική των εκάστοτε πατριαρχών της Κωνσταντινούπολης στη συγκεκριμένη εποχή, με τους ξένους που την επηρέασαν, με τις παρατάξεις που συγκροτήθηκαν και με τους εκπροσώπους των». Δηλαδή τι έγινε;

 

Παράθεση:

Καίτης Ρωμανού, Η μεταρρύθμιση του 1814, επιθεώρηση Μουσικολογία, Ιανουάριος 1985, σελ. 7-22...

Δεν είναι όμως μόνο οι τεχνικές λύσεις της σημειογραφίας που συνιστούν την Μεταρρύθμιση των Τριών δασκάλων, ούτε, βέβαια, αυτές μόνο μπορεί να προκαλέσουν την δυσαρέσκεια της Μεγάλης Εκκλησίας και την εξορία του Χρύσανθου. Δεν πρέπει να υποβαθμίζεται η συμμετοχή των Τριών Δασκάλων στην υπόθεση της εθνικής αφύπνισης. Το έργο τους καθρεφτίζει δύο από τα κύρια γνωρίσματά της: τον θαυμασμό του δυτικού πολιτισμού – που εμπεριέχει και την πίστη στα δημοκρατικά ιδεώδη της νέας Γαλλίας – και την ενίσχυση της εθνικής συνείδησης με την προσπάθεια συσχέτισης του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού προς τον αρχείο. Σχετικά με τον πρώτο, έχουμε ήδη δει πόσο η Μεταρρύθμιση βασίστηκε στα «φώτα της Δύσης»,  πως οι Τρεις Δάσκαλοι δίδαξαν σε «κοινό» σχολείο και πως η μέθοδός τους επέτρεψε σε φτωχούς νέους (κτίστες) να μάθουν χωρίς έξοδο και με ελάχιστο χρόνο ό,τι μέχρι τότε απαιτούσε πολλά χρήματα και χρόνια.

 

Παράθεση:

Το μέλος nikosthe στις 04-01-2011 στις 04:53 έγραψε...

Η μόνη λογοκρισία έγινε από τον ίδιο το Χρύσανθο και τους άλλους 2 διδασκάλους εξαιτίας του απαράδεκτου και προσβλητικού για την παλαιά γραφή ύφους του Θάμυρη στον πρόλογο της Εισαγωγής. Η λογοκρισία επομένως δεν αφορούσε φυσικά γραφόμενα του Χρυσάνθου, αλλά τρίτου ατόμου και συγκεκριμένα του Θάμυρη. …….

........... Εφόσον αληθεύουν τα περί της εξορίας του, ο Χρύσανθος εξορίστηκε στη Μάδυτο, οπωσδήποτε κάποια χρόνια πριν το 1815 από την Ιερά Σύνοδο του Πατριαρχείου και ο λόγος ήταν, σύμφωνα με τον Παπαδόπουλο, η διαβολή από τρίτους. Αναφέρει σχετικά ο Γ. Λαδάς (σελ. 4): "Όπως ήταν φυσικό, ο Χρύσανθος ήρθε σε σύγκρουση με τους δασκάλους της παληάς μεθόδου, που βέβαια θα ζημιώνονταν οικονομικά. Έτσι, με διαβολές στο Πατριαρχείο εναντίον του Χρισάνθου κυρίως, κατάφεραν να πείσουν την Ι. Σύνοδο ότι η μέθοδός του δεν ήταν η πρέπουσα και το Πατριαρχείο αναγκάστηκε να τον εξορίσει στην πατρίδα του Μάδυτο." Το γεγονός φυσικά ότι το Πατριαρχείο ενδιαφερόταν τότε για την πρέπουσα μέθοδο εκμάθησης της βυζαντινής μουσικής είναι ιδιαίτερα τιμητικό, αν λάβει κανείς υπόψη ότι σήμερα βρίθουν οι οι αναγνωρίσεις πρωτοψαλτών και οι εγκρίσεις συγγραμμάτων που, αν μη τι άλλο, είναι εντόνως αμφιλεγόμενα κατά πόσο υπηρετούν την παραδοσιακή βυζαντινή μουσική ή την αλλοιώνουν. Προφανώς το Πατριαρχείο θα άκουσε τους παλαιούς διδασκάλους και θα πείστηκε ότι ο Χρύσανθος ενεργεί εις βάρος της μουσικής και θα τον εξόρισε. Εγώ θα έλεγα μακάρι να έδειχνε το ίδιο ενδιαφέρον και σήμερα!

6. Οι μόνες "παρατάξεις" ήταν οι υποστηρικτές της παλαιάς και οι υποστηρικτές της νέας μεθόδου.

Ναι, αλλά εδώ ο ΣΚΑΪ στο ντοκυμαντέρ του για το 1821, λέει κάτι …. περίεργα πράγματα.

Παράθεση:
Από τη σειρά 1821 του ΣΚΑΪ (Τρίτη 1.02.2011) «Μετά τα οδοφράγματα η μάχη θα δινόταν στο πεδίο των ιδεών. Η εκκλησία δεν άργησε να αντιδράσει. Το 1798 το Πατριαρχείο εκδίδει την Πατριαρχική Διδασκαλία: «Υπερασπίζετε με πάθος την άποψη ότι η μόνη πραγματική ελευθερία είναι να ζει κανείς σύμφωνα με τους θείους νόμους. “Αδελφοί κλείστε τα αυτιά σας και μην ακούτε αυτές τις νεοφανείς ιδέες περί ελευθερίας  που είναι ενάντια στα ρητά της Αγίας Γραφής και των Αγίων Αποστόλων. Φυλάξτε στερεά την πίστη και ως οπαδοί του Χριστού απαρασάλευτη την υποταγή στην πολιτική διοίκηση”. Το μήνυμα του Πατριάρχη είναι σαφές. Η ορθόδοξη πίστη είναι άρρηκτα δεμένη με την υποταγή στην τουρκική κυριαρχία. .. Πώς όμως οι Έλληνες θα διεκδικήσουν το δικαίωμά τους στην Ελευθερία; Η απάντηση του Κοραή είναι απλή, “Μέσω της Παιδείας”. Ο Κοραής πιστεύει ότι η μόρφωση είναι στη βάση της Γαλλικής Επανάστασης. Με τον ίδιο τρόπο, μόνο η εκπαίδευση μπορεί να οδηγήσει στην ανεξαρτησία της Ελλάδας.

 

Εάν το Πατριαρχείο ήταν τόσο αντίθετο προς τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, τόσο εναντίον του Διαφωτισμού, τόσο εναντίον του ξεσηκωμού των Ελλήνων, ώστε καλούσε τους υπόδουλους Έλληνες «να φυλάξουν ως οπαδοί του Χριστού απαρασάλευτη την υποταγή στην πολιτική διοίκηση, δηλαδή στους Τούρκους κατακτητές», θα ήταν πολύ περίεργο να δεχόταν έτσι εύκολο τη μεταρρύθμιση του Χρύσανθου, που ήταν εμποτισμένος από την «πίστη στα δημοκρατικά ιδεώδη της νέας Γαλλίας» όπως μας αναφέρει η Κ. Ρωμανού. Πάλι καλά, θα μπορούσε να έχει την τύχη του …  Ρήγα Φεραίου.

 

 

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : NikosVy στις 02-02-2011 18:36 ]


#10   
nikosthe
Περαστική Νότα
Chat
27.02.2011, 03:05

Για την "πολιτική των εκάστοτε πατριαρχών", που αναφέρει η Καίτη Ρωμανού, έχω απαντήσει: δεν υπήρχαν "εκάστοτε Πατριάρχες" στο θέμα της εξορίας του Χρυσάνθου, αφού τόσο η εξορία όσο και η αποκατάσταση του Χρυσάνθου (τα δύο αντίθετα δηλαδή) έγιναν από τον ίδιο Πατριάρχη και συγκεκριμένα τον Κύριλλο ΣΤ'. Όσο για την "πίστη στα δημοκρατικά ιδεώδη της νέας Γαλλίας" που βλέπει η Καίτη Ρωμανού στο έργο των Τριών Διδασκάλων, δεν ξέρω πώς το εννοεί. Δεν δίνει όμως και καμία παραπομπή. Ο πρόλογος του Θάμυρι, που μιλάει για την πρόοδο της Δύσης, είναι του Θάμυρι και όχι των Τριών Διδασκάλων. Επομένως αυτά είναι μόνο υποθέσεις. Τώρα τι σχέση έχει η απλοποίηση του συστήματος γραφής (υπόψιν ότι πριν τους 3 Διδασκάλους είχαν γίνει τουλάχιστον 4-5 απλοποιήσεις ακόμα) με τις ιδέες περί... Γαλλικής Επανάστασης (!) δεν μπορώ να καταλάβω...

Γράφεις μετά ότι το Πατριαρχείο ήταν αντίθετο της ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και ότι "θα ήταν πολύ περίεργο να δεχόταν έτσι εύκολο τη μεταρρύθμιση του Χρύσανθου, που ήταν εμποτισμένος από την «πίστη στα δημοκρατικά ιδεώδη της νέας Γαλλίας» όπως μας αναφέρει η Κ. Ρωμανού".Δηλαδή τι αμφισβητείς;  Το εγονός ότι το Πατριαρχείο αποκατάστησε το Χρύσανθο; Ότι δέχθηκε τη μέθοδό του; Ότι τον έκανε Επίσκοπο; Και μάλιστα ο ίδιος Πατριάρχης που αρχικά τον εξόρισε; Μα όλ' αυτά είναι ιστορικά γεγονότα, για τα οποία έχουμε γραπτές μαρτυρίες! Αντί να καθόμαστε να υποθέτουμε πράγματα από μια εντόνως αμφιλεγόμενη τηλεοπτική σειρά, καλό θα είναι να κοιτάμε τις ίδιες τις πηγές: τον Ευστράτιο Παπαδόπουλο, τον Κοραή, τους βιογράφους του Χρυσάνθου. Είναι τουλάχιστον ασυνεπές να δεχόμαστε από μια πηγή το γεγονός της εξορίας του Χρυσάνθου (που κι αυτό αμφισβητείται!) και να μη δεχόμαστε το γεγονός της αποκατάστασής του, που το αναφέρει η ίδια πηγή! Ε, είτε δεχόμαστε την ιστορική πηγή στο σύνολό της είτε όχι, δεν μπορεί να κάνουμε επιλεκτική χρήση της, αναλόγως των ιδεολογικών μας απόψεων...


#11   
Asgartha
Βασική Νότα
Chat
21.03.2011, 00:40

[ Το μήνυμα τροποποιήθηκε από τον/την : Asgartha στις 21-03-2011 00:40 ]


#12